Αλλαγή ή εξαπάτηση;

Πριν από τις εκλογές ο λαός δήλωνε τη φιλοευρωπαϊκή του προτίμηση, την οποία επιβεβαίωναν ο κ. Τσίπρας και στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ σε κάθε ευκαιρία. Με τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης δικαιολογείται η υποψία υφαρπαγής της ψήφου του λαού, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αποδυθεί σε διαγωνισμό πράξεων και δηλώσεων απορριπτικών προς καθετί το φιλοευρωπαϊκό.
Πολύ δύσκολα θα πείσει ο ΣΥΡΙΖΑ πλέον ότι θα ακολουθήσει φιλοευρωπαϊκή φιλοδυτική πολιτική. Ηταν η δήλωση Γιούνκερ «Η Ελλάδα πρέπει να σεβαστεί την Ευρώπη», η «φρίκη» από τον πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου και η εσπευσμένη άφιξή του, όπως και του προέδρου του Eurogroup στην Αθήνα. «Οι Ελληνες δεν ψήφισαν τον κ. Τσίπρα για να μποϊκοτάρει τις κυρώσεις», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ψήφισε, όμως, ο οπαδός του ΣΥΡΙΖΑ για τον αρχηγό των ΑΝΕΛ επικεφαλής του Πενταγώνου; Είχαμε υποψία ότι θα αλλάζαμε «στρατόπεδο» σε μια γεωπολιτική σύγκρουση που μας ξεπερνά; Είχαμε υποψιαστεί ότι ο διακηρυγμένος κρατιστής και «αντιευρωπαϊστής» θα ανελάμβανε την «Παραγωγική Ανασυγκρότηση» του τόπου; Υπήρχε έστω και ένδειξη ότι θα μας προκύψει υπουργός Εξωτερικών ο κ. Κοτζιάς ή υπουργός Αμυνας ο κ. Καμμένος και ότι η καλύτερη μέθοδος να προωθήσουμε τα συμφέροντα της Ελλάδας την ημέρα του κρίσιμου Eurogroup είναι να έχουμε τον κ. Κοτζιά στη Ρωσία και τον κ. Λαφαζάνη στην Κίνα; Η Ελλάδα φαίνεται να αποκηρύσσει το ευρωπαϊκό της μέλλον. Στην Ευρώπη δεν υπάρχουν χώρες με μόνο κρατικές τράπεζες ή χωρίς ιδιωτικά πανεπιστήμια. Στους διαγωνισμούς για τα μεγάλα έργα μετείχαν και μετέχουν μεγάλες εταιρείες από χώρες που δεν θα ανεχθούν βίαιες αλλαγές στους όρους του «παιχνιδιού», όπως φάνηκε άμεσα από την αντίδραση της Cosco και της κινεζικής κυβέρνησης.
Η κατηγορία για υφαρπαγή της ψήφου είναι βαριά. Ας μην ξεχνούμε, όμως, ότι ΣΥΡΙΖΑ ψήφισαν και πολίτες που πίστεψαν τις διακηρύξεις του για προσήλωση στο ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας. Υπήρχαν πολλοί θυμωμένοι με τη συγκυβέρνηση, όχι γιατί ήταν «δεξιά», αλλά γιατί ήταν ανίκανη και δειλή. Τέλος, κάποιοι «έδωσαν» στον ΣΥΡΙΖΑ μια ευκαιρία για να απομακρύνουν την πολιτική αβεβαιότητα.
Ολα αυτά σεβαστά. Πώς όμως θα αντέξει η χώρα με αυτό το προσωπικό δεν μπορώ να φανταστώ. Οι δύο αυτές εβδομάδες θα μείνουν ιστορικές. Ποιοι θα κληθούν να γράψουν την Ιστορία δεν είναι σαφές. Ας είμαστε όλοι έτοιμοι.

