Στην πολιτική, όπως και στη ζωή, δεν κάνεις ποτέ αυτό που θέλεις.

Φυσικά και δεν είναι συμβατή με το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ η πρόταση που πάει για αξιολόγηση στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αλλά στην πολιτική, όπως και στη ζωή, δεν κάνεις ποτέ αυτό που θέλεις. Κάνεις αυτό που μπορείς. Και η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ αυτό μπόρεσε αυτό έκανε.

Πραγματοποίησε μια πεντάμηνη τραγελαφική διαπραγμάτευση, για να επιτύχει μια καλύτερη συμφωνία από τη διαλαμβανόμενη στο e-mail Χαρδούβελη κι αντί για 1,5 δισ. ευρώ έφτασε να προτείνει 8 και να μη φτάνουν. Και κέρδισε με 61% ένα δημοψήφισμα με αίτημα την απόρριψη ενός προγράμματος ύψους 8,5 δισ. και επιζητεί τώρα συμφωνία προτείνοντας μέτρα ύψους 13 έως 16 δισ.

Αλλά αυτά δεν είναι για σήμερα. Ούτε και για αύριο. Εχουμε όλο τον χρόνο για κριτική και σχόλια από τη Δευτέρα και μετά. Και θα γίνουν και τα δύο. Είτε αυτό αρέσει στους νεοσταλινικούς του ΣΥΡΙΖΑ είτε όχι. Αλλά θα γίνουν στην ώρα τους. Από Δευτέρα και μετά. Οταν η χώρα θα έχει διασωθεί από τον «ξαφνικό θάνατο» που πολλοί από αυτούς εύχονταν και επιδίωκαν.

Υπάρχει, πάντως, και κάτι θετικό αυτήν τη φορά. Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου το νέο Μνημόνιο το προσυπογράφουν όλοι, πλην ΚΚΕ και χρυσαυγιτών. Και λογικά αυτό αποκλείει το ενδεχόμενο να τριτώσει το κακό και να κληθούμε σε δύο ή τρία χρόνια να ξαναπληρώσουμε τις πρωθυπουργικές φιλοδοξίες κάποιου, όπως έγινε το 2012 με τον Σαμαρά και τον περασμένο Ιανουάριο με τον Τσίπρα.

Λογικά από μεθαύριο, κι αν όλα πάνε καλά, θα είμαστε εκεί που θα έπρεπε να ήμασταν από το 2010 ? όλοι μαζί σε μια κοινή προσπάθεια να λύσουμε τα δημοσιονομικά μας προβλήματα, όπως έκαναν οι Ιρλανδοί και οι Πορτογάλοι και σήμερα είναι μια χαρά. Και μέσα από αυτήν τη συμπόρευση θα ανακαλύψουμε ξανά και την πολιτική. Θα υποχρεωθούν οι εκπρόσωποί μας να ενεργοποιήσουν τις όποιες ικανότητές τους για την αναζήτηση ιδεών και προτάσεων που θα προσβλέπουν στο μέλλον και δεν θα υπηρετούν κομματικούς φανατισμούς, διχαστικές πρακτικές και χυδαία υβρεολόγια. Γιατί αυτό είναι που χρειαζόμαστε περισσότερο από καθετί άλλο.

Το τέλος του ολέθριου πειράματος

Το πρωτογενές πρόβλημα του Αλ. Τσίπρα ήταν ότι θέλησε να συνδυάσει αντιτιθέμενες και αντιφατικές επιδιώξεις. Με το αντιμνημονιακό στρατήγημά του επιχείρησε να ενσαρκώσει πολιτικές που επιθυμούν την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ με εκείνες που επιδιώκουν την έξοδο. Υιοθετώντας εξαρχής το υπόδειγμα «συμφωνία ή ρήξη», υπονόμευσε το οποιαδήποτε διαπραγματευτικό του όπλο. Οι συνεχείς ακροβασίες τού επέτρεπαν να διαχειρίζεται αποτελεσματικά το κόμμα και τις συνιστώσες του, εγκλωβίζοντάς τον σε μια ατελέσφορη στρατηγική. Η αποχώρηση από τις συνομιλίες λίγο πριν από τη λήξη του προγράμματος και η διενέργεια του απερίσκεπτου δημοψηφίσματος τον οδήγησαν στην πλήρη αυτοπαγίδευση. Το ποσοστό του 61% επιβεβαίωσε την κυριαρχία του, επιτείνοντας, όμως, το πολιτικό του αδιέξοδο.

