Είναι αυτές ενδείξεις ότι βγαίνουμε από την κρίση;

Μπορεί οι εικόνες που έχουμε όλοι μας τον τελευταίο καιρό να είναι αυτές των απεργιών στα λιμάνια, στα μέσα μαζικής μεταφοράς και των αγροτικών κινητοποιήσεων στις εθνικές οδούς.

Οι εικόνες κατοχής στο κέντρο της Αθήνας, με εκατοντάδες συμπολίτες μας να στέκονται στην ουρά για να πάρουν δωρεάν δυο πατάτες, ένα λάχανο και δυο αγγούρια.

Εικόνες γκρίνιας, απελπισίας και απόγνωσης από τους φόρους που συνέχεια αυξάνονται, από τα εισοδήματά μας που συνεχώς μειώνονται και από τα ρεκόρ της ανεργίας που πλησιάζει το 1,5 εκατομμύριο!

Ωστόσο, κάτι φαίνεται να κινείται. Η οικονομία μετά τη δόση-μαμούθ δίνει την εντύπωση ότι σταθεροποιείται. Οι μισθοί έκαναν πιο ελκυστικές τις επενδύσεις για τους ξένους, ενώ κάποιοι άρχισαν να αγοράζουν και ελληνική γη (Κασσιόπη) για να την αξιοποιήσουν τουριστικά.

Την ίδια στιγμή, χιλιάδες πολίτες εγκαταλείπουν τις πόλεις για τα χωριά τους με στόχο να επικεντρωθούν στη γεωργική παραγωγή και να αλλάξουν τρόπο ζωής. Το ελληνικό λάδι, το ελληνικό τυρί, το ελληνικό κρασί αρχίζουν βήμα βήμα να κερδίζουν έδαφος στις ξένες αγορές - η Αμερική ανακάλυψε το ελληνικό γιαούρτι!

Είναι αυτές ενδείξεις ότι βγαίνουμε από την κρίση; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά. Κι αν δεν υπάρξουν κάποιες εντυπωσιακές κινήσεις που να κάνουν σαφές ότι η ρόδα της οικονομίας έχει αρχίσει να κινείται, δεν θα είμαστε βέβαιοι ότι η ανάπτυξη έρχεται. Ομως όλα δείχνουν ότι οι Κασσάνδρες διαψεύστηκαν και η χώρα γλίτωσε τη χρεοκοπία.

Η εμπειρία του χθες και ο φόβος του αύριο προκαλούν την απελπισία σήμερα.

Αυτή η κυβέρνηση και οι προηγούμενες έχουν πετύχει να κρατήσουν τη χώρα εντός Ευρωζώνης. Δεν έχουν πετύχει να πείσουν τον λαό ότι οι δυσκολίες του θα έχουν τέλος στο ορατό μέλλον. Αντιθέτως, οι πολίτες βλέπουν ότι αυτοί που πάντα πλήρωναν τους φόρους τους καλούνται να πληρώσουν ακόμη περισσότερους, ενώ ο «αγώνας κατά της φοροδιαφυγής» δεν έχει δείξει σημαντικό αποτέλεσμα· τα έσοδα πέφτουν, τα έξοδα αυξάνονται· η ανεργία ανεβαίνει σε πρωτοφανή ύψη, μαζί και ο αριθμός των ανασφάλιστων. Ολοι περιορίζουν τα έξοδά τους: τόσο αυτοί που δεν έχουν άλλα να ξοδέψουν, όσο και αυτοί που φυλούν τα χρήματά τους επειδή δεν ξέρουν τι τους επιφυλάσσει το μέλλον.