Σε κάθε περίπτωση, η χώρα κινείται στο χείλος του γκρεμού

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο μόνος που μιλάει λίγο διαφορετική γλώσσα, παρά τις αντιφάσεις του, φαίνεται πως είναι ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Βαρουφάκης. Ο υπουργός, όμως, δεν λέει συγκεκριμένα πράγματα για το πώς θα επέλθει ένας συμβιβασμός, αλλά φλυαρεί με ιατρικούς όρους και παίζει με ποσοστά για το «καλό» και το «κακό» Μνημόνιο προκαλώντας νευρική κρίση εντός και εκτός Ελλάδος, όταν αφήνει να εννοηθεί ότι θα το κάνει «Κούγκι».
Τα μηνύματα από την Ευρώπη δεν εμπνέουν καμιά αισιοδοξία, καθώς παρά τις μεσολαβητικές προσπάθειες της Επιτροπής και του κ. Ζ.-Κ. Γιούνκερ η απόσταση που χωρίζει την κυβέρνηση από τους ισχυρούς της Ευρώπης αλλά και το ΔΝΤ είναι μεγάλη. Ακόμη και στο ενδεχόμενο πλήρους παγώματος όλων των εξαγγελιών της κυβέρνησης -αν και δεν το λέει κανένας μέχρι σήμερα-, οι εκπρόσωποι των δανειστών διαμηνύουν ότι δεν αρκεί ως κίνηση, καθώς απαιτούν πλήρη συμμόρφωση με τους όρους του προγράμματος που είναι ακόμη σε ισχύ. Το αν την υστάτη ώρα και μετά τις συζητήσεις στο Eurogroup της Τετάρτης και τη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης υπάρξει αλλαγή γραμμής από την Αθήνα ουδείς μπορεί να το ρισκάρει.
Σε κάθε περίπτωση, η χώρα κινείται στο χείλος του γκρεμού και μάλιστα ενίοτε κάνει και φιγούρες επίδειξης μιας άνεσης που δεν υπάρχει και προκαλεί τρόμο στους λογικά σκεπτόμενους. Ασφαλώς και υπάρχει ταυτοχρόνως ένας ακατανόητος ενθουσιασμός για τα... ηρωικά «όχι» και άλλες μπαρούφες που δεν αξίζουν σοβαρό σχολιασμό. Το ζητούμενο είναι πλέον αν εντός του ασφυκτικού χρονικού ορίζοντα των ολίγων ημερών θα υπάρξει μια στροφή στον ρεαλισμό ή αν θα συνεχίσουμε ακάθεκτοι την προετοιμασία για τον χορό του Ζαλόγγου.

Για εμάς η αποτυχία είναι καταστροφή, για τους άλλους είναι θέμα γοήτρου.

Μπροστά σε αυτό το εμπόδιο, η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να επινοεί έναν δικό της κόσμο, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η αιχμή του δόρατος της λαϊκής δυσαρέσκειας εναντίον της φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής της Ε.Ε., της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Δίνεται, δηλαδή, η εντύπωση ότι και αν δεν τα βρει η Αθήνα με τους εταίρους στις αίθουσες των Βρυξελλών, θα κερδίσει συμπάθεια στους δρόμους άλλων χωρών. Αντιμέτωπη με την πραγματική αδυναμία της, η ελληνική κυβέρνηση πλάθει μια εικόνα όπου ηγείται μιας πανευρωπαϊκής επανάστασης. Με άλλα λόγια, πιστεύει ότι υπάρχουν αρκετοί άλλοι που της δίνουν δίκιο, ώστε να δικαιολογείται η πορεία που έχει επιλέξει.