Το πείραμα της «δημιουργικής ασάφειας» αποδείχθηκε επικίνδυνο. Οι εμπνευστές του δεν κατάλαβαν ότι η διακυβέρνηση μιας χώρας είναι σοβαρή υπόθεση. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με ανερμάτιστες, επιπόλαιες και εν τέλει επιζήμιες πολιτικές. Ούτε να στηρίζεται σε φαντασιώσεις και ψευδαισθήσεις. Πολύ περισσότερο δεν μπορεί να γίνεται αντικείμενο για την εδραίωση της πολιτικής κυριαρχίας των κυβερνώντων.

Ετσι, η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ έσυρε την Ελλάδα σε απροσμέτρητη περιπέτεια με ανυπολόγιστες συνέπειες. Η πολυγλωσσία, οι αμφισημίες, οι αμφιθυμίες, οι ερασιτεχνισμοί, η πρωτοφανής ανεπάρκειά της έθεσαν σε αμφισβήτηση το ευρωπαϊκό κεκτημένο της Ελλάδας. Το ετερογενές, αλλόκοτο σχήμα έριξε την οικονομία στα τάρταρα, έπληξε καίρια το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Εμπότισε τμήμα της κοινωνίας με τις δηλητηριώδεις ιδέες του εθνολαϊκισμού. Καλλιέργησε αρνητισμό προς τους Ευρωπαίους. Δίχασε τους πολίτες, διαχωρίζοντάς τους σε υπερήφανους αξιοπρεπείς και υποταγμένους στα ξένα και εγχώρια συμφέροντα. Κι όλα αυτά τη στιγμή που πολλές κοινωνικές ομάδες βιώνουν ήδη τη φτώχεια και την εξαθλίωση, ενώ η απειλή μιας γενικευμένης οικονομικής ερημοποίησης βρίσκεται προ των πυλών.

Η αμεριμνησία του πρωθυπουργού τον έθεσε μπροστά σε αμείλικτο δίλημμα. Το τελεσίγραφο των εταίρων καθιστά τις καθαρές λύσεις αναπόφευκτες. Ο Τσίπρας γνωρίζει τώρα πως δεν υπάρχει αναίμακτη συμφωνία και ότι η έξοδος από την Ευρωζώνη θα ισοδυναμούσε με κόλαση. Η εκ των υστέρων σαφής φιλοευρωπαϊκή του θέση δεν μπορεί να μην είναι επώδυνη για τον ΣΥΡΙΖΑ. Ευρωπαϊσμός και δραχμή δεν πάνε μαζί. Σηκώνοντας το βάρος μιας σκληρής συμφωνίας, ο πρωθυπουργός δεν αποτρέπει μόνο την καταστροφή της χώρας, βάζει τέλος και στο ολέθριο πείραμά του.

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται μόνο ως φάρσα, αλλά στη δική μας περίπτωση κινδυνεύει να επαναληφθεί ως τραγωδία.

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται μόνο ως φάρσα, αλλά στη δική μας περίπτωση κινδυνεύει να επαναληφθεί ως τραγωδία. Ο κ. Τσίπρας είχε την ευκαιρία, του την προσέφεραν αρκετές φορές οι δανειστές, να δώσει μια αξιοπρεπή λύση στο ελληνικό πρόβλημα και να προχωρήσει με τεράστιες θυσίες η προσπάθεια ανόρθωσης της χώρας. Επέλεγε όμως διαρκώς τον δρόμο που έκανε όλο και πιο δύσκολη κάθε επιλογή προς τα εμπρός.

