Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης εκπαιδεύεται.

Ο κ. Αλέξης Τσίπρας  γίνεται σιγά σιγά αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Δεν σημαίνει αυτό πως ο κ. Τσίπρας μεταλλάχθηκε εν μια νυκτί. Ούτε σημαίνει πως και οι σύντροφοί του ακολουθούν την προσαρμογή αυτή με τον ίδιο ρυθμό. Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης εκπαιδεύεται. Έφθασε τόσο κοντά στην εξουσία, άλλωστε, που πλέον δεν έχει μεγάλα χρονικά περιθώρια ούτε ο ίδιος, ούτε και η χώρα.

Συμβιβάστηκε  με την ιδέα των δανείων και  σταμάτησε να τα αποκηρύττει. Αντιλαμβάνεται απολύτως πως η χώρα δίχως τα δανεικά δεν μπορεί να ζήσει. Και το μεταδίδει αυτό στους δανειστές. Στην εσωτερική πολιτική σκηνή, ο κ. Τσίπρας παίζει επίσης το ρόλο του ως αρχηγός ενός αριστερού κόμματος, πλουραλιστικού στο εσωτερικό του και δημοκρατικού αφού αφήνει τα στελέχη του να εκφράζουν τις απόψεις τους, ακόμη κι αν αυτές είναι αρκετά ριζοσπαστικές.

Οι σύντροφοί  του, θα προσαρμοσθούν κι αυτοί. Συνέβη σε όλα τα κόμματα εξουσίας, διότι η εξουσία απαιτεί μεγαλύτερη κομματική πειθαρχία η δε κυβέρνηση απαιτεί συνοχή. Όλα αυτά είναι θέμα εκπαίδευσης.

Η πολιτική ωστόσο είναι πιο σύνθετο θέμα. Είναι συνδυασμός ιδεών, αρχών, στρατηγικής, οράματος, σχεδίου.

Η κυβέρνηση  από την άλλη, έδωσε μια πράγματι μεγάλη μάχη. Πέτυχε την έγκριση  του νέου δανείου υποθηκεύοντας  όμως την πολύτιμη μάζα των ψηφοφόρων  της. Μετά από τρία σκληρά μνημόνια, υποχρεώθηκε να ψηφίσει τη μεγαλύτερη φοροεπιδρομή των εποχών, στη χρονιά με τη μεγαλύτερη ύφεση. Δεν μπορεί να δώσει λύσεις στην καλπάζουσα ανεργία, πιέζεται να προχωρήσει σε αποκρατικοποιήσεις χωρίς να έχει ούτε καν ενδείξεις σοβαρού ενδιαφέροντος, ώστε να μη θεωρηθεί ότι ξεπουλά τη δημόσια περιουσία.

Η κυβέρνηση  εξακολουθεί να δηλώνει απόλυτη  υποταγή στην τρόϊκα, είναι, νοιώθει  και συμπεριφέρεται ως υπόλογη απέναντι στον κ. Τόμσεν. Κατανοητό μεν, πλην όμως εξαιρετικά δυσάρεστο έως αποκρουστικό για τη χειμαζόμενη ελληνική κοινωνία. Αυτή τη δύσκολη θέση, ήρθε πρόσφατα να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο η δημόσια ομολογία των στελεχών του ΔΝΤ πως έκαναν λάθος, στην υπερβολική συνταγή λιτότητας, στη βίαιη προσαρμογή μισθών και συντάξεων, στην καταδίκη 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων σε ανεργία, στην παράλυση της οικονομικής ζωής, στην κατάλυση των εργασιακών δικαιωμάτων, στη διάλυση του κοινωνικού ιστού.

Δύσκολη θέση πράγματι. Εκεί άραγε να οφείλεται  η ανάσυρση συνταγών του παρελθόντος, η ανάδειξη των νέων εχθρών της δημοκρατίας, η αναβίωση πολιτικών δεισιδεμονιών;

Βλέπουμε τις  τελευταίες μέρες μια συντονισμένη προσπάθεια πολλών κυβερνητικών παραγόντων να καλλιεργήσουν με τελείως ανορθολογικό τρόπο και να αποδώσουν ακόμη  και τυχαία γεγονότα σε πράξεις, δηλώσεις, ομιλίες στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ. Καλούν τον ΣΥΡΙΖΑ να αποκηρύξει την τρομοκρατία. Απλοϊκή σύλληψη που απευθύνεται σε μάζες και όχι σε σκεπτόμενους και προβληματισμένους πολίτες. Αποτάσσεσαι την τρομοκρατία; Αποτάσσεσαι τη βία; Αποτάσσεσαι την έξοδο από το ευρώ; Και κάθε φορά που δεν ακούει μεγαλοπρεπώς την «εκκλησιαστική» απάντηση «Απεταξάμην» κάθε φορά που δεν παίρνει την «πρέπουσα» δήλωση κραυγάζει: ιδού ο τρομοκράτης, ιδού ο εραστής της βίας, ιδού ο υποκινητής, ιδού ο εχθρός…

Η οικονομική κρίση που διανύουμε δεν είναι όμοια με την κρίση του '29.