Η εμπειρία του χθες και ο φόβος του αύριο προκαλούν την απελπισία σήμερα. Οταν πολίτες περιμένουν ώρες σε ουρά για δωρεάν φρούτα και λαχανικά, καταλαβαίνουμε και την ανάγκη τους και τον φόβο που προκαλεί πλέον η εμπειρία της στέρησης και την ανασφάλεια για το αύριο. Ευτυχώς, ιδιωτικοί οργανισμοί, η Εκκλησία, δήμοι και ιδιώτες έχουν κινητοποιηθεί για να προσφέρουν βοήθεια σε όσους έχουν ανάγκη. Αλλά εάν δεν αναλάβει το κράτος αυτόν τον ρόλο, με την εγγύηση του μεγέθους και της συνέχειας που μόνο αυτό μπορεί να έχει, η ανασφάλεια δεν θα έχει τέλος. Επειδή λίγοι γνωρίζουν τι δικαιούνται, για κάθε ενεχυροδανειστήριο που ανοίγει θα έπρεπε να ανοίγουν τρία κρατικά γραφεία τα οποία θα προσφέρουν συμβουλές για δικαιώματα, για επιδόματα, για διακανονισμούς, κοινοτικά προγράμματα και ό,τι άλλο μπορεί να βοηθήσει να ξεπεραστεί η κρίση. Την ίδια ώρα, νοσοκομεία, εφορίες, μέσα μεταφοράς και κάθε άλλη δημόσια υπηρεσία πρέπει, επιτέλους, να λειτουργούν με τρόπο ώστε να μην ταλαιπωρούνται περαιτέρω οι πολίτες.

Δεν υπάρχει Ελληνας που να υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Υπάρχει αμφιβολία ότι η ελληνική κοινωνία είχε πάρει τη ζωή της λάθος; Για όσους το αμφισβητούν, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών και η σημερινή κατάντια της χώρας και των ανθρώπων της δίνουν την απάντηση. Απάντηση που προκύπτει από την κατάσταση στην οικονομία, την πολιτική, τη δημόσια διοίκηση, τον συνδικαλισμό, την επιχειρηματικότητα, τη φοροδιαφυγή, τη διαφθορά, την εκπαίδευση, την ενημέρωση και κάθε άλλο τομέα ή εκδήλωση της καθημερινότητας, η οποία στην Ελλάδα μας διαμορφώνεται επίσης από τον χουλιγκανισμό, την τρομοκρατία και τον άκρατο λαϊκισμό στον δημόσιο και τον ιδιωτικό λόγο και που πολύ συχνά φτάνει στον παραλογισμό.

Ετσι έχουν τα πράγματα και όλοι το αναγνωρίζουν. Δεν υπάρχει Ελληνας που να υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Υπάρχουν όμως πολλοί και διάφοροι που παραμένουν πεισματικά προσκολλημένοι στο «α λα γκρέκα» μοντέλο του πολτού, το οποίο θέλουν να διατηρηθεί και άλλοι τόσοι, ίσως και περισσότεροι, που παρελθοντολογούν σε μόνιμη βάση και ταυτόχρονα επιμένουν σε ερμηνείες με άξονα «το κάποιοι άλλοι έφταιγαν και κάποιοι άλλοι φταίνε». Που αρνούνται, δηλαδή, να αντιμετωπίσουν το παρόν σε όλες τις φοβερές και ανελέητες διαστάσεις του και ακόμη περισσότερο το μέλλον.

Δυστυχώς, δυστυχέστατα, στην άρνηση αντιμετώπισης του παρόντος, που περιλαμβάνει και τις προσπάθειες να χτιστεί ένα μέλλον σε βάσεις στοιχειώδους εξορθολογισμού, συμβάλλουν με όλες τους τις δυνάμεις πρωταγωνιστές του δημόσιου διαλόγου, κόμματα, πολιτικοί, πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, συνδικαλιστές, υποστηρίζοντας ουτοπικές θέσεις, δικαιολογώντας παραβατικές συμπεριφορές, καταφεύγοντας σε θεωρίες συνωμοσιολογίας, υποσχόμενοι παραδεισένιες λύσεις, ενώ ευθύνονται οι ίδιοι, και σε πολύ μεγάλο βαθμό, για τα προβλήματα που ταλαιπωρούν όλους τους χώρους της ελληνικής κοινωνίας.

Υπάρχει τρόπος να συμβάλει θετικά στις εξελίξεις ο ΣΥΡΙΖΑ;

Οι Ελληνες που υποφέρουν εξαιτίας των επώδυνων συνεπειών της οικονομικής κρίσης βλέπουν στο πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα τον νεαρό σωτήρα τους. Ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ, ωστόσο, χάρη στις αμείλικτες επιθέσεις του στη λιτότητα, θεωρείται ο πιθανότερος ηγέτης της επόμενης κυβέρνησης.