Με τρόπο που αρκετοί πια είναι πεισμένοι ότι ο κ. Τσίπρας δεν επιθυμούσε ούτε επιδιώκει τελικά μια συμφωνία με τους δανειστές. Οτι έχει επιλέξει τη σύγκρουση, τη ρήξη, την ηρωοποίησή του και την έξοδο, εάν χρειασθεί, από το ευρώ. Είναι η παλιά μπολσεβίκικη αντίληψη του «όλα ή τίποτα». Είτε η Ευρώπη θα γίνει όπως εμείς και οι φίλοι μας τη θέλουμε (στα πρότυπα πιθανόν του τσαβικού μοντέλου διακυβέρνησης) ή καλύτερα να μην υπάρχει. Ή πάντως να μην έχουμε σχέση εμείς με αυτήν...

Ο κ. Τσίπρας προσπάθησε εδώ και μήνες να ξεφύγει από τη σκιά του και τελικά αυτοεγκλωβίστηκε σε μια παγίδα μεταξύ νέου επώδυνου Μνημονίου και της χρεοκοπίας σε συνδυασμό με έξοδο από το ευρώ. Ομως ο κ. Τσίπρας όχι τυχαία αλλά μελετημένα και συστηματικά φρόντισε μέσα σε λίγους μήνες της παραμονής του στο Μέγαρο Μαξίμου να ταυτίσει με τρόπο κάθε άλλο παρά ειλικρινή, δημοκρατικό και πατριωτικό την τύχη της Ελλάδας με τη δική του. Η κυβέρνηση, βουτώντας στο κενό, κρατά όμηρο την ίδια τη χώρα και τον ελληνικό λαό. Ολοι θέλουμε να πιστεύουμε ότι η ομοβροντία όλων των ηγετών της Ευρωζώνης και όχι μόνο της κ. Μέρκελ, η γνωστοποίηση ότι έχει ετοιμασθεί ήδη το σχέδιο για το Grexit, η απομόνωση στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου οι μόνοι πρόθυμοι σύμμαχοι ήταν η Λεπέν και ο Φάρατζ, θα συνεφέρουν τον κ. Τσίπρα. Ολοι θέλουμε να ελπίζουμε ότι έστω και την τελευταία στιγμή ο κ. Τσίπρας θα αποσυνδέσει τη δική του τύχη από εκείνη της Ελλάδας. Θα λύσει την ομηρεία.

Εάν η ιδεολογία του είναι ισχυρότερη από τον πατριωτισμό του και δεν επιθυμεί να δει τη φωτογραφία του στο κάδρο των μνημονιακών πρωθυπουργών, ας κάνει στην άκρη. Ας μην επιχειρήσει να πάρει τη χώρα στον λαιμό του. Γιατί τότε οι πρώτοι που θα βρεθούν απέναντί του θα είναι όλοι εκείνοι που τον αποθέωναν το βράδυ της περασμένης Κυριακής. Και θα ακολουθούν οι υπόλοιποι.

Ολα εδώ πληρώνονται και μάλιστα τοις... μετρητοίς.

Φαίνεται πως έφθασε η στιγμή που τα ψέματα τελειώνουν και όσοι κρύφτηκαν πίσω από αυτά θα πρέπει να πάρουν τις αποφάσεις τους και να υποστούν τις συνέπειες. Η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών ικανοποιήθηκε από το βολικό ψέμα στο ερώτημα του Δημοψηφίσματος και χαρωπά, σχεδόν μαζοχιστικά, έκανε την επιλογή της. Σεβαστή απολύτως η ετυμηγορία αλλά και οι παρενέργειές της, καθώς δωρεάν πιάτο στον γνωστό κόσμο δεν σερβίρεται. Η αναμέτρηση με την πραγματικότητα μόλις άρχισε, καθώς ο μύθος του τελευταίου εξαμήνου για άλλο δρόμο και άλλες μαγικές λύσεις κατερρίφθη σαν χάρτινος πύργος και σήμερα είναι η μέρα (προφανώς και η νύχτα) της αποκάλυψης για εκείνους που παραπλάνησαν υποσχόμενοι καλύτερες λύσεις.

