Η κοινωνία, όμως, είναι σε αναμόχλευση.

Μια ολόκληρη κοινωνία, σε διάφορες στάθμες ανοχής, υπομονής και κατανόησης, παρακολουθεί την πορεία του πρωθυπουργού προς την ενηλικίωση. Είναι μια αναγκαστική περίοδος, εξαιρετικά επιζήμια ως προς τα άμεσα οφέλη της χώρας, αλλά ενδεχομένως χρήσιμη, αν θελήσει να δει κανείς τον μελλοντικό μετασχηματισμό της κοινωνίας.

Εάν ο κ. Αλ. Τσίπρας εννοεί ότι θέλει να προβιβαστεί στο κλαμπ των ενηλίκων της Ευρώπης και να καλύψει το αβαθές της κοινωνικής και πολιτικής εμπειρίας του, με μεγάλες ταχύτητες πριν βυθιστεί και άλλο η χώρα, τότε θα πρέπει να ανανεώσει τους εσωτερικούς συνομιλητές του. Ο μεγάλος κίνδυνος, όμως, είναι να μην το εννοεί, αλλά να επιδιώκει τις εντυπώσεις ή να το εννοεί, μεν, αλλά με λανθασμένη ανάγνωση του περιβάλλοντος.

Η κοινωνία, όμως, είναι σε αναμόχλευση. Οπως στη δεκαετία του 1980 είδαμε ισχυρές ανακατατάξεις στην κοινωνική κλίμακα, έτσι και τώρα παρατηρούμε μεταβολή της παραδοσιακής πυραμίδας. Μόνο, που τότε, στα πρώτα χρόνια του ΠΑΣΟΚ, υπήρχαν ισχυρά κίνητρα μέσω νέων προνομίων για ταχύτατη κοινωνική κινητικότητα. Σήμερα, υπάρχει μια αργή αλλά σταθερή διαδικασία μεταβολής των όρων εξαστισμού. Μεγάλα τμήματα της κοινωνίας όχι μόνο κινήθηκαν πτωτικά αλλά αυτοβούλως, πλέον, αυτοπροσδιορίζονται με πιο προλεταριακούς όρους, συγκροτώντας για πρώτη φορά μια συμπαγή, όσο και ετερόκλητη, τάξη μετακινούμενων αστών που αναζητούν να στεγαστούν ιδεολογικά.

Αυτή η κρίσιμη μάζα, που έδωσε και τη νίκη στον ΣΥΡΙΖΑ, είναι σε διαρκή – εσωτερική– κινητικότητα. Εξ ορισμού, τα στρώματα που μετακινούνται με μεγάλες ταχύτητες (όπως και στη μεγάλη διαδικασία εξαστισμού πριν από 30 χρόνια επί ΠΑΣΟΚ) χαρακτηρίζονται από συντηρητισμό που καλύπτεται επιδερμικά από άγνοια των κανόνων. Είναι η σφραγίδα της ελληνικής κοινωνίας από το 1980 και μετά. Αν ο πρωθυπουργός κινηθεί προς τη συγκρότηση ενός νέου κύματος εξαστισμού, στεγάζοντας τους νέους προλετάριους, τους ιδεολόγους αριστερούς και την απολιτίκ ελίτ που πάντα προσκολλάται σε κάθε εξουσία, τότε θα έχουμε μια νέα, σημαντική σε εύρος, επανασύνθεση της κοινωνικής κλίμακας. Θα πρέπει να περιμένουμε, για μια ακόμη φορά, να περάσει και αυτή η κοινωνική φουρνιά όλες τις παιδικές και εφηβικές ασθένειες. Μαζί με τον πρωθυπουργό.