Στις πρόσφατες επισκέψεις του στα κέντρα εξουσίας της Ευρώπης και της Αμερικής, ο Τσίπρας επιδιώκει να κερδίσει σε αξιοπιστία και να δημοσιοποιήσει τη θέση τού κόμματός του για ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Υποστηρίζει ότι η Ευρώπη μπλοφάρει στο θέμα της εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη στην περίπτωση που δεν εφαρμόσει τις επώδυνες περικοπές.

Ακόμα όμως κι αν ο Τσίπρας κερδίσει τις επόμενες εκλογές, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα πετύχει μια διεθνή διάσκεψη με στόχο τη ριζική μείωση του ελληνικού χρέους. Ο λόγος είναι ότι οι κύριοι πιστωτές της Ελλάδας, και ιδίως η Γερμανία, υποψιάζονται ότι μπλοφάρει και ο ίδιος. Γνωρίζουν ότι η ελληνική οικονομία κρέμεται από μια κλωστή και ότι ενδεχόμενη αποτυχία να καταστεί το χρέος βιώσιμο θα οδηγούσε την οικονομία της χώρας σε ελεύθερη πτώση.

Ετσι το αδιέξοδο για την Ελλάδα που χρησιμεύει ως εμπόδιο για την ανάκαμψη της Ευρώπης και έχει οδηγήσει στην ανεργία το ένα τέταρτο των Ελλήνων είναι πολύ πιθανό να παραταθεί - εκτός κι αν ο Τσίπρας διευρύνει το μήνυμά του. Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης μπορεί ενδεχομένως να πείσει τη Γερμανία και τους άλλους δανειστές να κάνουν κάποιες παραχωρήσεις μόνο αν ο ίδιος καταφέρει να κάνει ό,τι δεν έχει καταφέρει κανένας έλληνας πρωθυπουργός ώς τώρα: να πείσει δηλαδή τους Ελληνες να αποδεχτούν όχι μόνο τα μέτρα και τη μείωση του χρέους, αλλά και την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων.   

Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο χρεοκοπημένη, είναι και διαλυμένη. Το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας δεν περιγράφει μόνο την παθολογία της ελληνικής οικονομίας. Υπάρχουν χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις, αντιπαραγωγικά επιδόματα, «φουσκωμένα» κρατικά συμβόλαια και βυζαντινού τύπου ρυθμίσεις σχεδιασμένες για να εμποδίζουν την παραγωγικότητα. Στο παρελθόν την οικονομία έσωζαν ο τουρισμός, το ελαιόλαδο, η παραγωγή μικρής κλίμακας και, φυσικά, τα δάνεια που εξανεμίστηκαν. Σήμερα, η ανακούφιση για τους Ελληνες θα έρθει κυρίως από τις ξένες επενδύσεις, δεν θα έρθει από τα δανεικά ούτε από τη μείωση του χρέους. Ελάχιστοι όμως θα επενδύσουν στην Ελλάδα χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.

Η ειρωνεία είναι ότι, καθώς κάποια τμήματα της ελληνικής κοινωνίας οργανώνουν θορυβώδεις διαμαρτυρίες, ο κόσμος ξέρει την αλήθεια: δεν πρόκειται για αθώα θύματα, αλλά για συμμέτοχους με τη θέλησή τους, σε μικρή κλίμακα, σε ένα σύστημα διαφθοράς. 

Δυστυχώς, το πολιτικό σύστημα δεν είναι ακόμα ικανό να παίξει τον ρόλο του μπροστάρη.

Αν θέλουμε πραγματικές μεταρρυθμίσεις, αν επιθυμούμε να αλλάξουμε πραγματικά τη χώρα, αν στοχεύουμε σε ένα καλύτερο αύριο, ας κάνουμε τη μεγάλη ανατροπή. Ας πούμε τα πράγματα με το όνομά τους! Με ωμή ειλικρίνεια εμείς οι πολίτες να διαγνώσουμε τις παθογένειες και να επιλέξουμε τις θεραπείες, οι οποίες δεν μπορεί να είναι άλλες από τις ριζικές μεταρρυθμίσεις. Εμείς, μακριά από ιδεολογικούς και πολιτικούς παραμορφωτικούς φακούς, να εντοπίσουμε τα προβλήματα και τις λύσεις και να τις επιβάλουμε στους πολιτικούς.