Ο πρωθυπουργός πήρε το ρίσκο και το κόστος μιας σύγκρουσης με την Ευρώπη και τώρα τρέχει να μαζέψει τα κομμάτια της διάλυσης μήπως και την ύστατη ώρα καταφέρει να συγκινήσει τους εταίρους να μας κρατήσουν στο ευρώ. Η εντολή και η ευθύνη τού ανήκουν απολύτως. Οφείλει να φέρει συμφωνία και μάλιστα καλύτερη από εκείνη που απέρριψε πριν από δέκα μέρες. Πρόκειται για μια άλυτη εξίσωση, αφού τα οικονομικά και πολιτικά δεδομένα έχουν πλήρως ανατραπεί και πρακτικώς μοιάζει αδύνατη μια τέτοια εξέλιξη.

Προφανώς θα προστεθούν ακόμη πιο σκληρά μέτρα και αυτά που απέρριψε θα μοιάζουν με χάδι. Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Αλέξης Τσίπρας έχει εκτός από την ψήφο των πολιτών και την ανοχή των κομμάτων να κάνει κάθε δυνατή προσπάθεια για λύση και άρση του αδιεξόδου που ο ίδιος προκάλεσε στον εαυτό του και στη χώρα. Αν εννοεί ότι επιδιώκει συμφωνία, οφείλει να την κλείσει απόψε, διότι αύριο θα είναι πολύ αργά και κανείς δεν θα είναι σε θέση να τον υπερασπισθεί μόλις ξεσπάσει η καταιγίδα της καταστροφής.

Το εσωκομματικό του πρόβλημα το μετέθεσε μία φορά στην κοινωνία και δεύτερη δεν υπάρχει, ας το λύσει όπως νομίζει. Η δοκιμασία και η διάλυση της οικονομίας και της κοινωνίας δεν μπορεί να μπαίνει στη ζυγαριά της εσωκομματικής ισορροπίας.

Αν πάλι όλα αυτά ήταν θέατρο και επικρατήσουν οι θιασώτες της δραχμής, θα έχει κάνει ένα έγκλημα σε βάρος του τόπου και δεν πρόκειται να του συγχωρηθεί ποτέ. Ολα εδώ πληρώνονται και μάλιστα τοις... μετρητοίς.

Η άλλη ερμηνεία

Η πολιτική είναι μυστήρια ιστορία. Και είναι επικίνδυνο να καταλήγει κανείς σε βιαστικά συμπεράσματα. Ιδιαίτερα όταν οι παράμετροι που τα διαμορφώνουν δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένες, έτσι ώστε να ξέρουμε πού ακριβώς πατάμε και πού πάμε. Γι' αυτό επιτρέψτε μου να μη συμμερίζομαι απολύτως τις αναλύσεις που έχουν γίνει ως προς το αποτέλεσμα της Κυριακής.

Προς Θεού δεν αμφισβητώ την έκταση της επιτυχίας του Αλ. Τσίπρα, που πήρε πάνω του την ιστορία του δημοψηφίσματος. Αλλά όσο καλοί κι αν είναι οι πανηγυρισμοί και οι θριαμβολογίες, σίγουρα είναι πολύ καλύτερη η πραγματικότητα. Που για μένα είναι και θα είναι θολή όσο δεν θα είμαι σε θέση να αποφανθώ -αλλά ούτε και κανένας άλλος θα είναι- με σχετική βεβαιότητα ως προς το ποιες και πόσες απόψεις συστεγάζονται σ' αυτό το 61% του «Οχι».