Ο κίνδυνος είναι διττός: αφενός, τα αισθήματα των πολιτών θα εναλλάσσονται μεταξύ αδυναμίας (λόγω οικονομικής δυσχέρειας) και παντοδυναμίας (επειδή «έχουμε μαζί μας τους λαούς της Ευρώπης»)· αφετέρου, οι εταίροι έχουν τον δικό τους κόσμο και απαιτούν να παίξουμε με τους δικούς τους κανόνες (κανόνες τους οποίους δεχόμασταν ανέκαθεν). Μπροστά στην ελληνική τάση για αυτοσχεδιασμούς και την αέναη αναζήτηση ευθυνών κάποιων άλλων, οι εταίροι προτάσσουν κανόνες και δομές –σε βαθμό που αναιρεί και τη δική τους ευθύνη για την έως τώρα πορεία της Ελλάδας. Με άλλα λόγια, όλοι έχουν έτοιμη τη δικαιολογία για την αποτυχία: «οι άλλοι φταίνε».

Στο πεδίο της αντιπαράθεσης, όμως, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι, όσο και αν εμείς οι Ελληνες πιστεύουμε ότι μόνο εμείς έχουμε δίκιο, δεν είμαστε σε δυνατή θέση για οποιαδήποτε σύγκρουση. Οι συμμαχίες μας είναι αδύναμες ή προϊόντα υπέρμετρων ελπίδων και φιλοδοξιών, ενώ οι ανάγκες μας για χρήμα και χρόνο είναι πραγματικές και επιτακτικές. Οι εταίροι, από την άλλη, κρατούν όλους τους θεσμούς και μηχανισμούς και ελέγχουν τα χρήματα. Οι παίκτες και τα πιόνια δεν είναι ίσα. Για εμάς η αποτυχία είναι καταστροφή, για τους άλλους είναι θέμα γοήτρου.

Οχι «Γιάνης»... «Γιανάκης»;

Δεν θα με κατηγορήσετε αν ένας αέρας καχυποψίας με διαπερνά κάθε φορά που ακούω λέξεις. Λόγια, ονόματα, όρους.
Δεν έχουμε περάσει και λίγα. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου στη χώρα μας, οι πολιτικοί βαφτίζουν ψάρι το κρέας, αλλάζουν λίγο την κορνίζα, γυρίζουν το παλτό μέσα έξω, αλλά το φαγητό, το κάδρο, το ύφασμα μένουν ακριβώς τα ίδια - και με ίδια ελαττώματα.
Θυμάμαι τον αείμνηστο Ανδρέα Παπανδρέου να επιμένει ότι δεν έκανε ανασχηματισμό, έκανε «αναδόμηση». Και όλοι καμώνονταν ότι ήταν κάτι το «διαφορετικό». Θυμάμαι τις «ριζικές αλλαγές» στην παιδεία, την πάταξη της γραφειοκρατίας, την «αλλαγή», την «επανίδρυση του κράτους», την πρόσφατη «ελπίδα» που...»έρχεται». Θυμάμαι την «πάταξη της φοροδιαφυγής», το «αγαπάς την Ελλάδα; Απόδειξη», τη «λιτότητα» και τα «σφιχτά ζωνάρια» και τον «λιτό βίο». Ιδιο πράγμα, άλλα γράμματα. Με όσα «νι» και να τη γράψεις, η παροιμία δεν αλλάζει: «Οχι Γιάννης, Γιαννάκης», έλεγαν οι παλιοί.
Ψάχνουν, λέει, τώρα ποιους όρους θα χρησιμοποιήσουν για να μη... φοβηθούν, λέει, οι αγορές. Και, ω του θαύματος, μόλις προτείνεται ένας όρος μη αποπληρωμής των συμφωνηθέντων που δεν είναι η λέξη «διαγραφή» ή «κούρεμα», αλλά σημαίνει ακριβώς το ίδιο πράγμα, οι αγορές γουργουρίζουν σαν νεογέννητα γατάκια. Μα τόσο βλαμμένες είναι οι αγορές και ξεγελιούνται με λεξούλες και κόλπα που θα δεν θα κορόιδευαν ούτε ένα αθώο νήπιο; Κρίμα - και τις είχα για σατανικές.
Ποτέ δεν αμφέβαλα για τον πλούτο της γλώσσας μας. Δυστυχώς δεν είναι λεκτική πενία αυτό από το οποίο πάσχουμε, αλλά κανονική, απελπιστική, απεγνωσμένη φτώχεια. Και χρεωμένη φτώχεια, το χειρότερο είδος. Κρατώ την αναπνοή μου και περιμένω να κληρώσουν νέες πράξεις, νέοι προσανατολισμοί. Τις λέξεις μόνες τους, όσο και να ανανεώνονται από κάθε αποτέλεσμα τις κάλπης, κοντεύω να τις σιχαθώ. Με συγχωρείτε. Δεν είναι από κακοψυχιά. Είναι να που δεν έχουμε περάσει και λίγες ταλαιπώριες. Και εμείς, και οι... λέξεις, που φταίνε λιγότερο...