Δυστυχώς, το πολιτικό σύστημα δεν είναι ακόμα ικανό να παίξει τον ρόλο του μπροστάρη, του πρωτεργάτη, του εμπνευστή οράματος. Είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό παγιδευμένο στις λογικές (αλλά και στους παραλογισμούς) του παρελθόντος, με κυρίαρχο τον λαϊκισμό. Δυστυχώς η μεγαλύτερη αιτία της παρούσας συμφοράς είναι εδώ, παρούσα, ακμαία σε όλο το πολιτικό φάσμα.

Αν δεν σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, που αρχίζει από την άκριτη υιοθέτηση όλων των αιτημάτων, συνεχίζεται με την προβολή και καταλήγει στη με κάθε μέσο διεκδίκηση από τα κόμματα, με την προσμονή στο τέλος να μετουσιωθούν σε ψηφαλάκια στην κάλπη, πολιτική επιρροή και ισχύ, δεν πρόκειται να πετύχουμε τίποτα. Οι αλλαγές που θα γίνουν θα είναι σαθρές, σε ένα σαθρό έδαφος και αργά ή γρήγορα θα προκαλέσουν μεγαλύτερα προβλήματα.

Εμείς οι πολίτες καλούμαστε να αποστρέψουμε το πρόσωπο από τον επικίνδυνο λαϊκισμό, σε όποιο τμήμα του πολιτικού φάσματος τον συναντούμε και όποιο πρόσωπο κι αν τον εκφράζει. Θα ήταν πολύ πιο γόνιμο, αποτελεσματικό και ελπιδοφόρο αν όχι μόνο αποστρέφαμε το πρόσωπο, αλλά τιμωρούσαμε κιόλας πολιτικά τους λαϊκιστές.

Ομως τα λάθη δεν διορθώνονται με νέα λάθη.

Οι ιθύνοντες του Ταμείου από την πρώτη περίοδο που ανέλαβαν δράση στην Ελλάδα δεν έκρυψαν ότι βασικός στόχος του προγράμματος ήταν ο αποπληθωρισμός. Δηλαδή η διαρκής μείωση εισοδημάτων (την οποία πέτυχαν) να προκαλέσει συμπίεση τιμών, όπου έπεσαν έξω, αφού η διαρκής αύξηση της φορολογίας και οι στρεβλώσεις στην αγορά κράτησαν στα ύψη την ακρίβεια. Τώρα είναι αργά για τα (υποκριτικά) δάκρυα του ΔΝΤ, αλλά και για νέα λάθη. 

Ο ΣΥΡΙΖΑ επικεντρώνει την κριτική του στην κυβέρνηση πάνω στην παραδοχή του ΔΝΤ για το λάθος στον πολλαπλασιαστή, ζητώντας μάλιστα την προκήρυξη εκλογών. Ομως τα λάθη δεν διορθώνονται με νέα λάθη. Ο κ. Τσίπρας στο πρόγραμμά του προτείνει την επαναπρόσληψη χιλιάδων υπαλλήλων στο δημόσιο τομέα. Στελέχη του τάσσονται υπέρ της επανακρατικοποίησης του λιμένα που κατέχει η κινεζική Cosco και καταγγέλλουν κάθε προσπάθεια ιδιωτικοποίησης. Επιτίθενται στην εγχώρια ολιγαρχία αλλά δεν εξηγούν ότι με την περαιτέρω γιγάντωση του κράτους, οι μόνοι που θα πανηγυρίζουν θα είναι οι κρατικοδίαιτοι επιχειρηματίες, που πάντα ξέρουν να τρυπώνουν σε προμήθειες και έργα. Ο ΣΥΡΙΖΑ υπόσχεται επαναφορά των μισθών και συντάξεων σε ύψη προ κρίσης, χωρίς όμως να πείθει ότι έχει ένα αξιόπιστο παραγωγικό μοντέλο που θα δημιουργήσει νέα εισοδήματα. Η μοναδική σωστή πρόταση για καταγραφή όλης της κινητής και ακίνητης περιουσίας ώστε να δημιουργηθεί ηλεκτρονικό περιουσιολόγιο, γίνεται πράξη από την κυβέρνηση, που ήδη έχει αποφασίσει να ενεργοποιήσει σχετική ρύθμιση με την υποβολή των φορολογικών δηλώσεων.