Το δίλημμα του Τσίπρα

Η ασάφεια είναι βασική παθογένεια της εγχώριας πολιτικής. Οι καθαρές θέσεις συνήθως δεν υιοθετούνται διότι δεσμεύουν, αλλά και γιατί αποτυπώνουν με ενάργεια τις επιδιώξεις και τους προσανατολισμούς. Αντίθετα, με τις αοριστολογίες και τις αμφισημίες θεωρείται πιο εύκολος ο συγκερασμός αντιτιθέμενων απόψεων. Η πρακτική αυτή είναι συνήθης γιατί χρησιμεύει στην καλλιέργεια προσδοκιών και στην αλίευση δυνάμεων. Ωστόσο, η ασάφεια επιφέρει μόνο πρόσκαιρα κέρδη. Σε καμία περίπτωση δεν θεμελιώνει πολιτική κυριαρχία.

Και το κυριότερο, οδηγεί σε αδιέξοδα. Απότοκος της «δημιουργικής ασάφειας» -όπως χαρακτηρίζει την επιλογή της η κυβέρνηση- είναι η δυστοκία της να συμφωνήσει με τους εταίρους και δανειστές. Προφανώς, αντιλαμβανόμενη ότι οι προεκλογικές διακηρύξεις του ΣΥΡΙΖΑ συγκρούονται με τη σκληρή πραγματικότητα, καταφεύγει σε τακτικισμούς και αλληλοσυγκρουόμενες προσεγγίσεις, πέφτοντας σε αντιφάσεις. Στην ουσία μοιάζει να θέλει να τετραγωνίσει τον κύκλο, με αποτέλεσμα τη δημιουργία πλήρους σύγχυσης. Ο τρόπος που διαχειρίζεται τις εκκρεμότητες αλλά και τα φλέγοντα οικονομικά προβλήματα κάθε άλλο παρά δημιουργικός είναι. Με τη διφυΐα της ενισχύει περαιτέρω το αρνητικό κλίμα στην Ευρώπη, δυσχεραίνοντας τη θέση της.

Με το βλέμμα στραμμένο στο εσωτερικό ακροατήριο, υποκαθιστά την πολιτική με την επικοινωνία. Χρησιμοποιεί την άσφαιρη απειλή της ρήξης ως διαπραγματευτικό όπλο, δημιουργώντας εύλογα ερωτηματικά ως προς τις τελικές της επιδιώξεις. Εμφανίζεται ανένδοτη στις «κόκκινες γραμμές» της την ίδια στιγμή που επικαλείται την ανάγκη έντιμου συμβιβασμού. Η προσπάθεια του Αλ. Τσίπρα να ισορροπήσει σε τεντωμένο σκοινί καθίσταται επικίνδυνη και για τον ίδιο και για τη χώρα. Στην πολιτική, η μεθόριος είναι ναρκοθετημένη περιοχή. Ο πρωθυπουργός καλείται να επισφραγίσει την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, ζητώντας στήριξη από το κόμμα του στο οποίο οι ευρωπαϊστές συνιστούν μειοψηφία. Το παράδοξο αυτό δυσχεραίνει τις κινήσεις του, τον παγιδεύει στην ασάφεια, σωρεύοντας αδιέξοδα. Το δίλημμα, όμως, δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Οι αποφάσεις σίγουρα θα είναι δύσκολες και επώδυνες. Ωστόσο, επιδεικνύοντας τόλμη και αποφασιστικότητα, δεν θα ενισχύσει μόνο την ηγετικότητά του, αλλά θα ξεμπλοκάρει και τη χώρα. Αλλωστε, η Ιστορία τελικά δεν θα σταθεί στις συνιστώσες και στο αλαλούμ τους, αλλά στον ίδιο προσωπικά.

Κρίσιμο, αν όχι και καθοριστικό, είναι το 48ωρο που ήδη διανύουμε.

Κρίσιμο, αν όχι και καθοριστικό, είναι το 48ωρο που ήδη διανύουμε. Τουλάχιστον έτσι το βλέπει η κυβέρνηση, κρίνοντας και από την προγραμματισμένη συνάντηση του πρωθυπουργού με τη Γερμανίδα καγκελάριο, αλλά και τις φερόμενες ως πιθανές με τον Ολάντ και τον Γιούνκερ. Στόχος της είναι να επιτύχει, αν είναι δυνατό, τον επιδιωκόμενο «έντιμο συμβιβασμό» μέχρι το τέλος του Απρίλη.