Αμφιβάλλει κανείς ότι σ' αυτό το 61% συμπεριλαμβάνονται οι υποστηρικτές της δραχμής; Ή οι αρνούμενοι τελείως τα σκληρά μέτρα της συγκεκριμένης πρότασης; Ή κι εκείνοι που τα έκριναν υπερβολικά, αλλά θα ήταν διατεθειμένοι να αποδεχθούν και να στηρίξουν κάποια ηπιότερα; Ή και όσοι θα αποδέχονταν όχι μόνο αυτά αλλά και ακόμη σκληρότερα μέτρα προκειμένου να μη βγούμε από το ευρώ; Ή και όσοι πραγματικά εμπιστεύονται ως πρωθυπουργό τον Τσίπρα ή κρίνουν πως, αφού αυτός θα κάνει ούτως ή άλλως τη διαπραγμάτευση, καλό θα είναι να έχει την ισχυρότερη δυνατή διαπραγματευτική εντολή;

Κάποια στιγμή όλα αυτά θα ξεκαθαρίσουν. Οχι εντός 24 ή 48 ωρών, όπως μας υποσχόταν ο πρωθυπουργός ή ο πρώην επί των οικονομικών, αλλά προς το τέλος, ελπίζω, αυτής ή το πολύ της άλλης εβδομάδας. Και φυσικά το ξεκαθάρισμα θα γίνει από την έκβαση της διαπραγμάτευσης, το «κοστουμάκι» που θα μας κόψουν και τον λογαριασμό που θα μας στείλουν. Ή από την επιλογή τους να πάψουν να ασχολούνται μαζί μας.

Και μαζί με το ξεκαθάρισμα αυτό θα διαπιστώσουμε και αν και κατά πόσο ο Αλ. Τσίπρας ήταν πραγματικά ο μεγάλος κερδισμένος ή ο μεγάλος χαμένος του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου 2015. Γιατί «παίζει» κι αυτό.

Το επικίνδυνο αυτό δημοψήφισμα μας επιτρέπει να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας

Τη Δευτέρα, θα πρέπει όλοι να δούμε εάν μπορούμε να συνεχίσουμε με την πόλωση και την επιπολαιότητα των τελευταίων χρόνων. Η ένταση των ημερών, η παράλυση της οικονομίας και οι άμεσοι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουμε ίσως μας αναγκάσουν να δούμε ότι δεν πετυχαίνουμε πολλά όταν συμπεριφερόμαστε σαν μαθητές σε κατάληψη. Οταν ο ΣΥΡΙΖΑ εξελέγη τον Ιανουάριο, πολλοί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό καλωσόρισαν μια πολιτική δύναμη που φαινόταν νέα και άφθαρτη. Η πολιτική λιτότητας είχε αποτύχει και υπήρχε αρκετή καλή θέληση για να φανεί τι θα πετύχαινε η νέα κυβέρνηση. Οι τελευταίοι πέντε μήνες όχι μόνο δεν πέτυχαν νέα συμφωνία με τους δανειστές αλλά επέφεραν ακόμη μεγαλύτερη ζημία στην οικονομία. Και όσο πιο δύσκολα γίνονταν τα πράγματα, τόσο ανέβαζε τους τόνους η κυβέρνηση, με κορυφαίους υπουργούς να συνηθίζουν να περιγράφουν ανθρώπους που διαφωνούσαν μαζί τους ως «υπηρέτες των δανειστών», «τρόικα εσωτερικού» και άλλα. Αποδείχθηκε, δηλαδή, ότι ούτε οι παλιές πολιτικές δυνάμεις ούτε οι νέες έχουν μονοπώλιο στη σωστή διακυβέρνηση της χώρας. Γι’ αυτό, ας αναλογιστούν όλοι, σε όλους τους πολιτικούς χώρους, ότι έχουν ευθύνη να δουλέψουν προς έναν πολιτικό πολιτισμό που ποτέ δεν επέτρεψαν να εξελιχθεί. Πρέπει να μπουν νέοι άνθρωποι με νέες αντιλήψεις στην πολιτική και οι παλιοί να αλλάξουν νοοτροπία. Δεν θα είναι μόνον τραγωδία να χάσουμε την ασφάλεια και την ευημερία που είχαμε τις τελευταίες δεκαετίες, επειδή αρνιόμαστε να συνεννοηθούμε μεταξύ μας – θα είναι έγκλημα. Το επικίνδυνο αυτό δημοψήφισμα μας επιτρέπει να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας. Αλλά και να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας.

