Οι δυσκολίες είναι μπροστά

Η παράσταση δεν τελειώνει αν δεν τραγουδήσει η χοντρή κυρία, μας είχε υπενθυμίσει πριν από καιρό η Κριστίν Λαγκάρντ. Κι όσο δεν έχει τοποθετηθεί η κ. Μέρκελ, κάθε πληροφορία για το τι πρόκειται να συμβεί πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Με αυτό το δεδομένο ωστόσο φαίνεται ότι τα τελευταία 24ωρα πήγαμε από τον παράδεισο στην κόλαση για να επιστρέψουμε στη γη. Χρειάστηκε η πυροσβεστική παρέμβαση του ίδιου του πρωθυπουργού, μετά το σόου του υπουργού των Οικονομικών με τον κ. Ντάισελμπλουμ, για να αποφευχθεί μια ανοικτή κρίση.

Και μαζί καθησυχαστικές δηλώσεις για την εμπιστοσύνη που έχουμε στους Γερμανούς, για το πόσο αντιευρωπαϊκή είναι η διάκριση Βορρά-Νότου και φυσικά να αξιοποιηθεί η βοήθεια του «Ολαντρέου». Αυτά όμως είναι παρονυχίδες. Επί της ουσίας: Πρώτον, η κυβέρνηση ελπίζει βάσιμα ότι θα πάρει την «τεχνική παράταση» του προγράμματος που μας είχε προτείνει η Ενωση από τον Δεκέμβριο, ώστε να προετοιμάσει τις προτάσεις της. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι στο διάστημα αυτό η Ευρωπαϊκή Τράπεζα θα παρέχει ρευστότητα. Δεύτερον, υπάρχει ένα θετικό κλίμα για την προοπτική ελάφρυνσης του χρέους με αντάλλαγμα μεταρρυθμίσεις και τήρηση των δεσμεύσεων της χώρας. Αυτό περιλαμβανόταν στις συμφωνίες της προηγούμενης κυβέρνησης, έχει σημασία ωστόσο ότι επιβεβαιώνεται από όλες σχεδόν τις πλευρές. Στον αντίποδα υπάρχουν μια σειρά από αγκάθια. Το πρώτο είναι το ζήτημα του κουρέματος του χρέους, που αποκλείεται από όλους. Αν η κυβέρνηση επιμείνει, θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Φαίνεται ωστόσο ότι η ιδέα έχει εγκαταλειφθεί από το Μαξίμου, παρότι ακόμα δεν ομολογείται ανοιχτά.

Αγκάθι δεύτερο η αξιολόγηση από την τρόικα και η δόση των 7 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν τη θέλει και κατά συνέπεια δεν έχει λόγο να δεχθεί και την τρόικα. Εδώ τα πράγματα όμως είναι πιο σύνθετα. Η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει μια αντιπρόταση για τα ελλείμματα, την ελάφρυνση του χρέους και τις μεταρρυθμίσεις με στόχο τη φοροδιαφυγή. Ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία, μοιάζει να αποδέχονται μια τέτοια προσέγγιση. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον κ. Τσίπρα, ωστόσο, να πείσει ότι μπορεί να αυξήσει τις κοινωνικές δαπάνες, χωρίς πρόσθετα φορολογικά μέτρα και χωρίς έκρηξη του ελλείμματος. Πολύ περισσότερο, όταν στις μεταρρυθμίσεις η Ευρώπη επιμένει για αλλαγές στην αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση όσων υποστηρίζει ο ΣΥΡΙΖΑ. Η Ευρώπη με άλλα λόγια ενδεχομένως να διευκολύνει επί της διαδικασίας τον ΣΥΡΙΖΑ - κι αυτό ειναι ήδη σημαντικό ώστε να ενθαρρυνθεί η στροφή προς τον ρεαλισμό. Επί της ουσίας ωστόσο οι δυσκολίες είναι μπροστά μας. Πολύ περισσότερο αν στο διάστημα που θα μεσολαβήσει η οικονομία επιστρέψει στην ύφεση, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας.

Τι είχαμε, τι ζητάμε, τι θα πάρουμε, σε ποια κατάσταση θα βρεθούμε.

Οταν έχεις να κάνεις με διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, καλό είναι να μη βιάζεσαι. Αν δεν έχεις όλα τα δεδομένα, δεν ξέρεις πού το πάει ο ένας ή ο άλλος, δεν γίνεται να καταλήξεις σε στοιχειωδώς σοβαρά συμπεράσματα.