Οπωσδήποτε δεν είναι εύκολο όσο οι απαραίτητες συγκλίσεις δεν επιτυγχάνονται και όσο οι ελπίδες επενδύονται κυρίως στην εξεύρεση πολιτικής λύσης. Οι μέχρι τώρα προσπάθειες δείχνουν ότι εκείνο που κυρίως θα καθορίσει τη στάση των εταίρων και δανειστών μας είναι η αξιοπιστία του μεταρρυθμιστικού προγράμματος που έχουμε δεσμευτεί να παρουσιάσουμε και αναμένουν να δουν.

Αλλά τα χρονικά περιθώρια στενεύουν και η κυβέρνηση οφείλει να το συνεκτιμήσει και ανάλογα να πάρει τις αποφάσεις της και να σχεδιάσει τις κινήσεις της. Η παράταση της εκκρεμότητας προσθέτει καθημερινά νέα προβλήματα στην ήδη πολύπαθη οικονομία της χώρας. Η προσφυγή ακόμη και στα αποθεματικά των ελεγχόμενων από το Δημόσιο φορέων σημαίνει ότι φτάσαμε πλέον στο σημείο «να τρώμε τις σάρκες μας», προκειμένου να φανούμε συνεπείς στις υποχρεώσεις μας και ν' αποφύγουμε κάποιο ενδεχόμενο ατύχημα.

Σωστά η κυβέρνηση θεωρεί ότι η υπό εξέλιξη διαπραγμάτευση δεν έχει να κάνει μόνο με την ολοκλήρωση του δανειακού προγράμματος, αλλά αποτελεί και ένα πρώτο και σημαντικό βήμα για τη νέα φάση της προσπάθειας στην οποία πρέπει να εισέλθει η χώρα επιδιώκοντας την παραγωγική της ανασυγκρότηση.

Οσο, όμως, η έναρξη αυτής της φάσης καθυστερεί, τόσο δυσχερέστερη θα είναι η επιτυχής εξέλιξή της και τόσο μεγαλύτερο το κόστος που τελικά θα καταβάλουμε και ως λαός και ως χώρα.

Ανεμομαζώματα...

Θα θυμάστε, υποθέτω, το πρώτο μετεκλογικό διάστημα και τις αξέχαστες εκείνες καυχησιολογίες των Συριζαίων που έτρεφαν και διατυμπάνιζαν την ψευδαίσθηση ότι σχεδόν στο σύνολό του ο ελληνικός λαός επικροτούσε τις πρωτοβουλίες και τις επιλογές της «πρώτης αριστερής κυβέρνησης». Φυσικά ήξεραν, αλλά επιμελώς απέκρυπταν ότι την επομένη κάθε εκλογικής αναμέτρησης τα ποσοστά αποδοχής του νικητή εκτοξεύονται σε δυσπρόσιτα ύψη, για να υποχωρήσουν στη συνέχεια σταδιακά και να φτάσουν κάποια στιγμή στα... κιλά του.

Σε αυτήν τη φάση έχουμε μπει πια και η «απομυθοποίηση» είναι μάλιστα ραγδαία. Τα 75άρια και 80άρια της λαϊκής αποδοχής έχουν γίνει 45άρια και 40άρια, οι 20 και παραπάνω μονάδες διαφοράς από τη μουδιασμένη και αμήχανη ΝΔ έχουν πέσει στις 10, ο ΣΥΡΙΖΑ μόλις που συγκρατεί το εκλογικό ποσοστό του, ενώ έτσι και προχωρήσει κάποιος σε ειδικότερες αξιολογήσεις η εικόνα μοιάζει μέχρι και απογοητευτική. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που βλέπουν τη ζωή τους να βελτιώνεται (μόλις 16,5%), ενώ υπερβαίνουν το 41% αυτοί που πιστεύουν ότι θα πάμε από το κακό στο χειρότερο.