H Eλληνική κυβέρνηση δεν αναγνωρίζει το υπάρχον πρόγραμμα.

Η αντίληψη της γερμανικής κυβέρνησης είναι ότι οι Ελληνες είναι υπεύθυνοι για τα οικονομικά προβλήματα που τους οδήγησαν να ζητήσουν τη βοήθεια των εταίρων τους το 2010 και παραμένουν υπεύθυνοι για την αποτυχία να ανακάμψει η χώρα, λόγω της ανικανότητας των Ελλήνων πολιτικών να εκτελέσουν το πρόγραμμα και να πατάξουν τη φοροδιαφυγή και τη διαφθορά. «Οι αιτίες για τον δύσκολο δρόμο που η Ελλάδα πρέπει να διανύσει βρίσκονται στην Ελλάδα και όχι στη Γερμανία», είπε ο Σόιμπλε. Επανέλαβε ότι η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί εντός των θεσμών και του υπάρχοντος προγράμματος. «Αυτό που είναι σημαντικό αυτή τη στιγμή είναι η πρόσβαση στις αγορές», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα το έχουν οι Ελληνες, όχι οι Γερμανοί. Και ότι επείγει η λύση.

Αυτή ήταν και η ουσία της χθεσινής συνάντησης. Ο κ. Βαρουφάκης επιχειρηματολόγησε με πάθος για την ανάγκη μιας συμφωνίας «γέφυρας» ώστε να χρηματοδοτηθεί η Ελλάδα έως τον Μάιο. Τότε, είπε, η Αθήνα θα παρουσιάσει ένα πρόγραμμα που θα διαφέρει από το σημερινό, το οποίο η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί τελειωμένο. Αλλά όσο η ελληνική κυβέρνηση δεν αναγνωρίζει το υπάρχον πρόγραμμα, οι εταίροι και δανειστές δεν προτίθενται να βοηθήσουν. Αυτό άκουσαν σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τις τελευταίες μέρες ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας και ο κ. Βαρουφάκης. Αυτό υπογράμμισε η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να μη δέχεται πλέον ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για τη χρηματοδότηση ελληνικών τραπεζών. Η απαίτηση για γενναίο «κούρεμα» του χρέους, για τέλος του προγράμματος και άλλες προεκλογικές υποσχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ αντικαθίστανται (τουλάχιστον στην παρούσα φάση) από το αίτημα για μια χρηματοδοτική «γέφυρα» και από μια πρόταση για ανταλλαγή χρέους με ομόλογα. Η Αθήνα έχει κάνει κάποιες κινήσεις από τις αρχικές θέσεις της· αναμένουμε τις προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού για να αποσαφηνιστεί η ουσία τους. Από την άλλη, οι εταίροι δείχνουν ότι δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη σε όσα προτείνουν οι κ. Τσίπρας και Βαρουφάκης, επαναλαμβάνοντας ότι η Ελλάδα πρέπει να τηρήσει τις συμφωνίες. Οι εταίροι θα έπειθαν τους Ελληνες περισσότερο, όμως, εάν παραδέχονταν ότι δέσμευσαν τις προηγούμενες κυβερνήσεις υπό την πίεση του τέλους της χρηματοδότησης. Οι Ελληνες αναγκάστηκαν να δείξουν εμπιστοσύνη στο πρόγραμμα της τρόικας – ήταν η μόνη τους επιλογή. Πλήρωσαν αυτήν την εμπιστοσύνη και τώρα ίσως πληρώσουν την έλλειψη εμπιστοσύνης των εταίρων που δεν πείθονται από τη νέα κυβέρνηση.