Την Παρασκευή μιλούσαμε για ρήξη. Την Κυριακή το βράδυ για θεαματική βελτίωση του κλίματος. Ηταν βλέπετε και η δήλωση του Ομπάμα. Που όμως την έχουμε ξανακούσει. Και όταν αναζητούσε στηρίγματα ο ΓΑΠ, αλλά κι όταν τα χρειαζόταν ο Σαμαράς. Αλλά εκείνο που μετράει είναι πρώτα και πάνω απ' όλα τι λέει αυτός που θα βάλει το χέρι στην τσέπη κι όχι αυτός που απλώς συμπαραστέκεται, συμβουλεύει ή υποδεικνύει. Πάντα έτσι γινόταν και πάντα έτσι θα γίνεται.

Ψυχραιμία, λοιπόν. Γιατί το παιχνίδι μόλις τώρα άρχισε και γιατί ακόμη είμαστε στις αψιμαχίες. Ξέρουμε τι ζητάμε (κούρεμα χρέους, κατάργηση τρόικας, ακύρωση μνημονίου) αλλά δεν ξέρουμε καν τι αντιπροτείνουμε έναντι όλων αυτών. Κάτι ακούγεται για «τολμηρές» μεταρρυθμίσεις, αλλά δεν υπάρχουν, θα σχεδιαστούν και θ' ανακοινωθούν εν καιρώ. Και δεν ξέρω αν και πόσο ριζοσπαστικές θα είναι ώστε να κριθεί ότι υποκαθιστούν τα όσα θα μας παραχωρήσουν.

Και φυσικά το μόνο που θα μετρήσει θα είναι ο τελικός απολογισμός. Τι είχαμε, τι ζητάμε, τι θα πάρουμε, σε ποια κατάσταση θα βρεθούμε. Κι όταν ο κύκλος της διαπραγμάτευσης κλείσει, θα κάνουμε τη σούμα και θα δούμε πού θα μας έχει βγάλει. Αν θα είμαστε κερδισμένοι ή χαμένοι. Αν οι προσπάθειες της κυβέρνησης θα έχουν αποδώσει ή αν θ' αποδειχθούν φιάσκο. Αν θα έχουν ανοίξει τον δρόμο για μια Ελλάδα με καλύτερες προοπτικές από τις σημερινές, που θα προσβλέπει σ' ένα καλύτερο μέλλον και δεν θα ονειρεύεται την επιστροφή σ' ένα φαύλο παρελθόν.

Κάπου εδώ τελειώνουν τα αστεία.

 Ακόμη και αν δεν χρειασθεί να υλοποιηθούν οι εξαγγελίες και οι υποσχέσεις, μόνον οι υφιστάμενες τρέχουσες ανάγκες της χώρας δεν βγαίνουν με τα πενιχρά έσοδα του Δημοσίου, τα οποία, λόγω και του γενικότερου χαβαλέ, έχουν πλήρως καταρρεύσει. Οι πολιτικοί ελιγμοί ενδεχομένως να ικανοποιούν ακόμη τα αισθήματα χαράς και απόλαυσης των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, που δεν το πιστεύουν ότι βρίσκονται στην εξουσία αλλά τώρα είναι κυβέρνηση και αυτοί θα χρειασθεί να απολογηθούν για ό,τι συμβαίνει εφεξής.

Συνεπώς, αν οι προθέσεις τους είναι αυτές που διατυπώθηκαν στις πρόσφατες συναντήσεις με τους Ευρωπαίους αξιωματούχους που βρέθηκαν στην Αθήνα τότε ο... γκρεμός πλησιάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς το μέρος μας. Συνομιλητές των δύο παραγόντων της Ευρώπης μετέφεραν ένα κλίμα τρόμου για όσα άκουσαν στην Αθήνα και θεωρούσαν ότι δεν μπορεί να είναι αλήθεια όλα αυτά! Ο Μ. Σουλτς μάλιστα, που είναι ο πιο «καλός» της υπόθεσης, είπε και δημοσίως ορισμένα πράγματα για να ταρακουνήσει όσους επιμένουν να ζουν με ψευδαισθήσεις.