Και φυσικά τα δύσκολα είναι μπροστά. Χωρίς με αυτό να εννοώ αποκλειστικά και μόνο τα οικονομικά και όπου αυτά θα καταλήξουν. Διότι είναι και τα άλλα. Τα πολλά άλλα. Το μεταναστευτικό, για παράδειγμα. Ή οι αντιεξουσιαστές. Ή το πρόβλημα της αστυνόμευσης και της ασφάλειας. Ολα αυτά για τα οποία πλείστοι όσοι στις τάξεις του ΣΥΡΙΖΑ ζουν με την ψευδαίσθηση ότι ψηφίστηκαν στις 25 του Γενάρη για να ικανοποιήσουν τις ιδεοληψίες της κάθε συνιστώσας και του κάθε γκρουπούσκουλου.

Στην πολιτική τίποτα δεν μεταβάλλεται από τη μια μέρα στην άλλη. Θέλει τον χρόνο της η κάθε ανατροπή συσχετισμού δυνάμεων. Κι όποιος σπεύδει να προδικάσει ότι έριξε οριστικά και αμετάκλητα στο καναβάτσο τον αντίπαλό του, είναι καταδικασμένος να ζήσει αργά ή γρήγορα την εμπειρία της ήττας. Ιδιαίτερα όταν η εκλογική του δύναμη υπήρξε αποτέλεσμα συγκυριών και δεν έχει καμιά σχέση με στέρεα συγκροτημένες κοινωνικές ομάδες και με σαφείς πολιτικούς στόχους. Κάποια στιγμή θα διαπιστώσουν στον ΣΥΡΙΖΑ πόσο σωστή είναι η αναφορά σε «ανεμομαζώματα, διαβολοσκορπίσματα».

Τρεις μήνες μετά τις εκλογές τα δημόσια ταμεία έχουν αδειάσει.

Ο Αλέξης Τρίπρας εκλέχθηκε πρωθυπουργός με κεντρική προεκλογική εξαγγελία την κατάργηση των μνημονίων, αναδιαπραγμάτευση της δανειακής συμφωνίας και ταυτόχρονα παραμονή στην Ευρωζώνη. Ομως οι υποσχέσεις του αποδείχθηκε ότι δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν.

Οι διαπραγματεύσεις έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Τρεις μήνες μετά τις εκλογές τα δημόσια ταμεία έχουν αδειάσει, το τραπεζικό σύστημα καταρρέει και η πραγματική οικονομία παραπαίει. Χρηματοδότηση εκτός Ευρώπης, από τη Ρωσία, την Κίνα ή αλλού, δεν αναμένεται.

Επιπλέον οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν αρνούνται ότι τον Ιούνιο η χώρα θα κληθεί να συνάψει μια νέα δανειακή σύμβαση, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένες δεσμεύεις για μεταρρυθμίσεις που αντιβαίνουν στο προεκλογικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Πρόκειται προφανώς για ένα νέο μνημόνιο, είτε ονομαστεί έτσι είτε με κάποια λιγότερο φορτισμένη λέξη.

Αρα ο πρωθυπουργός έχει ένα δίλημμα: αν θα υποχωρήσει μπροστά στον κίνδυνο χρεοκοπίας και εξόδου από την ευρωζώνη ή θα προχωρήσει σε ρήξη, βάζοντας σε περιπέτειες όχι μόνο την Ελλάδα αλλά ολόκληρη την Ευρώπη.

Ομως ό,τι από τα δύο και αν επιλέξει, θα έχει παραβιάσει την υπόσχεση προς τους ψηφοφόρους του, δηλαδή να κρατήσει τη χώρα στην ευρωζώνη και ταυτόχρονα να την απαλλάξει από τις επαχθείς δανειακές συμφωνίες.

Δεν θέλουμε να δεχθούμε ότι ο Αλέξης Τσίπρας κορόιδεψε τον ελληνικό λαό, τάζοντάς του ένα μέλλον που τόσο γρήγορα θα αποδεικνυόταν ανέφικτο.

Αν το είχε πράξει, ασφαλώς δεν θα ήταν ο πρώτος που με ψεύτικες υποσχέσεις έγινε πρωθυπουργός.

Ωστόσο εδώ το διακύβευμα είναι κρισιμότερο από ποτέ, τουλάχιστον στη μεταπολεμική μας Ιστορία.