Στα ερείπια της εμπιστοσύνης πρέπει να χτιστεί μια «γέφυρα» μεταξύ της Ελλάδας και των εταίρων της.

Ο κίνδυνος του ατυχήματος

Την εικόνα δύο αυτοκινήτων που τρέχουν το ένα πάνω στο άλλο με υπερβολική ταχύτητα και οι οδηγοί τους ελπίζουν ότι ο άλλος θα είναι εκείνος που θα κάνει τον ελιγμό την τελευταία στιγμή προκειμένου να αποφευχθεί η μετωπική σύγκρουση, θυμίζει εν πολλοίς η σχέση της νέας ελληνικής κυβέρνησης με τη Γερμανία. Ο Αλ. Τσίπρας, από την πρώτη στιγμή έθεσε μαξιμαλιστικές απαιτήσεις και το Βερολίνο απάντησε χθες με το γνωστό σημείωμα που αποκάλυψε το Reuters, για την ανάγκη άμεσης τήρησης όλων των δεσμεύσεων και «ταφή» των προεκλογικών υποσχέσεων του ΣΥΡΙΖΑ.

Εν ολίγοις όλοι τα ζητούν όλα και τα ζητούν τώρα! Αν και οι δύο πλευρές επιμείνουν σε αυτή τη θέση, η μετωπική θα είναι δύσκολο να αποφευχθεί την 28η Φεβρουάριου, οπότε και λήγει η παράταση που είχε πάρει η κυβέρνηση Σαμαρά προκειμένου να ξεκινήσει τη διαδικασία ανάδειξης Προέδρου Δημοκρατίας και να κάνει τις εθνικές εκλογές.

Το ερώτημα είναι το εάν θα στρίψει κάποιος εκ των δύο... οδηγών και το ποιος θα είναι αυτός. Εάν πρόκειται για μπλόφα, τότε ο κίνδυνος του ατυχήματος είναι υπαρκτός. Εάν όχι, τότε η κατάσταση είναι ακόμη πιο σοβαρή καθώς η μετωπική δεν θα αποφευχθεί με τις γνωστές συνέπειες για την ελληνική οικονομία καταρχήν και εν συνεχεία για την Ευρωζώνη. Ο Αλ. Τσίπρας, ως ο δανειζόμενος και ως ο έχων το πιο άμεσο πρόβλημα, θα πρέπει άμεσα να πάρει τις οριστικές του αποφάσεις. Εάν θα επιμείνει δηλαδή σε μια λογική σύγκρουσης ή θα ξεκινήσει μια σκληρή διαπραγμάτευση, επιδιώκοντας να πετύχει όσα περισσότερα μπορεί.

Το στίγμα των προθέσεών του θα το μάθουμε όλοι κατά τη διάρκεια των ομιλιών του στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης που ξεκινούν το Σάββατο. Εκεί θα φανεί εάν επιθυμεί να στείλει κάποιο μήνυμα συμβιβασμού στους εταίρους της χώρας, προετοιμάζοντας ταυτόχρονα την κοινοβουλευτική του ομάδα για μια στροφή στον ρεαλισμό ή θα επιμείνει στη «σκληρή» και αταλάντευτη γραμμή. Να σημειωθεί ότι δύο 24ωρα μετά το τέλος της συζήτησης στη Βουλή ακολουθεί το Εurogroup και την επομένη η σύνοδος κορυφής της ΕΕ.

