«Λάλα το, Λάκη»

Συγκρατήστε τα ονόματα: Χαϊκάλης, Καμμένος, Λαζόπουλος. Κάποιος θα 'λεγε πως «και μόνο αυτά φτάνουν για να καταδειχθεί η σοβαρότητα της υπόθεσης». Αλλά γιατί να είμαστε προκατειλημμένοι; Τα γεγονότα και μόνο αυτά είναι που καθορίζουν τη σοβαρότητα της κάθε υπόθεσης.

Και τα γεγονότα λένε ότι Καμμένος και Χαϊκάλης πήγαν στον εισαγγελέα, έκαναν τις καταγγελίες τους χωρίς να κατονομάσουν τον δράστη, κινητοποιήθηκαν και οι αστυνομικές αρχές, αλλά η «παγίδα» που στήθηκε δεν απέδωσε, όλα έδειχναν ότι δεν θα υπάρξει συνέχεια και ξαφνικά (;) προέκυψε ο Λαζόπουλος που έβγαλε την υπόθεση στη δημοσιότητα μέσω πρωινής τηλεοπτικής εκπομπής.

Προσωπικά είμαι απερίγραπτα εντυπωσιασμένος και από διάφορα άλλα γεγονότα. Ενα από αυτά, το σημαντικότερο, είναι η εμμονή των διαχειριστών του «κουμπαρά» με τους βουλευτές των ΑΝΕΛ και η παντελής έλλειψη ενδιαφέροντος για τους ανεξάρτητους. Ενα άλλο είναι η ποιότητα των μεσαζόντων. Τη βουλευτίνα την «πλησίασε» μέσω του Facebook οικονομικά ανυπόληπτο άτομο, τον Χαϊκάλη κάποιος με τον οποίο είχε συνεργαστεί στο πρόσφατο παρελθόν ο ίδιος ο Καμμένος.

Ενδιαφέρον «γεγονός» και η παρέμβαση Λαζόπουλου. Αυτός τώρα από πού μας προέκυψε; Και γιατί ανατέθηκε σε αυτόν να δημοσιοποιήσει την υπόθεση μέσω «πρωινάδικου» και δεν το έκαναν έως τώρα ή ο Χαϊκάλης ή ο Καμμένος; Ή γιατί άφησαν να περάσουν σχεδόν δύο εβδομάδες από την αρχική καταγγελία της απόπειρας δωροδοκίας στη Δικαιοσύνη για να μας ενημερώσουν, έστω και εμμέσως, για όσα σκοτεινά και καταχθόνια διαπράττονται σε βάρος της Δημοκρατίας;

Αλλά προς χάρη της ολοκληρωμένης παρουσίασης του θέματος δεν θα πρέπει να παραλείψω και τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος μέσα στην ίδια δήλωση κατάφερε να χωρέσει και τη βεβαιότητά του ότι πρόκειται για σοβαρή υπόθεση, αλλά και την επιβαλλόμενη επιφυλακτικότητα ότι θα αναμένει να δει τα στοιχεία για να αποφανθεί.

Και με όλα αυτά δεν σας το κρύβω ότι νιώθω τη διάθεση να αναφωνήσω «Λάλα το, Λάκη», κατά το «Λάλα το, Λαλάκη» μιας άλλης εποχής (Οι παλιοί θα θυμούνται τον φοβερό και τρομερό «μάρτυρα» της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ, τον καταδικασμένο για μαστροπεία Λαλάκη στον οποίο υποτίθεται ότι «εξομολογήθηκε» ο κρατούμενος συνταγματάρχης Παπατέρπος τη συμμετοχή του στη στρατιωτική συνωμοσία). Βλέπετε, τα ονόματα προκαλούν καμιά φορά περίεργους συνειρμούς.

Το πρόβλημα του Εβρου

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 12:39

Κ​​άθε χρόνο τον χειμώνα οι κάτοικοι στον Εβρο διανύουν ώρες αγωνίας, με τα νερά του ποταμού να απειλούν να σπάσουν ή να υπερπηδήσουν τα αναχώματα και να ξεχυθούν στις πεδιάδες, σαρώνοντας ζωές και περιουσίες. Οι άμυνες των Αρχών αποδεικνύονται ανίσχυρες απέναντι στους ορμητικούς υδάτινους όγκους που κατεβαίνουν από τη Βουλγαρία και άλλους που προστίθενται στην κοίτη μέσω παραποτάμων από την Τουρκία ή και το εσωτερικό της Ελλάδας (Αγρας, Ασπροπόταμος). Συνήθως ο εφιάλτης εμφανίζεται από τον Ιανουάριο και μετά, φέτος όμως ήρθε νωρίς, που σημαίνει ότι τα χειρότερα ίσως να είναι μπροστά τους.