Επομένως, μπορεί το ΔΝΤ να υποεκτίμησε τον πολλαπλασιαστή ύφεσης οδηγώντας την οικονομία στα τάρταρα, όμως και ο ΣΥΡΙΖΑ υπερεκτιμά τις δυνατότητές του να προσφέρει αξιόπιστες λύσεις για έξοδο από την κρίση. Η οικονομική πολιτική πρέπει να αλλάξει, για να τρέξουν οι μεταρρυθμίσεις και όχι να μπλοκαριστούν.

ΟΙ οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης δημιουργούν πολλά άλλα προβλήματα .

Απασχολημένος όπως είναι ο καθένας μας με την κρίση και τις επιπτώσεις της στη ζωή του, δεν πρέπει να υποτιμήσει κινδύνους που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν περαιτέρω την κοινωνία και τον πολιτισμό. Πέρα από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε κάτοικος της χώρας, βλέπουμε ότι οι οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης δημιουργούν πολλά άλλα προβλήματα – όπως στο περιβάλλον, στις κοινωνικές υπηρεσίες και στην κοινωνική συνοχή, την υποστήριξη των τεχνών κ.ά. Οσο η κοινωνία αναγκάζεται να δεχθεί τη ραγδαία πτώση του επιπέδου ζωής, ισοπεδώνονται κατακτήσεις δεκαετιών. Αλλά υπάρχουν και άλλα ζητήματα, τα οποία, αν δεν αντιμετωπιστούν με αποφασιστικότητα, θα αφήσουν ακόμη βαθύτερες πληγές, ώστε στο τέλος της κρίσης η χώρα μας θα είναι αγνώριστη.

Ενα από τα σοβαρότατα προβλήματα που προέκυψε τελευταία είναι η άνοδος του ρατσισμού και της ρατσιστικής βίας. Ο μεγάλος αριθμός των περιστατικών είναι κάτι καινούργιο, αλλά η κρατική και θεσμική αδυναμία που τα επέτρεψε είναι σύμπτωμα μιας ασθενούς χώρας – η οποία προτιμούσε να αφήνει τα προβλήματα των αδύναμων θεσμών της να χρονίζουν. Σήμερα, την ώρα που ο αγώνας μας να αντέξουμε τις επιπτώσεις της κρίσης απαιτεί τη μεγαλύτερη δυνατή συμπαράσταση από τον υπόλοιπο κόσμο, η ρατσιστική βία μάς εκθέτει διεθνώς και υπονομεύει και τον ίδιο τον πολιτισμό μας. Δεν νοείται, οι Ελληνες –οι κοσμοπολίτες, οι μεγάλοι ταξιδευτές μέσα στους αιώνες– να φαίνεται ότι ανέχονται τον ρατσισμό στην πατρίδα τους.

Είναι μεγάλος ο κίνδυνος, μέσα στα πολλά συναισθήματα που προκαλεί η κρίση, να χαθεί η σημασία της προστασίας των πιο αδύναμων μελών της κοινωνίας – είτε είναι μετανάστες, είτε άνθρωποι του περιθωρίου, είτε φυλακισμένοι. Ο ρατσισμός εξαπλώνεται όταν η οργή και η ανασφάλεια μας κάνουν να πιστεύουμε ότι μόνο τα δικά μας προβλήματα είναι σοβαρά, ότι δεν μας αφορά η βία που στρέφεται εναντίον άλλων. Εάν δεν μπορέσουμε να καταλάβουμε ως κράτος, ως έθνος, ως κάτοικοι αυτής της χώρας, ότι έχουμε την υποχρέωση να προστατεύουμε ο ένας τον άλλον, είτε είμαστε Ελληνες είτε «ξένοι», τότε ο πολιτισμός θα έχει υποστεί πλήγμα.