Κάπου εδώ τελειώνουν τα αστεία και τίθενται στην πράξη με τον πλέον σκληρό τρόπο τα πραγματικά διλήμματα για το μέλλον της χώρας, διότι οι θεωρητικές προσεγγίσεις έχουν γούστο αλλά δεν κάνουν ζημιά. Αντιθέτως, αν η χώρα δεν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της, τότε είναι που αρχίζει το δράμα και είθε ο Θεός της Ελλάδος να βάλει το... χέρι του.

Κακό προαίσθημα

Θέλουν να δώσουν το μήνυμα ότι το κοστούμι και η γραβάτα δεν είναι η κατάλληλη ενδυμασία για τη σκληρή δουλειά που πρόκειται να κάνουν. Δηλαδή, προσήλθαν στην ορκωμοσία με τα ρούχα της δουλειάς. Η αίσθηση που άφησαν κατά τη συγκέντρωσή τους έξω από το Προεδρικό Μέγαρο, όπου χαλαρά μεταξύ τους και κατά ομάδες ασπάζονταν ο ένας τον άλλον σαν να είχαν καιρό να ειδωθούν, ήταν παρόμοια με την ψυχολογία εκδρομέων που συναντιούνται σε έναν προκαθορισμένο χώρο και τους περιμένει ένα κρουαζιερόπλοιο ή ένα πούλμαν για να τους πάει εκδρομή.

Μακάρι να έχουν δικαιολογημένα την αυτοπεποίθηση και τη γαλήνη που αφήνει η βεβαιότητα ότι κατέχουν το αντικείμενο και ότι όλα είναι εύκολα να εκπληρωθούν σύμφωνα με τις προεκλογικές εξαγγελίες. Οπότε, γιατί να έχουν άγχος; Το άγχος πρέπει να το έχουμε εμείς, όταν τους βλέπουμε χωρίς άγχος και δημιουργείται σε κάποιους από μας το κακό προαίσθημα ότι οι νέοι κυβερνήτες είναι εκτός τόπου και χρόνου και η ευδαιμονία στο ύφος θυμίζει το ποίημα του Σεφέρη που καταλήγει με τους στίχους «Ανίδεοι και χορτάτοι». Πέρα από το προαίσθημα του καθενός που υπόκειται στην παραφυσική λειτουργία αν επαληθευτεί ή όχι, αυτό που είναι χειροπιαστά ανησυχητικό και νομοτελειακά αναμενόμενο είναι τα κακά ξεμπερδέματα που θα έχουν μεταξύ τους ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ.

Ηταν μια κάποια λύση η συμμαχία των πεινασμένων για εξουσία, αλλά γρήγορα θα γίνει κατανοητό ότι δεν είναι καλή η συμμαχία της μπαρούτης με τη φωτιά και αν ανταμώσουν, θα φτιάξουν ένα Κούγκι ή ένα Αρκάδι εν καιρώ ειρήνης. Πέρα από όλα αυτά, έχουμε και τη διαπραγμάτευση με τους δανειστές. Και εδώ υπάρχει διάχυτη η αίσθηση ότι η υπεραισιοδοξία της νέας κυβέρνησης για την ευτυχή κατάληξη των διαπραγματεύσεων (ότι δηλαδή θα πάρουμε μόνον, χωρίς να δώσουμε) δεν στηρίζεται σε αξιόπιστα στοιχεία και είναι έξω από την προαιώνια εμπειρία του ανθρώπου ότι ποτέ ο οφειλέτης δεν είναι ισχυρότερος από τον δανειστή και τίποτα δεν παίρνεις, αν δεν προσφέρεις αντάλλαγμα. Μακάρι ο κύριος Τσίπρας να διαψεύσει την παγκόσμια Ιστορία.

Ας ελπίσουμε ότι θα υπάρξει.

Μπορεί η χθεσινή συνάντηση του πρωθυπουργού με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μ. Σουλτς να αποτέλεσε την αφετηρία των επαφών της νέας κυβέρνησης με τους θεσμικούς εκπροσώπους των εταίρων και δανειστών μας, αλλά ο ουσιαστικός διάλογος αρχίζει σήμερα. Η επίσκεψη και οι συνομιλίες του επικεφαλής του Eurogroup Γ. Ντάισελμπλουμ θα αποτελέσουν την ευκαιρία να γίνει μία πρώτη καταγραφή των θέσεων και των διαφορών των δύο πλευρών.

Οι διαφωνίες του κοινοτικού αξιωματούχου είναι και πολλές και σοβαρές. Ουσιαστικά είναι αντίθετος με το σύνολο των προεκλογικών εξαγγελιών του ΣΥΡΙΖΑ και με κάθε μέτρο και πρωτοβουλία που ή δεν προωθεί τις συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις ή απειλεί με εκτροχιασμό τον προϋπολογισμό.