Οι συνέπειες των αποφάσεων που θα υποχρεωθεί να λάβει ο πρωθυπουργός τις ερχόμενες ημέρες δεν θα στιγματίσουν μόνο τη ζωή όλων μας, αλλά θα ακολουθούν και τις επόμενες γενιές. Η ευθύνη του είναι τεράστια.

Μπροστά σε ένα δίλημμα, του οποίου όλες οι εκβάσεις αποκλίνουν πλήρως από τις προεκλογικές εξαγγελίες του πρωθυπουργού, επιφέροντας συνέπειες καθοριστικές για το μέλλον της χώρας, η μόνη διέξοδος είναι η παραίτηση της κυβέρνησης και η άμεση προκήρυξη εκλογών.

Υπάρχει ελπίς;

Η σχέση τους μπορεί να μη μετράει χρόνια, αλλά και οι τρεις μήνες δεν είναι λίγοι. Και τι μήνες; Μήνες γεμάτοι από αισιόδοξους στόχους, υψηλές προσδοκίες, αλληλοστήριξη, έντονους ρυθμούς, εκπλήξεις, μηνύματα εμπιστοσύνης αλλά και ερωτήματα για το μέλλον. Αυτούς τους φουλ μήνες και τη δική τους σχέση (με τη νέα κυβέρνηση) περιγράφουν σε όλα τα «ραβασάκια» τους στα γκάλοπ οι ψηφοφόροι της συντριπτικής πλειοψηφίας, που αφήνουν προς το παρόν στην άκρη απαισιόδοξες σκέψεις. Κλείνουν τα αυτιά τους στα λόγια τρίτων (εταίρων και άλλων) που δεν αποκλείουν ένα άδοξο τέλος, κάνουν δεύτερες και τρίτες σκέψεις αλλά σιωπούν, δεν θέλουν τέλος πάντων να παραδώσουν τόσο εύκολα τις προσδοκίες. Ηταν και εκείνο το προεκλογικό -έμπλεο αισιοδοξίας και σιγουριάς νεύμα- «Η ελπίδα έρχεται, η Ελλάδα προχωράει, η Ευρώπη αλλάζει», που διατηρεί τη σχέση ζωντανή και ισχυρή - αλλά μέχρι πότε;

Και κάπως έτσι φτάνουν κυβέρνηση και ψηφοφόροι μπροστά στον καθρέφτη, το Σάββατο, στις 25 Απρίλη για την αποτίμηση των τριών μηνών. Ανοίγει, δηλαδή, η ταμπακέρα και εκτοξεύονται τα ερωτήματα προς το Μέγαρο Μαξίμου. Υπάρχει ελπίς; Και όλα τα σχετικά...

Η αλήθεια είναι ότι στο Μέγαρο Μαξίμου ξημεροβραδιάζονται για να βρουν λύση και συμφωνία με τους εταίρους μία ώρα αρχύτερα. Το αν διαβάζουν πάντως σωστά τα μηνύματα του 36% -και όχι του 3% και κάτι- δεν είναι ακόμη σίγουρο. Μένει να αποδειχτεί με τις δράσεις, τις πράξεις και την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας. Είναι δε σχεδόν αυτονόητο ότι τις εκλογές τις κέρδισε ο Αλέξης Τσίπρας και όχι γενικώς και αόριστα το σύνθημα «Πρώτη φορά Αριστερά». Ναι, οι πολίτες γύρισαν επιδεικτικά την πλάτη στον ξερολισμό και στο «απλουστευτικό» ή και επικίνδυνο δήθεν ερώτημα «ευρώ ή δραχμή», διότι και άλλου τύπου διακυβέρνηση ανέμεναν, και ευρώ και μόνο ευρώ ήθελαν. Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος και η ανοχή (χωρίς αποτελεσματικά δείγματα γραφής) δεν περισσεύουν. Ετσι ακούγεται στις παρέες, και όχι μόνο την Κυριακή του Θωμά! Ολοι περιμένουν ότι θα τραβήξει το σωστό χαρτί, τον άσο, ο κ. Τσίπρας και θα παραμερίσει το σαράκι της παρατεινόμενης μιζέριας. Αρκεί να μην ακούει τις «ακραίες φωνές», όπως ο ίδιος λέει στους συνεργάτες του. Εννοεί προφανώς φωνές και στο εσωτερικό της Κουμουνδούρου - αλλά στον ΣΥΡΙΖΑ οι ακραίοι δεν είναι κατ' ανάγκην λίγοι. Και η πολιτική αριθμητική δυσκολεύει...