Οσο πιο γενικευμένη είναι η ανομία τόσο πιο πολύ γιγαντώνει το αίτημα για τάξη άνευ όρων. Από τα δεξιά η τάξη προσφέρεται ως αυτοσκοπός, από τα αριστερά ως το σιδηρούν μέσο για τη δημιουργία της μελλοντικής κοινωνίας. Μεταξύ των δύο άκρων μπορεί να υπάρχουν χιλιάδες διαφορές, όμως ένα βασικό στοιχείο είναι κοινό: η βαθιά περιφρόνηση προς τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

Μολονότι η δημοκρατία μας μπορεί να σπάσει είτε από τα δεξιά είτε από τα αριστερά, οι συγκρίσεις με ιδέες και καταστάσεις του παρελθόντος μού φαίνονται απλουστευτικές. Η οικονομική κρίση που διανύουμε δεν είναι όμοια με την κρίση του '29. Η πολιτική απαξίωση που επικρατεί δεν είναι ίδια με την απαξίωση της δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις σήμερα δεν είναι όπως οι ναζιστές ή οι κομμουνιστές της δεκαετίας του '30.

Η επικράτηση της δημοκρατίας ως οικουμενικής αξίας αρχίζει μετά την αγριότητα του ναζισμού και ολοκληρώνεται μετά την πτώση του σοβιετικού ολοκληρωτισμού. Σήμερα, η δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν μπορούν να αμφισβητηθούν με ιδεολογήματα του παρελθόντος. Τη δεκαετία του '30 η αμφισβήτηση ήταν ευθεία και συνολική. Αμφισβητούνταν η αξία της δημοκρατίας ως πολιτεύματος είτε διότι ήταν αναποτελεσματική (δεξιά) είτε διότι ήταν ταξική (αριστερά). Σήμερα ακόμη και πολιτικές δυνάμεις που συνδέονται ιδεολογικά με το παρελθόν αποφεύγουν την κατά μέτωπο επίθεση στην αξία της δημοκρατίας (π.χ. Λεπέν ή Φίνι). Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστηρίζαμε ότι το μέγιστο που επιδιώκουν τα άκρα στην Ευρώπη είναι μια μετατόπιση του κέντρου βάρους της δημοκρατίας προς το μέρος τους. Μέχρι εκεί φτάνουν οι επιδιώξεις τους, δεν τους παίρνει για τίποτα περισσότερο.

Στα καθ' ημάς τα πράγματα φαίνονται τελείως διαφορετικά. Οι αναφορές στον Χίτλερ και στον Στάλιν δεν γίνονται από κάποιες περιθωριακές πολιτικές ομάδες αλλά από κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο. Διάφορες ομάδες και οργανώσεις δεν περιορίζονται σε κατά μέτωπο λεκτικές επιθέσεις εναντίον της δημοκρατίας και των θεσμών της, αλλά συχνά προσφεύγουν σε απροκάλυπτη βία. Το χειρότερο είναι ότι σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης επιδοκιμάζει ή ανέχεται έναν πρωτόγονο πολιτικό λόγο που εχθρεύεται τη δημοκρατία.

Αρχίζει να διαφαίνεται ότι η κρίση που ζούμε δεν είναι μόνο οικονομική...

Αρχίζει να διαφαίνεται ότι η κρίση που ζούμε δεν είναι μόνο οικονομική, ή πολιτική, ή και κοινωνική. Είναι και διανοητική: ζούμε σε μια σύγχυση, όπου κάθε πλευρά βλέπει μόνο αυτά που θέλει και επιχειρεί να τα επιβάλει στην πραγματικότητα, όπου βασικές έννοιες παρερμηνεύονται και διαστρεβλώνονται. Οταν ο καθένας κατασκευάζει τη δική του πραγματικότητα, όταν χρησιμοποιούμε τις ίδιες λέξεις για να πούμε διαφορετικά πράγματα, τότε το μόνο που θα μας «ενώνει» θα είναι η αντιπαράθεση - και ο διχασμός θα είναι αναπόφευκτος. Μια τέτοια διφορούμενη και επικίνδυνη έννοια είναι αυτή του «συστήματος».