Κατά συνέπεια θα ήταν ανεδαφικά αισιόδοξη η προσδοκία για διαπίστωση σοβαρών συγκλίσεων. Εκείνο που βασικά θα επιδιωχθεί θα είναι η καταγραφή των διαθέσεων των δύο πλευρών και κυρίως οι σοβαρότερες διαφωνίες τους, από τις οποίες και θα διαφανούν τα περιθώρια ενός πραγματικά γόνιμου διαλόγου.

Και εξίσου σημαντικό θα είναι και κάτι άλλο. Το αποτέλεσμα των συνομιλιών του κοινοτικού αξιωματούχου και του Ελληνα υπουργού Οικονομικών θα μας γίνει γνωστό μέσω της κοινής συνέντευξης Τύπου την οποία θα δώσουν. Που σημαίνει ότι σήμερα θα έχουμε μία πρώτη, αλλά πολύ σαφή εικόνα του σημείου εκκίνησης του διαλόγου μέσα από τον οποίο θα κριθούν οι όροι και οι προϋποθέσεις της διαφορετικής συνεργασίας που επιδιώκουμε με τον μηχανισμό στήριξης.

Είναι προφανές ότι για να φτάσει αυτή η διαδικασία σε αίσιο αποτέλεσμα θα χρειαστεί όχι μόνο η καλή θέληση και των δύο πλευρών, αλλά και η διάθεση για εκατέρωθεν υποχωρήσεις. Ας ελπίσουμε ότι θα υπάρξει.

Λιγότερα λόγια

Είναι γνωστό σε όσους συχνάζουν στο Διαδίκτυο ότι το τελευταίο 48ωρο τόσο ο ανελίτης Κουίκ όσο και ο συριζαίος Παπαδημούλης «έχουν γίνει ρόμπα», κατά το κοινώς λεγόμενο, από αναρτήσεις οι οποίες θυμίζουν την οργή και την αγανάκτηση με την οποία αντιμετώπιζαν μόλις προ μηνών και οι δύο την προοπτική της κυβερνητικής συνεργασίας των κομμάτων τους. Καλό θα είναι η περίπτωσή τους να ληφθεί σοβαρά υπόψη από το σύνολο των μελών της κυβέρνησης που πριν καλά καλά ορκιστούν άρχισαν να εξαγγέλλουν πως δεν θα αφήσουν όρθιο κανένα από τα μέτρα των προκατόχων τους. Εκτός αν θέλουν να είναι οι επόμενες διαδικτυακές «ρόμπες».

Ο επί της Ναυτιλίας Δρίτσας, για παράδειγμα, που προχθές αναθεωρούσε εδώ και τώρα τη σύμβαση της Cosco, χθες την έκανε ελαφρώς γαργάρα κι ανακάλυψε τη χρησιμότητα των εμπορικών σχέσεων με τους Κινέζους. Βλέπετε, είχαν προηγηθεί οι συστάσεις του πρωθυπουργού προς τα μέλη της κυβέρνησης να σταματήσουν τις δηλώσεις γιατί το τι θα γίνει και τι όχι θα το ανακοινώσει ο ίδιος στις προγραμματικές δηλώσεις.

Ως γνωστόν ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει εγκρίνει ούτε ένα «και» από τα σωστά, αμφιλεγόμενα ή και τελείως παλαβά μέτρα των μνημονιακών κυβερνήσεων. Αλλωστε, δεν συμφωνεί και με πολλά απ' όσα οι συμβατικές μας υποχρεώσεις έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης προβλέπουν. Αλλά έρχεται διαπραγμάτευση, τουλάχιστον αυτό ζητάμε. Και στις διαπραγματεύσεις δεν πηγαίνεις ζητώντας τα πάντα και αρνούμενος να προσφέρεις οτιδήποτε ή επιλέγοντας εσύ τι θα προσφέρεις.

Υπομονή, λοιπόν, κι αυτοσυγκράτηση. Απ' όλους ανεξαιρέτως. Περιλαμβανομένου και του πρωθυπουργού. Οι συστάσεις στους υπουργούς για περιορισμό των δαπανών στα υπουργεία τους μοιάζουν με τις διακηρύξεις για την πάταξη της φοροδιαφυγής. Και τα ολιγομελή κυβερνητικά σχήματα. Γίνονται απ' όλες τις κυβερνήσεις και δεν πραγματοποιούνται από καμία.