Τα ιστορικά λάθη

Διαβάζοντας για τη Μικρασιατική Καταστροφή πάντα αναρωτιόμουν γιατί ο Ελευθέριος Βενιζέλος προκήρυξε τις εκλογές του 1920. Και γιατί οι ψηφοφόροι έδωσαν τη νίκη στους αντιπάλους του, με αποτέλεσμα την επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου, τη διεθνή απομόνωση και τη στρατιωτική συντριβή δύο χρόνια αργότερα. Η απάντηση είναι ότι ο Βενιζέλος αισθανόταν υποχρεωμένος να λάβει δημοκρατική νομιμοποίηση και δεν υποψιαζόταν ότι ο λαός θα καταψήφιζε την παράταξη που μέσα σε οκτώ χρόνια υπερδιπλασίασε και εκσυγχρόνισε την Ελλάδα. Ομως, η μακρά περίοδος διαρκούς πολέμου είχε εξαντλήσει την κοινωνία. Ο λαός πείστηκε ότι η αντιβενιζελική παράταξη θα έφερνε την ειρήνη. Αποδείχθηκε ψέμα. Η προέλαση του ελληνικού στρατού, η καθήλωσή του στα βάθη της Μικράς Ασίας, η εγκατάλειψη από τους Ευρωπαίους συμμάχους και η κεμαλική αντεπίθεση κατέληξαν στην Εθνική Καταστροφή.

Αναλογίες με τα σημερινά προβλήματα δύσκολα αποτολμώνται. Η επαπειλούμενη έξοδος από την Ευρωζώνη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αντίστοιχου μεγέθους καταστροφική εξέλιξη για τον ελληνισμό. Ωστόσο, θα οδηγήσει σε διεθνή απομόνωση και θα προκαλέσει απρόβλεπτα εθνικά δεινά.

Η ελληνική κοινωνία υπέστη την περίοδο 2010-2015 ένα ισχυρό σοκ. Οι ακραίες περιοριστικές πολιτικές φόβισαν και εξόργισαν όλους μας. Τη στιγμή που η οικονομία έδειχνε σημάδια ανάκαμψης, προκηρύχθηκαν οι πρόωρες εκλογές του περασμένου Ιανουαρίου. Η παράταξη που υποσχέθηκε απαλλαγή από τα επώδυνα Μνημόνια αποδείχθηκε ότι δεν μπορούσε να εκπληρώσει όσα έταξε, ούτε καν μια έντιμη συμφωνία, με τεράστια ευθύνη των αδιάλλακτων Ευρωπαίων εταίρων μας. Μπροστά στο αδιέξοδο προκήρυξε δημοψήφισμα, επιχειρώντας να νομιμοποιήσει την επιλογή της ρήξης με την Ευρωζώνη.

Αν την Κυριακή υπερισχύσει το «όχι», η πόρτα εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ενωση ανοίγει διάπλατα. Θα είναι, λαμβάνοντας υπόψη τα σύγχρονα διακυβεύματα, μία εθνική καταστροφή και θα επιφέρει οξύτερη οικονομική και κοινωνική κρίση από αυτήν της τελευταίας πενταετίας, οδηγώντας τη χώρα σε τριτοκοσμικές διακινδυνεύσεις. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα ψηφίσουμε με το θυμικό κάνοντας για μία ακόμη φορά τη λάθος επιλογή.