Η αλήθεια είναι ότι οι Αρχές και οι τοπικές κοινωνίες έκαναν και κάνουν ό,τι μπορούν, όμως το πρόβλημα τους ξεπερνάει. Η εξεύρεση μόνιμης λύσης προϋποθέτει τη συνεργασία και των τριών κρατών που «δένονται» με τον Εβρο και πλήττονται από το φαινόμενο. Απαιτείται σχεδιασμός σε υψηλό επίπεδο και αντιπλημμυρική θωράκιση σε ενιαία βάση. Τα έως τώρα μονομερή και αποσπασματικά αμυντικά μέτρα έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά. Και αν οι Ελληνες με τους Βούλγαρους τα βρίσκουν σχετικά εύκολα, δεν συμβαίνει το ίδιο και με τους Τούρκους γείτονες. Ο ποταμός Εβρος αποτελεί ελληνοτουρκικό σύνορο και ως εκ τούτου είναι άκρως ευαίσθητο σημείο. Οι ειδικοί λένε ότι η λύση στο πρόβλημα βρίσκεται στη διευθέτηση και στον καθαρισμό της κοίτης από νησίδες που έχουν σχηματιστεί με τα χρόνια με τη συγκέντρωση φερτών υλικών, τα υδρόβια δέντρα κ.ά., ώστε τα νερά να ρέουν απρόσκοπτα και να καταλήγουν στο Θρακικό Πέλαγος. Κάτι τέτοιο όμως δεν είναι εύκολο. Ελλάδα και Τουρκία έχουν οργανώσει τη στρατιωτική τους θωράκιση και έχουν καταρτίσει τα όποια σχέδια, αμυντικά ή επιθετικά, με άξονα το ποτάμι. Σε κάποια σημεία του στην κοίτη έχει χαραχθεί η συνοριογραμμή, αλλού υπάρχουν ναρκοπέδια και κανείς πλην των στρατών των δύο πλευρών δεν γνωρίζει τι άλλα οχυρωματικά έργα «κρύβουν» οι όχθες και τα νερά του.

Ισως αυτά τα εμπόδια να μην ήταν αξεπέραστα εάν οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών αναπτύσσονταν σε εύκρατο κλίμα. Ομως ο Εβρος με τις πλημμύρες του ήταν και παραμένει δέσμιος των κατά καιρούς ελληνοτουρκικών εντάσεων. Ετσι, η μόνη σοβαρή συλλογική προσπάθεια αντιπλημμυρικής θωράκισής του απέναντι στις πλημμύρες, που επιχειρήθηκε την άνοιξη του 1995 με τη συμφωνία της Χάρζας, έμεινε στη μέση καθώς μεσολάβησαν τα βίαια γεγονότα της Κωνσταντινούπολης με την εκδίωξη των εκεί Ελλήνων.

Το πρόβλημα επομένως των πλημμυρών θα το έχουμε στον Εβρο εμείς οι Ελληνες και οι Τούρκοι στην πεδιάδα της Αδριανούπολης κάθε φορά που θα πέφτουν καταρρακτώδεις βροχές ή θα λιώνουν τα χιόνια στα ορεινά της Βουλγαρίας. Η λύση του περνάει μέσα από το λιώσιμο των χιονιών στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και αυτό το γνωρίζουν στον Εβρο, Αρχές και απλοί άνθρωποι. Το κακό είναι ότι οι ίδιοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να τις θερμάνουν.

Καμένη γη!

Ο όρος «καμένη γη» είναι από τους συμβολικά φορτισμένους της μεταπολιτευτικής μας διαδρομής.

Ετσι χαρακτήριζε την κατάσταση της χώρας κάθε εταίρος του δικομματικού σκηνικού, αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνησή της, για να δικαιολογήσει την πολιτική που θα... αναγκαζόταν να εφαρμόσει, ώστε να παραδώσει με τη σειρά του την «καμένη γη» στον άλλο εταίρο, όταν με το καλό η εξουσία άλλαζε ξανά χέρια!