Γιατί, για να μην τρέφουν ψευδαισθήσεις οι ανήκοντες στον προπαγανδιστικό μηχανισμό της κυβέρνησης, συνένωση υπουργείων δεν είναι να ομαδοποιήσεις τέσσερα ή πέντε υπουργεία. Συνένωση υπουργείων είναι να ενοποιήσεις υπηρεσίες και δραστηριότητες, να απλοποιήσεις διαδικασίες και να μειώσεις το προσωπικό. Και φυσικά, ούτε έγινε τίποτα τέτοιο, ούτε και είναι στις προθέσεις των κυβερνώντων να γίνει.

Τελικά, βγάζω το καπέλο στον Ελληνα ψηφοφόρο.

Τελικά, βγάζω το καπέλο στον Ελληνα ψηφοφόρο. Τα μοίρασε όλα πολύ σωστά. Εβαλε τους συριζαίους σαν αναστενάρηδες στα καυτά κάρβουνα με μία ευκαιρία να δείξουν τα κυβικά τους. Εδωσε «σφαλιάρα» στον Σαμαρά και τον... τελείωσε πολιτικά. Εστειλε το ΠΑΣΟΚ στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας, τον Παπανδρέου στο... Χάρβαρντ και τον Βενιζέλο στα... αλώνια, πίσω από τον Βασίλη Λεβέντη. Εφερε, τέλος, μία νέα πολιτική δύναμη στην 3η θέση της πολιτικής νομιμότητας. Ισως λίγο ακόμη ψαλίδισμα στη ΧΑ που, όμως, μειώθηκε σε σχέση με το 2012, να ήταν καλύτερα. Ας μείνει, όμως, και κάτι για τη νέα κυβέρνηση.

Τι άλλο μπορούσαμε να περιμένουμε από τον ελληνικό λαό στο σημείο που είχε φτάσει η κατάσταση με τη συγκυβέρνηση Σαμαρά; Εδωσε τη δημοκρατικά αναγκαία λύση που φαινόταν αναπόφευκτη. Και, ίσως για να αντέξουμε, μας έδωσε και ένα εξάμηνο με θέαμα, δυστυχώς, χωρίς τον... άρτο που μάλλον τελείωσε. «Πρώτη φορά Αριστερά με Καμμένο αγκαλιά» ήδη είναι το σλόγκαν των ηττημένων, αλλά κανείς δεν γελάει. Οι εξαγγελίες για πιθανές υπουργοποιήσεις στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ αλλά, κυρίως, των ΑΝΕΛ στέλνουν... ρίγη σε κάθε σώφρονα πολίτη.

Στο εξάμηνο που έρχεται η νέα κυβέρνηση έχει να επιτελέσει έναν άθλο για τον οποίο δεν πείθει ότι είναι προετοιμασμένη.

Οι πρώτες κινήσεις για τη στελέχωσή της ήδη δείχνουν ότι ο δογματισμός και ο ερασιτεχνισμός δεν ήταν άδειες καταγγελίες των αντιπάλων αλλά γνήσια χαρακτηριστικά της νέας κατάστασης. Και αν ο ερασιτεχνισμός «θεραπεύεται» με τον χρόνο, ο δογματισμός οδηγεί πάντα στην καταστροφή.

Είθισται μία νέα κυβέρνηση να απολαμβάνει ανοχή και από τους πολιτικούς αντιπάλους της. Για δύο λόγους αυτό δεν αναμένεται σε αυτήν την περίπτωση.

Ο πρώτος είναι ότι τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και οι ΑΝΕΛ, με τη δομική αντιπολίτευση του «όχι σε όλα», που έφτανε και σε προσωπικές επιθέσεις, δεν έχει δημιουργήσει το στοιχειώδες απόθεμα ανεκτικότητας που θα «άξιζε» κάθε νέα κυβέρνηση.

Ο δεύτερος είναι ότι δεν υπάρχει ο χρόνος. Ηδη έχουμε γυρίσει στις αρχές του 2014 και πηγαίνουμε προς το 2010. Μετά το πρώτο εξάμηνο του 2015, πάλι ο Ελληνας ψηφοφόρος θα κληθεί να δώσει την τελική πραγματική λύση. Υπομονή ως τότε και, προς το παρόν, καληνύχτα και καλή τύχη.