Σήμερα δεν βλέπουμε ούτε άτομο ούτε κίνημα που θα μπορούσε να ενώσει τις διαφορετικές έννοιες, να πείσει τους πολίτες για το πού είμαστε, να τους εμπνεύσει για το πού πρέπει να πάμε. Εχουμε μόνο το πολιτικό σύστημα που έχουμε, και πολιτικούς που λειτουργούν μόνο μέσα στη διαρκή καταγγελία και αντιπαράθεση. Γι' αυτό φορτίζεται τόσο πολύ η συζήτηση για τις ευθύνες του «συστήματος». Οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης καταγγέλλουν το «σύστημα» και ερίζουν για το ποια είναι η πιο «αντισυστημική». Τα κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνηση δεν τολμούν να υπερασπιστούν ένα σύστημα το οποίο -ας μην το ξεχνάμε- συνέπεσε χρονικά με τη μεγαλύτερη περίοδο ευημερίας που γνώρισε αυτή η χώρα. Δεν τολμούν επειδή τα δύο από τα τρία κόμματα ευθύνονται για την ολιγωρία, την κακοδιαχείριση και για τη διαφθορά που υπονόμευσαν αυτό το σύστημα.

Τα πάντα θυσία στον βωμό των εντυπώσεων.

Την ώρα που η χώρα διαλύεται και η κοινωνία ζει το δράμα της, οι αντιπρόσωποι του έθνους δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν ούτε για τα αυτονόητα.

Οι ευθύνες δεν επιμερίζονται αναλογικώς αλλά έχουν συγκεκριμένο ονοματεπώνυμο. Οι νέου τύπου «αρχάγγελοι» της κάθαρσης, από τον ΣΥΡΙΖΑ έως τη Χρυσή Αυγή και τους... φλεγόμενους Ελληνες, ανακάτευαν στον λόγο τους πλίνθους και κεράμους ατάκτως ερριμμένους, με μόνο στόχο τη στιγμιαία εντύπωση, αδιαφορώντας για την ουσία. Εφθασαν μάλιστα στο σημείο -βουλευτές γαρ- να μην αντιλαμβάνονται ούτε πώς πρέπει να ψηφίσουν! Οσοι έζησαν από κοντά το δίωρο της διακοπής πριν από την ψηφοφορία, τραβούσαν τα μαλλιά τους από την αδυναμία και την απροθυμία στοιχειώδους συνεννόησης.

Τα πάντα θυσία στον βωμό των εντυπώσεων. Το σύμπλεγμα μιας παρέας στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ να εκδικηθούν αναδρομικώς και αθροιστικώς το ΠΑΣΟΚ για όσα θεωρούν ότι τους στέρησε τα χρόνια της παντοδυναμίας του, τους οδηγεί σε ένα ιδιότυπο ανιστόρητο ξεκαθάρισμα λογαριασμών, την ώρα που ο τόπος έχει ανάγκη από σταθερότητα ή έστω ομαλό πολιτικό βίο. Ο παραλογισμός, που βαφτίζεται πολιτική και εν τέλει η τακτική πανεπιστημιακού αμφιθεάτρου έχουν μετατρέψει το πολιτικό παιχνίδι σε τραγέλαφο. Οι πολίτες οργισμένοι αλλά όχι αδιάφοροι προφανώς κρίνουν τους πάντες και, απαιτητικοί όσο ποτέ άλλοτε, διεκδικούν με αξιώσεις λύσεις για τα προβλήματά τους και δεν «αγοράζουν ό,τι πωλείται» με την ευκολία που νομίζουν οι κήρυκες του λαϊκισμού.

Ο μόνος γρίφος που απομένει να λυθεί είναι σε ποιες ακριβώς λεπτομέρειες κρύβεται ο διάβολος.

Είναι εύλογο να προκαλεί πολιτική δυσανεξία ο πρώην πρωθυπουργός με τις χαριτωμένες ιδέες που οδήγησε τη χώρα στο επαχθές μνημόνιο. Ακόμα πιο φυσιολογικό φαίνεται να έχει αταβιστικά ορκισμένους εχθρούς ως μέλος μιας οικογένειας και ενός κόμματος που παραδοσιακά συγκροτούσαν τον ιστορικό αντίπαλο της δεξιάς παράταξης. Αλλο, όμως, παταγωδώς αποτυχημένος ως πρωθυπουργός και κομματικός ηγέτης και άλλο να του καταλογίζονται ποινικές ευθύνες χωρίς στοιχεία. 