Θα περίμενε κανείς στις μέρες μας να αλλάξουν τα πράγματα. Οχι τόσο γιατί ο ένας πια δικομματικός εταίρος διατείνεται ότι εκπροσωπεί τη ριζοσπαστική Αριστερά -γρήγορα έδειξε άλλωστε ότι θα καλύψει... επάξια και από κάθε άποψη το κενό του αντικατασταθέντος εταίρου-, όσο γιατί η κρίση είναι τόσο βαθιά που θα υποχρέωνε τους παράγοντες ενός φθαρμένου και αποτυχημένου πολιτικού συστήματος να αλλάξουν ρότα. Να αντιληφθούν ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται ευρεία πολιτική συναίνεση, όπως το ζήτησε από το βήμα της Βουλής ο Σπύρος Λυκούδης, όπως το ζήτησαν με κοινή έκκλησή τους 8 βουλευτές, όπως φαίνεται -δημοσκοπικά- να το ζητάει η πλεοψηφία των πολιτών. Συναίνεση σε θέματα-κλειδιά, όπως η κοινή προσπάθεια για μια εθνική διαπραγμάτευση που θα καταστήσει το χρέος βιώσιμο, η απαίτηση για ουσιαστική συνταγματική αναθεώρηση, η ανάγκη για... εκδημοκρατισμό του εκλογικού νόμου κ.ά. Η συναίνεση, όμως, όπως φάνηκε από την πρώτη κιόλας στιγμή της έναρξης της διαδικασίας εκλογής του νέου Προέδρου της Δημοκρατίας, επετεύχθη για την υπεράσπιση και μόνο της χειρότερης παρακαταθήκης του πολιτικού συστήματος. Για την υπεράσπιση της θεωρίας της «καμένης γης». Κυβέρνηση και αντιπολίτευση μετατρέπουν, μέσα σε κλίμα ακραίου λαϊκισμού και ανεύθυνης κινδυνολογίας, τη χώρα σε μια πραγματικά καμένη γη, αδιαφορώντας ακόμα και για το ότι μπορεί να είναι οι ίδιοι που θα υποχρεωθούν να τη διαχειριστούν στο άμεσο μέλλον. Και πάνω απ' όλα, αδιαφορώντας για τις αιματηρές θυσίες που έκαναν οι πολίτες για να φράξουν τον δρόμο στη φωτιά!

Η χώρα δεν έχει άλλα περιθώρια για κάψιμο...

Η ανεξέλεγκτη κινδυνολογία σπέρνει τον φόβο και τον πανικό, οδηγεί τους πολίτες σε κινήσεις απελπισίας, δυσφημεί την Ελλάδα διεθνώς, δυσκολεύοντας κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση, όποιος κι αν την κάνει. Κρύβει ταυτόχρονα τους πραγματικούς και μεγάλους κινδύνους που ελλοχεύουν. Χρειάζεται το συντομότερο δυνατό μια προοδευτική κυβέρνηση. Κι επειδή, λόγω της κρίσης, τα μαγαζιά που πούλαγαν ταμπέλες... προοδευτικότητας έχουν κλείσει οριστικά, προοδευτική θα είναι στην πράξη η κυβέρνηση που θα αποφασίσει να κάνει τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται η χώρα για να βγει από την κρίση και να τραβήξει μπροστά. Μια κυβέρνηση που θα τη μετατρέψει από «καμένη γη» σε μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα!

Παίζουν τη χώρα στα ζάρια.

Καθώς η χώρα βάδιζε προς αργό θάνατο, υπήρξαν «αμυντικές» κινήσεις, κυρίως από τον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς. Οι προθέσεις εξελίχθηκαν σε συζητήσεις μεταξύ αξιόλογων ανθρώπων, με σημαντικές ακαδημαϊκές καριέρες ή επαγγελματικές ενασχολήσεις, που, όμως, δεν άφηναν χώρο και χρόνο για πραγματικό «διά ταύτα». Εξαφανίστηκαν και σήμερα υπάρχουν ως εικονική πραγματικότητα. Εμεινε η κοινή γνώμη να αναζητά αυτόν που θα συσπείρωνε όσους αγωνιούσαν για το μέλλον της χώρας, όχι για να συζητήσουν, αλλά για να διεκδικήσουν το δικαίωμα να καθορίσουν το μέλλον.

Σε αυτό το σκηνικό εμφανίστηκε ένα νέο κόμμα, με ελκυστικό νεοτερικό πρόσωπο. Εξόρκισε τις ιδεολογίες και προέβαλε την ανάγκη για πρακτικές λύσεις. Το Ποτάμι απέκτησε αμέσως ασυνήθιστα μεγάλα δημοσκοπικά ποσοστά. Το «γκελ» στο θυμικό μίας μεγάλης μερίδας, μέχρι τότε αποστασιοποιημένης από «την πολιτική», έγινε, το καλοκαίρι, το «νέο» στην πολιτική σκηνή και «απειλή» για τους φθαρμένους μονομάχους. Η αντίδραση εκδηλώθηκε με απομόνωση από τα ΜΜΕ, «ειδήσεις», όλο το οπλοστάσιο που κατά καιρούς αξιοποιήθηκε αντί πολιτικού διαλόγου. Απέναντι στην εύκολη κριτική «μα ποιος είναι ο Θεοδωράκης» υπήρχε η αναφορά στους ανθρώπους με κοινωνική απήχηση που τον πλαισίωναν. Το επιχείρημα αυτό προέβαλε ο αρχηγός του, μιλώντας για την «Εθνική Ελλάδος», ως λύση στα προβλήματα της χώρας.

Σήμερα η κίνηση Σαμαρά - Βενιζέλου έφερε την αναμενόμενη αντίδραση. Ο ΣΥΡΙΖΑ «μύρισε» αίμα και τα παίζει όλα για όλα. Χωρίς προσχήματα, χωρίς αιδώ, παίζουν τη χώρα στα ζάρια. Ο «ξένος παράγοντας» φαίνεται απρόθυμος ή ανίκανος να βοηθήσει και η σωτηρία, αν υπάρξει, θα προέλθει από εμάς. Μία νέα πολιτική δύναμη χρειάζεται ισχυρό ποσοστό για να επηρεάσει την ασκούμενη πολιτική, με τα στελέχη και τις θέσεις της, σε συνεργασία με όσους ακόμη στέκονται ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη. Ως καταλύτης εξελίξεων θα επιτρέψει στις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας να διαμορφώσουν την κατεύθυνσή τους. Οπως πάντα, στη Δημοκρατία, οι πολίτες θα πουν την τελευταία λέξη.

Γιατί το 2014 δεν είναι 1981

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 12:32

Πολλοί προεξοφλούν ότι αν οδηγηθούμε σε εκλογές και βγει νικητής ο ΣΥΡΙΖΑ, αυτό που θα δούμε δεν θα είναι τίποτα περισσότερο από μια επανάληψη του 1981, όταν ο Ανδρ. Παπανδρέου έκανε ριζική στροφή, εγκαταλείποντας ριζοσπαστικά συνθήματα όπως «Εξω από την ΕΟΚ», «Εξω από το ΝΑΤΟ», «Εξω οι βάσεις». Η σύγκριση των δύο εποχών είναι απολύτως λανθασμένη. Τότε η Ελλάδα είχε μόλις ενταχθεί στην ΕΟΚ και η οικονομία της ήταν πολύ λιγότερο συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή. Διέθετε το δικό της νόμισμα, είχε απόλυτη δυνατότητα άσκησης νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής και δεν είχε περιορισμούς από τις Βρυξέλλες στο όριο των ελλειμμάτων. Το χρέος της χώρας ανερχόταν στο 28,4% του ΑΕΠ. Αυτά τα δεδομένα έδιναν στον Ανδρέα Παπανδρέου το περιθώριο κινήσεων. Ακολουθώντας επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, αύξησε μισθούς και συντάξεις, εκτόξευσε τις δημόσιες δαπάνες, έκανε αθρόες προσλήψεις στο Δημόσιο, διόγκωσε το χρέος. Δίχως να υπολογίζονται οι μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτών των επιλογών, το ΠΑΣΟΚ ενίσχυσε τη λαϊκή του υποστήριξη. Η αύξηση των εισοδημάτων (δίχως να εξετάζεται το «πώς» και το «γιατί») σε συνδυασμό με το ότι είχε δοθεί τέλος στο καθεστώς των πολιτικών διακρίσεων και «ο χωροφύλακας δεν ήταν πια έξω από το σπίτι», έκανε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού να νιώθουν ότι η «αλλαγή έγινε». Το γεγονός ότι δεν έφυγαν οι βάσεις και μείναμε στο ΝΑΤΟ, πέρασε σε δεύτερη μοίρα. Οσο για την έξοδο από την ΕΟΚ, τα χρήματα που έρρεαν από τα κοινοτικά ταμεία σκέπασαν το σύνθημα για αποδέσμευση. Ο Ανδρέας Παπανδρέου για να αντιμετωπίσει μεγάλα προβλήματα στο ισοζύγιο και στην ανταγωνιστικότητα προχώρησε σε δύο υποτιμήσεις της δραχμής (15,5% τον Ιανουάριο του 1983, με υπουργό Οικονομίας τον Γ. Αρσένη, και 15% τον Οκτώβριο του 1985 στο πλαίσιο του σταθεροποιητικού προγράμματος του Κ. Σημίτη).

Σήμερα, όσοι λένε «εντάξει θα βγει ο Τσίπρας και θα αναγκαστεί να προσαρμοστεί και αυτός» ξεχνούν μερικά βασικά πράγματα (πέραν των τεράστιων διαφορών της προσωπικότητας του Ανδρέα Παπανδρέου με αυτή του Αλέξη Τσίπρα).

Ο Αλ. Τσίπρας, σε μια εποχή που η ελληνική οικονομία είναι απολύτως εξαρτώμενη από τη διεθνή, έχει τάξει άμεση βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, αυξήσεις μισθών και συντάξεων και αύξηση των δημοσίων δαπανών. Και αυτό δίχως να έχει την παραμικρή δυνατότητα δημόσιου δανεισμού, με αυστηρό έλεγχο των δημοσιονομικών και του προϋπολογισμού από την Ευρωζώνη, με άσκηση της νομισματικής πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και με ανοιχτό το πρόβλημα χρηματοδότησης της χώρας. Η γρήγορη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των πολιτών είναι η μεγαλύτερη υπόσχεσή του. Για να γίνουν πράξη όλα αυτά, δηλώνει κατηγορηματικά ότι θα προχωρήσει σε κατά μέτωπον αντιπαράθεση με την ηγεσία της Ε.Ε. και του ΔΝΤ.

Το 1981, ο Ανδρ. Παπανδρέου, γνώστης του διεθνούς περιβάλλοντος, προχώρησε σε αλλαγές στο εσωτερικό, οι οποίες του εξασφάλισαν λαϊκή υποστήριξη και κάλυψαν την υπαναχώρηση από τις υποσχέσεις του για σύγκρουση με την ΕΟΚ και τις ΗΠΑ, αντιλαμβανόμενος πλήρως τις συνέπειες που θα υπήρχαν για τη χώρα. Σήμερα ο Αλ. Τσίπρας υπόσχεται συγκρούσεις στο εξωτερικό, που θα του επιτρέψουν να υλοποιήσει όσα υπόσχεται στο εσωτερικό. Το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή, απ’ ό,τι έκανε ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Τα κόλπα της προεδρικής εκλογής και ο ζουρνάς

Στον γενικό πανικό που επικρατεί στο πολιτικό σκηνικό εν όψει της μεθαυριανής πρώτης ψηφοφορίας για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, έχουν αρχίσει να διακινούνται σενάρια κάθε είδους, ενώ όλο και ξεφεύγει και καμία κουβέντα παραπάνω.

Ετσι επανέρχεται το σενάριο, τώρα πια που έχει ριφθεί ο κύβος, να υπάρξει συμφωνία για εκλογή Προέδρου και πραγματοποίηση εκλογών σε δυο-τρεις μήνες. Ενα σενάριο που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη λογική αλλά και την πραγματικότητα. Είναι προφανές ότι ο κ. Σαμαράς δεν θα δεχόταν εύκολα να ψηφίσει τα όποια νέα μέτρα απαιτούνται και να πάει μετά ο κυβερνητικός συνασπισμός σαν «πρόβατο επί σφαγή» σε εκλογές την άνοιξη.

Αλλά ούτε και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κανένα λόγο να αναβάλλει την εκλογική μάχη, η οποία αποτελεί σταθερό και πάγιο αίτημα εδώ και μήνες. Οσο για τους δανειστές αλλά και τελικά για την ίδια τη χώρα, δεν θα είχε καμιά απολύτως λογική η παράταση της αβεβαιότητας για μερικούς μήνες ακόμη.

Ας επικεντρωθούμε στην εκλογή Προέδρου. Σε μια διαδικασία που θα κριθεί, όπως όλα δείχνουν, από βουλευτές δύο κόμματων, της ΔΗΜΑΡ και των ΑΝΕΛ, που βάσει των δημοσκοπήσεων μάλλον πρέπεί να θεωρούνται... εξωκοινοβουλευτικά.

Και αυτό μεγαλώνει την ευθύνη των βουλευτών των δύο κομμάτων μπροστά σε μια επιλογή πολύ δύσκολη. Από τη μία είναι η κυβέρνηση με πολλά λάθη και αδυναμίες, που θεωρεί ότι το τελευταίο πακέτο μέτρων είναι το εισιτήριο για έξοδο από την κρίση, και από την άλλη μια αντιπολίτευση με ιδεοληψίες και εμμονή για την εξουσία, η οποία όσο εύκολα υπόσχεται, τόσο δύσκολα διδάσκεται από τα παθήματα της κυβέρνησης. Γιατί κανείς δεν μπορεί να μη βλέπει τη ζημιά που έγινε από την υπεραισιοδοξία της «εξόδου από το Μνημόνιο» και του success story. Κι όμως τόσους μήνες μετά, ο ΣΥΡΙΖΑ επαγγέλλεται ένα βροντερό ΟΧΙ στους «ξένους» ώστε να... υποχρεωθούν μετά να χορέψουν στους δικούς του ρυθμούς. Λες και αυτό δεν το είχε σκεφθεί κανένας άλλος πριν...

Αυτό που ίσως διαφεύγει, είναι ότι εκτός από τον πεντοζάλη υπάρχει και ο χορός του Ζαλόγγου. Οπου τον χόρεψαν εκείνοι που βάραγαν τον ζουρνά...

Η ευθύνη είναι μεγάλη και είναι δική μας.

Η Ελλάδα διαθέτει όλους τους θεσμούς που χρειάζεται μια Δημοκρατία για την εύρυθμη λειτουργία της. Το γεγονός, όμως, ότι φθάσαμε στην κρίση και ακόμη δεν έχει πεισθεί ο λαός ότι επιβάλλεται νέο καθεστώς με μεγαλύτερη δικαιοσύνη και ισότητα, αποδεικνύει τις χρόνιες αδυναμίες των θεσμών. Αυτό δεν υπονομεύει μόνο την εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα, αλλά και των επενδυτών, καταδικάζοντας την οικονομία σε μαρασμό. Δεν είναι τυχαίο ότι τα χρόνια της χλιδής συνοδεύτηκαν από την άνθηση της δωροδοκίας σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας, της διοίκησης και της κοινωνίας. Εντός ή εκτός Μνημονίων, αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Επίσης, πρέπει να απλουστευθούν οι νόμοι και να εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση. Η ατιμωρησία των ισχυρών «δικαιολογεί» τη γενικευμένη αυθαιρεσία των πολλών (και ίσως λειτουργεί ως «άλλοθι» για τις υπερβολές των ισχυρών). Τέτοιες αλλαγές απαιτούν μια εντελώς διαφορετική σχέση μεταξύ πολιτικών και πολιτών – όπου και οι δύο πλευρές πρέπει να αλλάξουν νοοτροπία. Στην οικονομία και στο εμπόριο, μεταξύ άλλων αλλαγών, μπορούμε να εκμεταλλευτούμε την πύλη που άνοιξε η σιδηροδρομική σύνδεση του Πειραιά με την Ευρώπη.

Συμμετέχουμε συνεχώς σε μια έντονη πολιτική συζήτηση, όπου κυριαρχούν ο εθνοκεντρισμός, το παράπονο, η αίσθηση της απειλής και διάφορες θεωρίες συνωμοσίας. Οι παράλληλες αλλά διαφορετικές αντιλήψεις της ιστορίας και της πραγματικότητας συχνά υπονομεύουν την εθνική ενότητα. Σήμερα, παρότι θυμωμένοι και πολωμένοι, ας κατανοήσουμε ότι το μέλλον του τόπου και του έθνους θα κριθεί από το πώς θα ανασυντάξουμε τις δυνάμεις μας. Χωρίς τη βοήθεια, τη στήριξη και τις νουθεσίες οποιουδήποτε άλλου. Η ευθύνη είναι μεγάλη και είναι δική μας.