Η διαχείριση της εξουσίας υπακούει μόνο στον ρεαλισμό.

Συμπληρώνει τρίμηνο σε μερικές μέρες η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και το μόνο βέβαιο είναι πως όσοι την αποτελούν καθώς και όσοι τη στηρίζουν κοινοβουλευτικά δεν κινούνται με βάση μια κοινή πολιτική πρόταση αλλά στην καλύτερη περίπτωση αυτοσχεδιάζουν, ενώ στη χειρότερη επιδίδονται στην ικανοποίηση των ιδεοληψιών τους.

Τα παραδείγματα περισσεύουν. Και δεν είναι περίεργο που η όποια κυβερνητική ή άλλη παρέμβαση όχι μόνο δεν περιορίζει τις παρενέργειες κάποιας προβληματικής κατάστασης, αλλά αντίθετα προκαλεί νέες και σοβαρότερες. Χωρίς μια ουσιαστική μελέτη και κάποια στοιχειώδη σοβαρότητα ούτε λύθηκε ούτε πρόκειται να λυθεί ποτέ το πρόβλημα.

Πώς φαντάζονται, για παράδειγμα, ότι θα υπάρξει μια στοιχειωδώς ομαλή λειτουργία της Τριτοβάθμιας Εκπαί­δευσης, όταν η κυβερνητική πολιτική ενθαρρύνει την αντιεξουσιαστική δραστηριότητα και όταν ο πρωθυπουρ­γικός σύμβουλος υποδεικνύει στη Σύγκλητο του ΕΚΠΑ να συνεδριάσει αλλού, μια και τα γραφεία της είναι υπό κατάληψη;

Πώς πιστεύουν ότι θα καταστεί η Ελλάδα λιγότερο ελκυστική για τους λαθρο­μετανάστες, όταν η κυβέρνηση τους καλωσορίζει, τους εκχωρεί «άδεια διαμονής» και τους μεταφέρει στην πρωτεύουσα, όπου τους παρέχει τη δυνατότητα να κινηθούν κατά βούληση;

Και πώς νομίζουν ότι μπορεί ν' αποδώσει μια διαπραγμάτευση όπου όχι μόνο δεν τηρούνται τα όσα κατά διαστήματα συναποφασίζονται, αλλά διεξάγεται από πλευράς μας από έναν υπουργό που διαφημίζει ότι στο τέλος του χρόνου θα εκδοθεί το νέο βιβλίο του με το οποίο υποστηρίζει πως αν η Ευρώπη συνεχίσει στον δρόμο που έχει χαράξει, τότε ίσως οδηγηθούμε στον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο και ότι εν πάση περιπτώσει «η Ευρώπη είναι πολύ σημαντική για ν' αφεθεί στους Ευρωπαίους». Πιστεύει κανείς ότι με τέτοιες απόψεις είναι αξιόπιστος διαπραγματευτής ο Γ. Βαρουφάκης;

Καλώς ή κακώς η διαχείριση της εξουσίας δεν έχει καμία σχέση με τις πρακτικές μέσω των οποίων εκφράζονταν μέχρι πρότινος πολιτικά οι ασκούντες σήμερα κυβερνητική πολιτική. Ούτε με θεωρητικές συζητήσεις έχει να κάνει ούτε και με διατύπωση αφελών ιδεοληψιών. Η διαχείριση της εξουσίας υπακούει μόνο στον ρεαλισμό. Γιατί, όπως εύστοχα έχει ειπωθεί, η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού, αν και οι κυβερνώντες αμετακίνητα πιστεύουν ότι είναι η τέχνη του «έτσι γουστάρω».