Οι δυσκολίες είναι μπροστά

Η παράσταση δεν τελειώνει αν δεν τραγουδήσει η χοντρή κυρία, μας είχε υπενθυμίσει πριν από καιρό η Κριστίν Λαγκάρντ. Κι όσο δεν έχει τοποθετηθεί η κ. Μέρκελ, κάθε πληροφορία για το τι πρόκειται να συμβεί πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Με αυτό το δεδομένο ωστόσο φαίνεται ότι τα τελευταία 24ωρα πήγαμε από τον παράδεισο στην κόλαση για να επιστρέψουμε στη γη. Χρειάστηκε η πυροσβεστική παρέμβαση του ίδιου του πρωθυπουργού, μετά το σόου του υπουργού των Οικονομικών με τον κ. Ντάισελμπλουμ, για να αποφευχθεί μια ανοικτή κρίση.

Και μαζί καθησυχαστικές δηλώσεις για την εμπιστοσύνη που έχουμε στους Γερμανούς, για το πόσο αντιευρωπαϊκή είναι η διάκριση Βορρά-Νότου και φυσικά να αξιοποιηθεί η βοήθεια του «Ολαντρέου». Αυτά όμως είναι παρονυχίδες. Επί της ουσίας: Πρώτον, η κυβέρνηση ελπίζει βάσιμα ότι θα πάρει την «τεχνική παράταση» του προγράμματος που μας είχε προτείνει η Ενωση από τον Δεκέμβριο, ώστε να προετοιμάσει τις προτάσεις της. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι στο διάστημα αυτό η Ευρωπαϊκή Τράπεζα θα παρέχει ρευστότητα. Δεύτερον, υπάρχει ένα θετικό κλίμα για την προοπτική ελάφρυνσης του χρέους με αντάλλαγμα μεταρρυθμίσεις και τήρηση των δεσμεύσεων της χώρας. Αυτό περιλαμβανόταν στις συμφωνίες της προηγούμενης κυβέρνησης, έχει σημασία ωστόσο ότι επιβεβαιώνεται από όλες σχεδόν τις πλευρές. Στον αντίποδα υπάρχουν μια σειρά από αγκάθια. Το πρώτο είναι το ζήτημα του κουρέματος του χρέους, που αποκλείεται από όλους. Αν η κυβέρνηση επιμείνει, θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Φαίνεται ωστόσο ότι η ιδέα έχει εγκαταλειφθεί από το Μαξίμου, παρότι ακόμα δεν ομολογείται ανοιχτά.

Αγκάθι δεύτερο η αξιολόγηση από την τρόικα και η δόση των 7 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν τη θέλει και κατά συνέπεια δεν έχει λόγο να δεχθεί και την τρόικα. Εδώ τα πράγματα όμως είναι πιο σύνθετα. Η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει μια αντιπρόταση για τα ελλείμματα, την ελάφρυνση του χρέους και τις μεταρρυθμίσεις με στόχο τη φοροδιαφυγή. Ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία, μοιάζει να αποδέχονται μια τέτοια προσέγγιση. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον κ. Τσίπρα, ωστόσο, να πείσει ότι μπορεί να αυξήσει τις κοινωνικές δαπάνες, χωρίς πρόσθετα φορολογικά μέτρα και χωρίς έκρηξη του ελλείμματος. Πολύ περισσότερο, όταν στις μεταρρυθμίσεις η Ευρώπη επιμένει για αλλαγές στην αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση όσων υποστηρίζει ο ΣΥΡΙΖΑ. Η Ευρώπη με άλλα λόγια ενδεχομένως να διευκολύνει επί της διαδικασίας τον ΣΥΡΙΖΑ - κι αυτό ειναι ήδη σημαντικό ώστε να ενθαρρυνθεί η στροφή προς τον ρεαλισμό. Επί της ουσίας ωστόσο οι δυσκολίες είναι μπροστά μας. Πολύ περισσότερο αν στο διάστημα που θα μεσολαβήσει η οικονομία επιστρέψει στην ύφεση, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας.