Εκανε το λάθος να υποσχεθεί τα πάντα στους πάντες προεκλογικά.

Δύο πράγματα είναι αναπόφευκτα για τη σημερινή Ελλάδα: ο ρεαλισμός και η συναίνεση. Η κυβέρνηση Τσίπρα προσγειώθηκε απότομα στη σκληρή πραγματικότητα, καθώς βρέθηκε απέναντι σε ένα συμπαγές μέτωπο στην Ευρωζώνη και την ΕΚΤ που κρατάει τα «κλειδιά» για την παραμονή της χώρας στο ευρώ. Οι εταίροι μας δείχνουν αποφασισμένοι να ελαφρύνουν το χρέος και τους στόχους δημοσιονομικής προσαρμογής. Απαιτούν όμως πρώτα μεταρρυθμίσεις, που ούτε ο κ. Παπανδρέου ούτε όμως και ο κ. Σαμαράς τόλμησαν. Θα τολμήσει ο κ. Τσίπρας; Εκανε το λάθος να υποσχεθεί τα πάντα στους πάντες προεκλογικά. Εγινε ουσιαστικά όμηρος συντεχνιών σε κάθε τομέα, ενώ πολλά στελέχη του κόμματός του εμφορούνται από ιδέες που ταιριάζουν σε λατινοαμερικανικά κινήματα, όχι ευρωπαϊκά κόμματα. Στην ελληνική κοινωνία υπάρχει μια μεγάλη μερίδα πολιτών που θέλει πραγματικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα απελευθερώσουν τις ικανότητες του Ελληνα και θα οδηγήσουν στην υγιή ανάπτυξη. Θα τολμήσει να την εκφράσει ο κ. Τσίπρας; Αν ναι, θα βρει τη στήριξη για να πάρει τις δύσκολες αποφάσεις που θα γυρίσουν σελίδα για τη χώρα. Αν προτιμήσει τους βολεμένους, τις συντεχνίες και το κρατικοδίαιτο παρασιτικό κεφάλαιο θα βρει πρόσκαιρους συμμάχους στον δρόμο προς τη δραχμή.

Η ζωή είναι δρόμος

Οι δρόμοι και οι πλατείες δεν πλημμύρισαν από τους πολίτες που ανησυχούν και στηρίζουν τη συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ. Ηταν γεμάτες από ένα πνεύμα ανάτασης και ανάσας που φανέρωναν το αίσθημα περηφάνιας και την πίστη πως μπορούμε να αλλάξουμε πολλά και πρώτα απ' όλα τους εαυτούς μας, που είχαν στρογγυλοκαθίσει στο βόλεμα του καναπέ... Δεν είναι λίγη η ψυχική ευφορία, αν διαπεράσει την ελληνική κοινωνία που πάσχει από κατάθλιψη και φοβίες. Τότε ο πραγματικός πρωταγωνιστής θα είναι ο λαός, που πραγματώνει τη λαχτάρα τού να καθορίζει τη ζωή του απαλλαγμένος από τα πολύπλευρα δεσμά που του έχουν επιβληθεί.
Η ρήξη έχει να κάνει με το καπιταλιστικό καταναλωτικό σύστημα. Εχει να κάνει με τον καταναλωτικό πολιτισμό που παράγει. Και έχει να κάνει με το καθέναν ξεχωριστά και όλους μαζί που τον τροφοδοτεί με ψεύτικες και τεχνητές ανάγκες που επιπλέουν σαν σκουπίδια στην εμπορευματοποιημένη ζωή που ευτελίζεται. Αντε θύμα, άντε ψώνιο, άντε σύμβολο αιώνιο, αν ξυπνήσεις μονομιάς θα έρθει ανάποδα ο ντουνιάς, ο Βάρναλης το φωνάζει ακόμα μέσα από τον τάφο του.
Είναι θετικό που συνειδητοποιούν οι ενεργοί πολίτες πως το αποτέλεσμα των εκλογών δεν μπορεί να σταθεί από μόνο του, αλλά θα κριθεί έξω απ' τη Βουλή, στους δρόμους και στις πλατείες, στους χώρους δουλειάς, στα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Είναι θετικό που επέστρεψε το χαμόγελο και ζέστανε την παγωμένη ατμόσφαιρα και η ελπίδα ότι μπορούμε να αντισταθούμε, φάνηκε στα μάτια των άγνωστων μεταξύ τους ανθρώπων που αρχίζουν να γνωρίζονται και να αναγνωρίζονται. Δεν αρκεί μόνο αυτό, χρειάζεται να βρεθεί ο τρόπος συνύπαρξης, συλλογικής λειτουργίας, το αίσθημα της αλληλεγγύης να αναπτυχθεί και να γίνει πολιτική πράξη, από τα «κάτω» να γεννηθεί η δύναμη της δημιουργίας: Η στήριξη της κυβέρνησης που έχει ξεπεράσει τα κομματικά όρια κρύβει μέσα της και τον έλεγχο.
Δεν μπορούν να συνεχιστούν οι δεσμεύσεις των Μνημονίων. Δεν είναι θέμα διατύπωσης για να βγει κοινό ανακοινωθέν. Δεν είναι θέμα παράτασης του χρόνου, είναι υπόθεση ρήξης και ανατροπής μιας αποτυχημένης πολιτικής που υπαγορεύεται από τους τραπεζίτες κεφαλαιούχους και την έχει χρεωθεί εν πολλοίς η Ενωμένη Ευρώπη της Γερμανίας με προεξάρχουσα τη Μέρκελ. Δεν επαιτούμε, απαιτούμε να υπάρξει κοινός νους της πολιτικής που λύνει προβλήματα, διά της συνεννοήσεως και διά της δημοκρατίας. Σίγουρα οι ισχυροί θα εκβιάσουν, θα απειλήσουν, θα στριμώξουν τη χώρα μας που έχει δεσμευτεί από τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Μπορούμε και εμείς να αναδείξουμε και τις δικές τους αδυναμίες που πηγάζουν από την Ενωμένη Ευρώπη, που δεν είναι ενωμένη πολιτικά και δεν έχει να κάνει με την αρχή της ομοσπονδίας, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης των ισότιμων κρατών-μελών, που ονειρεύτηκαν οι συνιδρυτές της. Συνεπώς η Ελλάδα εκ των πραγμάτων γίνεται πρωταγωνιστής σ' αυτήν την προσπάθεια. Το έχουν καταλάβει γι' αυτό και δεν θέλουν να βγούμε από την Ευρωζώνη, γιατί τότε θα κλονιστεί το οικοδόμημα το ευρωπαϊκό. Οι διαπραγματεύσεις στο Eurogroup θα φέρουν ένα συμβιβαστικό αποτέλεσμα. Αυτό δεν αρκεί, θα ανασάνουμε για λίγο, αλλά το οξυγόνο θα τελειώσει αν δεν φανούμε αποφασισμένοι, μαζί με τους ομοιοπαθούντες πολίτες της Ευρώπης, να γκρεμίσουμε αυτό το σάπιο ευρωπαϊκό οικοδόμημα που δεν λογαριάζει τις ζωές των ανθρώπων, αλλά τα άυλα χρηματιστηριακά τους κέρδη.

Απροετοίμαστοι

Από φυσικού μου είμαι αισιόδοξος. Γι' αυτό και πιστεύω ότι τελικά δεν θα φτάσουμε σε ρήξη. Που κανένας δεν τη θέλει, άλλωστε. Αν και κανένας ?και ιδιαίτερα εμείς? δεν έκανε το καλύτερο που μπορούσε για να καταλήξει σε ευτυχέστερα αποτελέσματα το προχθεσινό Eurogroup. Δεν γίνεται να αφιερώνουν οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης τέσσερις ώρες από τη ζωή τους και να μην καταφέρνουν να συμφωνήσουν στα διαδικαστικά.
Μας καίει και τους καίει το πρόβλημα. Και τα χρονικά όρια είναι πιεστικά. Αρα στην ουσία θα έπρεπε κυρίως να σταθούν και όχι να χάνουν την ώρα τους διαφωνώντας αν πρέπει να παραταθεί το παλιό πρόγραμμα ή να τροποποιηθεί ή να φτιαχτεί καινούργιο. Και πρώτοι εμείς έπρεπε να το κάνουμε. Δεν ήμασταν, όμως, προετοιμασμένοι.
Καλό θα είναι κάποιες ιδιαιτερότητες της επαφής με τους εταίρους να τις αντιληφθούν επιτέλους οι νέοι εκπρόσωποί μας. Δεν είναι φοιτητές για να ακούνε διαλέξεις του καθηγητή Βαρουφάκη και δεν είναι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ για να αρκούνται σε αόριστες και γενικόλογες διαβεβαιώσεις για τα φοβερά και τρομερά που έχουν να γίνουν από την πρώτη αριστερή κυβέρνηση. Τεχνοκράτες είναι οι άνθρωποι, τεχνοκρατική αντιμετώπιση δικαιούνται και αναμένουν.
Το έχω αναφέρει και σε προηγούμενο σημείωμα πως είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν ήταν σε θέση να υποβάλει στους εταίρους μας, την επομένη κιόλας της ορκωμοσίας της, πλήρες και κοστολογημένο σχέδιο αντικατάστασης του Μνημονίου. Και φυσικά είναι ασυγχώρητο που δεν φρόντισε να καλύψει στη συνέχεια την παράλειψή της. Αν πραγματικά πιστεύει ο πρωθυπουργός ότι «η Ευρώπη είναι το σπίτι μας», καλό θα είναι να αποδεικνύουν έμπρακτα τόσο αυτός όσο και οι συνεργάτες του ότι το εννοούν, φροντίζοντας να φέρονται ανάλογα.
Μέχρι στιγμής δεν τα έχουμε πάει καλά. Λειτουργούμε με την ψευδαίσθηση ότι η κατανόηση των εταίρων μας πρέπει να είναι ανεξάντλητη και να καλύπτει όλους τους τομείς των σχέσεών μας. Οσο ταχύτερα αποδεχθεί η κυβέρνηση ότι τα εκλογικά μας αποτελέσματα δεν προκαλούν υποχρεώσεις στους εταίρους μας και ότι όσο συμπαθείς κι αν είναι οι λαοσυνάξεις αφήνουν αδιάφορα τα ξένα Κοινοβούλια, τόσο ομαλότερη και αποδοτικότερη θα είναι η συνεργασία της μαζί τους.

Το χειρότερο απ' όλα...

Το χειρότερο απ' όλα δεν είναι ότι έχουµε φτάσει εδώ που φτάσαµε, αλλά το ότι αρνούµαστε ακόµα πεισµατικά να συνειδητοποιήσουµε τους λόγους για τους οποίους φτάσαµε ως εδώ.
Εξακολουθούµε να είµαστε τα «εξιλαστήρια θύµατα» µιας διεθνούς συνωµοσίας, κάποιων ξένων κέντρων που επιδιώκουν την εξουθένωση και την ταπείνωσή µας µε κάθε τρόπο.
Η ίδια ακριβώς αυτή νοοτροπία διαπέρασε, από την αρχή ως το τέλος, ολόκληρο το κείµενο των προγραµµατικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης και τις παρεµβάσεις του πρωθυπουργού που πιο πολύ φαινόταν να ηγείται της επόµενης... εξόδου του Μεσολογγίου, παρά µιας χώρας που επιθυµεί, µε τη βοήθεια και των εταίρων της, να εξελιχθεί σε µια κανονική ευρωπαϊκή χώρα.
Δεν εξηγείται αλλιώς το ότι από τις δηλώσεις, αλλά και τις παρεµβάσεις των κυβερνητικών στελεχών, έλειψαν εντελώς οι αναφορές στην ανάπτυξη και στις προϋποθέσεις για να φτάσουµε σ' αυτήν, δηλαδή την αύξηση της παραγωγικότητας, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, την προσέλκυση επενδύσεων, την υγιή επιχειρηµατικότητα και το άνοιγµα της αγοράς, τη σύνδεση της παιδείας µε την παραγωγική διαδικασία κ.λπ.
Αντίθετα οι όποιες αναφορές στις έννοιες αυτές -όπως και τα εξαγγελθέντα πρώτα µέτρα- ήταν µάλλον απαξιωτικές και πάντως στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που χρειάζεται η χώρα.
Το χειρότερο απ' όλα είναι, ωστόσο, ότι εξακολουθούµε να είµαστε πεισµένοι ότι «µας χρωστάνε, δεν τους χρωστάµε», ότι εξακολουθούµε να ψάχνουµε πως και ποιοι θα µας δώσουν λεφτά και όχι πώς µπορούµε να σταθούµε µόνοι µας όρθιοι, εκσυγχρονίζοντας και κάνοντας πιο αποδοτική τη λειτουργία του κράτους και την παραγωγική µας διαδικασία. Και βέβαια, το χειρότερο απ' όλα για την ελληνική κοινωνία είναι ότι η «αντιµνηµονιακή» ρητορεία της προηγούµενης περιόδου -που τώρα πια έγινε κυβερνώσα- τείνει να διαµορφώσει µια νέα εθνικολαϊκίστικη δυναµική, µια νέα επικίνδυνη για τη χώρα ιδεολογική επικυριαρχία.
Η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ δεν συγκροτήθηκε απλά για λόγους κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Ηταν το αποτέλεσµα µιας προαναγγελθείσας ιδεολογικοπολιτικής συµπόρευσης.
Απόδειξη ότι το µέχρι πρότινος... αστέρι των ΑΝΕΛ σάρωσε και στο ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ!
Το χειρότερο απ' όλα όµως για τη χώρα είναι ότι µια νεοεκλεγµένη κυβέρνηση, µε σηµαντική µάλιστα λαϊκή αποδοχή και στήριξη, φαίνεται να καταναλώνει το πολύτιµο κεφάλαιό της σε πατριωτικές κορόνες ρήξης και περιθωριακά ιδεολογήµατα.
Οι παρεµβάσεις πολλών υπουργών µου θύµιζαν συχνά τις µέρες εκείνες που -κλεισµένοι στον Περισσό και τις ιδεολογικές µας εµµονές- περιµέναµε καρτερικά να σαπίσει ο καπιταλισµός. Μέχρι που έπεσε το τείχος και διαλυθήκαµε ησύχως...

Αλλαγή ή εξαπάτηση;

Πριν από τις εκλογές ο λαός δήλωνε τη φιλοευρωπαϊκή του προτίμηση, την οποία επιβεβαίωναν ο κ. Τσίπρας και στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ σε κάθε ευκαιρία. Με τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης δικαιολογείται η υποψία υφαρπαγής της ψήφου του λαού, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αποδυθεί σε διαγωνισμό πράξεων και δηλώσεων απορριπτικών προς καθετί το φιλοευρωπαϊκό.
Πολύ δύσκολα θα πείσει ο ΣΥΡΙΖΑ πλέον ότι θα ακολουθήσει φιλοευρωπαϊκή φιλοδυτική πολιτική. Ηταν η δήλωση Γιούνκερ «Η Ελλάδα πρέπει να σεβαστεί την Ευρώπη», η «φρίκη» από τον πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου και η εσπευσμένη άφιξή του, όπως και του προέδρου του Eurogroup στην Αθήνα. «Οι Ελληνες δεν ψήφισαν τον κ. Τσίπρα για να μποϊκοτάρει τις κυρώσεις», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ψήφισε, όμως, ο οπαδός του ΣΥΡΙΖΑ για τον αρχηγό των ΑΝΕΛ επικεφαλής του Πενταγώνου; Είχαμε υποψία ότι θα αλλάζαμε «στρατόπεδο» σε μια γεωπολιτική σύγκρουση που μας ξεπερνά; Είχαμε υποψιαστεί ότι ο διακηρυγμένος κρατιστής και «αντιευρωπαϊστής» θα ανελάμβανε την «Παραγωγική Ανασυγκρότηση» του τόπου; Υπήρχε έστω και ένδειξη ότι θα μας προκύψει υπουργός Εξωτερικών ο κ. Κοτζιάς ή υπουργός Αμυνας ο κ. Καμμένος και ότι η καλύτερη μέθοδος να προωθήσουμε τα συμφέροντα της Ελλάδας την ημέρα του κρίσιμου Eurogroup είναι να έχουμε τον κ. Κοτζιά στη Ρωσία και τον κ. Λαφαζάνη στην Κίνα; Η Ελλάδα φαίνεται να αποκηρύσσει το ευρωπαϊκό της μέλλον. Στην Ευρώπη δεν υπάρχουν χώρες με μόνο κρατικές τράπεζες ή χωρίς ιδιωτικά πανεπιστήμια. Στους διαγωνισμούς για τα μεγάλα έργα μετείχαν και μετέχουν μεγάλες εταιρείες από χώρες που δεν θα ανεχθούν βίαιες αλλαγές στους όρους του «παιχνιδιού», όπως φάνηκε άμεσα από την αντίδραση της Cosco και της κινεζικής κυβέρνησης.
Η κατηγορία για υφαρπαγή της ψήφου είναι βαριά. Ας μην ξεχνούμε, όμως, ότι ΣΥΡΙΖΑ ψήφισαν και πολίτες που πίστεψαν τις διακηρύξεις του για προσήλωση στο ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας. Υπήρχαν πολλοί θυμωμένοι με τη συγκυβέρνηση, όχι γιατί ήταν «δεξιά», αλλά γιατί ήταν ανίκανη και δειλή. Τέλος, κάποιοι «έδωσαν» στον ΣΥΡΙΖΑ μια ευκαιρία για να απομακρύνουν την πολιτική αβεβαιότητα.
Ολα αυτά σεβαστά. Πώς όμως θα αντέξει η χώρα με αυτό το προσωπικό δεν μπορώ να φανταστώ. Οι δύο αυτές εβδομάδες θα μείνουν ιστορικές. Ποιοι θα κληθούν να γράψουν την Ιστορία δεν είναι σαφές. Ας είμαστε όλοι έτοιμοι.

Σε κάθε περίπτωση, η χώρα κινείται στο χείλος του γκρεμού

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο μόνος που μιλάει λίγο διαφορετική γλώσσα, παρά τις αντιφάσεις του, φαίνεται πως είναι ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Βαρουφάκης. Ο υπουργός, όμως, δεν λέει συγκεκριμένα πράγματα για το πώς θα επέλθει ένας συμβιβασμός, αλλά φλυαρεί με ιατρικούς όρους και παίζει με ποσοστά για το «καλό» και το «κακό» Μνημόνιο προκαλώντας νευρική κρίση εντός και εκτός Ελλάδος, όταν αφήνει να εννοηθεί ότι θα το κάνει «Κούγκι».
Τα μηνύματα από την Ευρώπη δεν εμπνέουν καμιά αισιοδοξία, καθώς παρά τις μεσολαβητικές προσπάθειες της Επιτροπής και του κ. Ζ.-Κ. Γιούνκερ η απόσταση που χωρίζει την κυβέρνηση από τους ισχυρούς της Ευρώπης αλλά και το ΔΝΤ είναι μεγάλη. Ακόμη και στο ενδεχόμενο πλήρους παγώματος όλων των εξαγγελιών της κυβέρνησης -αν και δεν το λέει κανένας μέχρι σήμερα-, οι εκπρόσωποι των δανειστών διαμηνύουν ότι δεν αρκεί ως κίνηση, καθώς απαιτούν πλήρη συμμόρφωση με τους όρους του προγράμματος που είναι ακόμη σε ισχύ. Το αν την υστάτη ώρα και μετά τις συζητήσεις στο Eurogroup της Τετάρτης και τη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης υπάρξει αλλαγή γραμμής από την Αθήνα ουδείς μπορεί να το ρισκάρει.
Σε κάθε περίπτωση, η χώρα κινείται στο χείλος του γκρεμού και μάλιστα ενίοτε κάνει και φιγούρες επίδειξης μιας άνεσης που δεν υπάρχει και προκαλεί τρόμο στους λογικά σκεπτόμενους. Ασφαλώς και υπάρχει ταυτοχρόνως ένας ακατανόητος ενθουσιασμός για τα... ηρωικά «όχι» και άλλες μπαρούφες που δεν αξίζουν σοβαρό σχολιασμό. Το ζητούμενο είναι πλέον αν εντός του ασφυκτικού χρονικού ορίζοντα των ολίγων ημερών θα υπάρξει μια στροφή στον ρεαλισμό ή αν θα συνεχίσουμε ακάθεκτοι την προετοιμασία για τον χορό του Ζαλόγγου.

Για εμάς η αποτυχία είναι καταστροφή, για τους άλλους είναι θέμα γοήτρου.

Μπροστά σε αυτό το εμπόδιο, η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να επινοεί έναν δικό της κόσμο, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η αιχμή του δόρατος της λαϊκής δυσαρέσκειας εναντίον της φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής της Ε.Ε., της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Δίνεται, δηλαδή, η εντύπωση ότι και αν δεν τα βρει η Αθήνα με τους εταίρους στις αίθουσες των Βρυξελλών, θα κερδίσει συμπάθεια στους δρόμους άλλων χωρών. Αντιμέτωπη με την πραγματική αδυναμία της, η ελληνική κυβέρνηση πλάθει μια εικόνα όπου ηγείται μιας πανευρωπαϊκής επανάστασης. Με άλλα λόγια, πιστεύει ότι υπάρχουν αρκετοί άλλοι που της δίνουν δίκιο, ώστε να δικαιολογείται η πορεία που έχει επιλέξει.

Ο κίνδυνος είναι διττός: αφενός, τα αισθήματα των πολιτών θα εναλλάσσονται μεταξύ αδυναμίας (λόγω οικονομικής δυσχέρειας) και παντοδυναμίας (επειδή «έχουμε μαζί μας τους λαούς της Ευρώπης»)· αφετέρου, οι εταίροι έχουν τον δικό τους κόσμο και απαιτούν να παίξουμε με τους δικούς τους κανόνες (κανόνες τους οποίους δεχόμασταν ανέκαθεν). Μπροστά στην ελληνική τάση για αυτοσχεδιασμούς και την αέναη αναζήτηση ευθυνών κάποιων άλλων, οι εταίροι προτάσσουν κανόνες και δομές –σε βαθμό που αναιρεί και τη δική τους ευθύνη για την έως τώρα πορεία της Ελλάδας. Με άλλα λόγια, όλοι έχουν έτοιμη τη δικαιολογία για την αποτυχία: «οι άλλοι φταίνε».

Στο πεδίο της αντιπαράθεσης, όμως, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι, όσο και αν εμείς οι Ελληνες πιστεύουμε ότι μόνο εμείς έχουμε δίκιο, δεν είμαστε σε δυνατή θέση για οποιαδήποτε σύγκρουση. Οι συμμαχίες μας είναι αδύναμες ή προϊόντα υπέρμετρων ελπίδων και φιλοδοξιών, ενώ οι ανάγκες μας για χρήμα και χρόνο είναι πραγματικές και επιτακτικές. Οι εταίροι, από την άλλη, κρατούν όλους τους θεσμούς και μηχανισμούς και ελέγχουν τα χρήματα. Οι παίκτες και τα πιόνια δεν είναι ίσα. Για εμάς η αποτυχία είναι καταστροφή, για τους άλλους είναι θέμα γοήτρου.