Γίνεται, όμως, φανερό ότι η φάση δεν μπάζει από τη λεγόμενη Κεντροαριστερά. Η συντριπτική πλειονότητα των βουλευτών του ΠΑΣΟΚ ψήφισε επιδεικτικά στην κάλπη της πρότασής τους. ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ δήλωσαν ότι θα ρίξουν λευκό, ενώ η ΔΗΜ.ΑΡ. θα καταψήφιζε την παραπομπή του. Και επειδή παραδοσιακά οι αριστεροί βουλευτές δεν παρεκκλίνουν από την κομματική γραμμή, απομένουν κάποιοι από τους βουλευτές  της Ν.Δ. που ψήφισαν στην κάλπη της «συμμαχίας» Καμμένου και Μιχαλολιάκου. Ως εδώ τίποτα το μη νόμιμο. Είναι ηθικό, όμως, για το μεγαλύτερο μνημονιακό κόμμα της τρικομματικής κυβέρνησης σημαντικός αριθμός βουλευτών του να συντάσσεται ευκαιριακά και χοντροκομμένα με την αντιμνημονιακή Ακροδεξιά;  

Το επιχείρημα ότι έχουν ανοιχτούς λογαριασμούς με τον Παπανδρέου είναι προσχηματικό. Κυρίως, στέλνουν μήνυμα στον πρωθυπουργό να μην  επιχειρήσει διεύρυνση της πολιτικής εμβέλειας του κόμματός του προς το αστικό, μετριοπαθές Κέντρο. Οχι επειδή οι τεχνητές συγκολλήσεις δημιουργούν τερατογενέσεις αλλά γιατί σε συνθήκες πόλωσης δεν θέλουν τον δικαιωμένο Βενιζέλο ούτε ως μουσαφίρη στην αυλή τους. Διαδίδουν εξάλλου ότι αναγκάστηκαν να προστατεύσουν από τη σκευωρία τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ προκειμένου να μην πέσει η κυβέρνηση. 

Το σίγουρο είναι ότι τέτοιες λεπτές αποχρώσεις διαφοροποιήσεων δεν απειλούν την κυβερνητική συνοχή. Ο μόνος γρίφος που απομένει να λυθεί είναι σε ποιες ακριβώς λεπτομέρειες κρύβεται ο διάβολος. 

ΟΙ Μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις δεν προαναγγέλλονται, προκαλούνται.

Η κύρια αντίφαση της περιόδου συμπυκνώνεται στο γεγονός ότι διανύουμε μια περίοδο όξυνσης της πολιτικής αντιπαράθεσης, η οποία όμως έχει κεντρικά χαρακτηριστικά, διεξάγεται κυρίως στην αίθουσα του Κοινοβουλίου και στα στούντιο των τηλεοπτικών σταθμών, δεν συνοδεύεται από μεγάλους κοινωνικούς αγώνες. Η σχετική αποτελεσματικότητα της επικοινωνιακής επίθεσης του συστήματος, ο φόβος που επιβάλλει μέσω της έντασης της καταστολής, σε συνδυασμό με την απουσία μιας ταξικής συνδικαλιστικής ηγεσίας που θα αναλάμβανε την υπόθεση οργάνωσης κεντρικών δράσεων είναι μια σειρά από τις βασικές αιτίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη των μεγάλων κοινωνικών αγώνων. Κυριότερος, όμως, ανασταλτικός παράγοντας παραμένει η κυριαρχία ανάμεσα στα θιγόμενα κοινωνικά στρώματα μίας λογικής ανάθεσης, λογικής που συμπυκνώνεται στη φράση "κάντε κάτι!", "οργανώστε αγώνες!", "ανατρέψτε τους!".

Στην καλύτερη περίπτωση αυτή η λογική της ανάθεσης συνδυάζεται και μετεξελίσσεται σε μια λογική αναμονής και τιμωρίας του συστήματος στην επόμενη εκλογική διαδικασία. Στη χειρότερη περίπτωση, το σενάριο είναι όντως καταστροφικό, καθώς η ανάθεση υπάρχει πιθανότητα να μετεξελιχθεί σε αποδοχή των πολιτικών του Μνημονίου, σε αποδοχή της βίαιης συρρίκνωσης των εισοδημάτων, της ανεργίας ως μόνιμης κατάστασης, της διάλυσης των στοιχείων του κοινωνικού κράτους. Και η ριζοσπαστική Αριστερά, ο ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ, τι οφείλει, τι μπορεί να κάνει στη δεδομένη φάση;

Είναι γεγονός ότι οι μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις δεν προαναγγέλλονται, προκαλούνται. Είναι επίσης γεγονός ότι η μορφή ενός μεγάλου κινήματος μεταλλάσσεται. Όσο πιθανό είναι να ξαναζήσουμε ένα νέο κίνημα πλατειών, άλλο τόσο πιθανό είναι να έχουμε μια άλλη μορφή μεγάλου κινηματικού γεγονότος, το οποίο σήμερα δεν μπορούμε να περιγράψουμε. Aφού υπενθυμίσω ότι σε μια αντίστοιχη κατάσταση είχαμε βρεθεί το 2010, μετά τις μεγάλες κινητοποιήσεις που συνοδεύτηκαν από τα γεγονότα της Marfin.

Το πολιτικό μας τσίρκο, όμως, κρύβει και άλλες εκπλήξεις.

Πριν από περίπου τρία χρόνια, όταν η χώρα, λό­γω των τερατωδών διαστρεβλώσεών της, στρο­βιλιζόταν στον κυκεώνα της παγκόσμιας χρημα­τοπιστωτικής κρίσης, γεννήθηκαν οι πρώτες προ­φητείες που προεξοφλούσαν την έξοδό μας από την ευρωζώνη και κατόπιν από το ευρώ. Διαπρύ-σιοι συνεχιστές του Νοστράδαμου και της εσχατο-λογίας προέβλεπαν συντριβή της Ευρωζώνης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παγκόσμιες συρράξεις και εξεγέρσεις. Μέσα στην αναμπουμπούλα της κρί­σης, το μόνο που συνέβη ήταν να γίνουν διάση­μοι κάποιοι γραφικοί γυρολόγοι - οικονομολόγοι, οι οποίοι κατάντησαν, με αντίτιμο τη φήμη τους, να ταυτιστούν με τις συμπαθείς καφετζούδες που λένε καμιά φορά στα αφελή κοριτσόπουλα το φλι­τζάνι…
Η Ελλάδα δεν βγήκε από την Ευρωζώνη, δεν δι­αλύεται μέχρι νεωτέρας, εξ όσων γνωρίζω, η Ευ­ρωπαϊκή Ένωση, δεν έγινε παγκόσμιος πόλεμος. Αντίθετα σημειώθηκαν λάθη, παραλείψεις και με­γάλες αδικίες στη διαχείριση της κρίσης.
 
Στο εγχώριο πολιτικό σύστημα έγιναν ανατρο­πές. Η πλατεία Συντάγματος των αγανακτισμέ­νων ανέδειξε γκρουπούσκουλα της Αριστεράς και ακροδεξιούς τραμπούκους. Ώς σήμερα η λέξη κω-λοτούμπα χαρακτήριζε τους πολιτικούς εξουσίας που στην προσπάθειά τους να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους με τα λόγια έκαναν ακροβατικά με­τατρέποντας την πολιτική σε τσίρκο.
 
Ωστόσο, φαίνεται ότι η τέχνη της κωλοτούμπας διδάσκεται στα γυμναστήρια της εξουσίας – όσο πιο κοντά πλησιάζεις, τόσο περισσότερες κωλοτούμπες χρειάζονται. Έτσι, από τη Βίλα Αμαλία φτάσαμε στους νοικοκυραίους με μια φαντεζί ακροβατική κωλοτούμπα κι από την κατάργηση του μνημονίου στην αναθεώρηση. Το πολιτικό μας τσίρκο, όμως, κρύβει και άλλες εκπλήξεις. Πριν από λίγες μέρες μάθαμε ότι οι αναρχικοί πολιτεύ­ονται σύμφωνα με τους κανόνες και την πολιτική ηθική του σάπιου κοινοβουλευτικού μας συστήμα­τος, ότι κατέχουν κοινοβουλευτική έδρα, καρπώ­νονται βουλευτικό μισθό, απολαύουν της ασυλίας και των λοιπών προνομίων της διεφθαρμένης αστι­κής δημοκρατίας. Αυτή δεν είναι κωλοτούμπα, αλ­λά νούμερο ενόργανης γυμναστικής. Ας δώσει κάποιος εκεί, στον πολύβουο ΣΥΡΙΖΑ, ένα εγχειρίδιο με τις βασικές αρχές του Αναρχισμού στον σύντρο­φο αναρχοβουλευτή. Καθώς φαίνεται, η εξουσία έχει τον δικό της τρόπο να σε εξευτελίζει.