Τα βιολιά άρχισαν...

Δεν ξέρω αν περιμένατε κάτι διαφορετικό, αλλά προσωπικά δεν έτρεφα ψευδαισθήσεις. Σας είχα προειδοποιήσει, άλλωστε, όταν προ ημερών ο Τσίπρας διαβεβαίωνε το φίλαθλο κοινό του ότι εφεξής «ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι εκείνος που θα βαράει τα βιολιά και οι αγορές θα χορεύουν», πως καλό θα είναι να μην παίρνετε στα σοβαρά κάτι τέτοιες εξάρσεις του. Ολοι λέμε κάπου κάπου τις σαχλαμάρες μας για να περνάει η ώρα, απλώς ο Τσίπρας το κάνει λίγο συχνότερα.

Αλλά η κατάσταση δεν είναι για γέλια. Το χρηματιστήριο κατέγραψε ένα πρωτοφανές στραπάτσο, οι ξένοι αναλυτές και τα ΜΜΕ προειδοποιούν για καταστροφικές παρενέργειες και μόνο από την προοπτική ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία, ο Βαρουφάκης υποδεικνύει στον Τσίπρα πως αν θέλει να κυβερνήσει θα πρέπει να διακόψει κάθε επικοινωνία με τον Ντράγκι και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, και ο Λαφαζάνης καταρρίπτει όλα τα προηγούμενα ρεκόρ κομματικής ανοησίας χαρακτηρίζοντας την κατρακύλα του χρηματιστηρίου ως «κινδυνολογία των αγορών» και «ωμή παρέμβαση του κεφαλαίου ενάντια στην Αριστερά».

Και -πού είστε;- στην αρχή είμαστε ακόμη. Πάνω που αρχίζουν και «ζεσταίνονται» τα βιολιά. Τα αληθινά βιολιά. Και που κάποιοι γνωρίζουν καλά τις «μελωδίες» τους και σπεύδουν να προειδοποιήσουν (διάβαζε: συνομολογήσουν) πως το γνωστό «εδώ τρώνε, εδώ πίνουν κι άλλου πάνε και το δίνουν» δεν ισχύει για κανέναν όταν τα πράγματα αρχίζουν κι αγριεύουν.

Ξεκάθαρα ο Βαρουφάκης και εμμέσως, αλλά αποκαλυπτικότατα ο Λαφαζάνης αναγνώρισαν ότι δεν γίνεται να πουλάς πολιτική τρέλα και να θέλεις και να σε πληρώνουν από πάνω εκείνοι που φιλοδοξείς να τους διαλύσεις το μαγαζί. Ούτε και ισχύει -αν και ποτέ δεν ίσχυε- ο γνωστός αφορισμός για τους «κουτόφραγκους». Η ρήξη και η σύγκρουση όπως τις εννοούν στον ΣΥΡΙΖΑ οδηγούν σε ανατροπές πολύ ουσιαστικότερες απ' αυτές που νομίζουν οι αφελείς Μηλιοί και Σταθάκηδες, οι οποίοι νόμισαν ότι με δύο εισιτήρια αλε-ρετούρ, τρεις ή τέσσερις διανυκτερεύσεις και μερικά ραντεβού θα πείσουν τις αγορές να επιδοθούν στο τσιφτετέλι που θέλει ο αρχηγός τους.

Είκοσι μέρες έως την κρίσιμη ψηφοφορία για να δούμε τι μυαλά κουβαλάνε οι εκπρόσωποί μας στη Βουλή. Κι άλλες 30 ή 40 αν χρειαστεί για να μετρηθούμε ως λαός. Στα χέρια μας είναι οι τύχες μας.

Ο Αλέξης Τσίπρας και οι «αποστάτες»

ΠΟΛΙΤΙΚΗ 12:42

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:ΚΑΤ' ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΝ

Τι εννοεί ο Αλέξης Τσίπρας όταν μιλά για «αποστάτες»; Εδωσε, στη Βουλή, μια ελάχιστη ένδειξη. Αποστάτης είναι αυτός που ψηφίζει κάτι άλλο απ’ αυτό που αποφάσισε το κόμμα του, είπε. Στη συνέντευξή του στον τηλεοπτικό «Σκάι» το είχε διατυπώσει λίγο διαφορετικά.

Μίλησε για «στρατηγική Σαμαρά», για «όργιο φημών και δυσοσμίας», ακόμη και για «πλαίσιο αποσταθεροποίησης».

Αρνείται το δικαίωμα του Αντώνη Σαμαρά να προσπαθήσει να πείσει όσους περισσότερους βουλευτές μπορεί, επί της ανάγκης να υπάρξει προεδρική πλειοψηφία, μέχρις ότου εξασφαλιστεί πλήρως η επαναφορά της οικονομίας σε στέρεο έδαφος.

Αλλά και το Σύνταγμα, αυτό ακριβώς επιδιώκει. Τι στο καλό θα κάνουν οι πολιτικοί στα πενθήμερα μεταξύ ψηφοφοριών; Θα διαπραγματεύονται! Αυτό ήθελε και ο «συνταγματικός νομοθέτης», τον οποίο οψίμως επικαλούνται με στόμφο τα στελέχη της «αριστερής» αντιπολίτευσης.

Τι θέλει ο Αλέξης Τσίπρας: αρχηγικές συνεννοήσεις; Το δημοκρατικό καθήκον των βουλευτών είναι ατομικό. Εξάλλου, μεταξύ υποψηφίων που επιλέγουν τα κόμματα καλούνται να ψηφίσουν.

Οι τακτικές του ΣΥΡΙΖΑ συνεχίζουν να θυμίζουν γενικές συνελεύσεις φοιτητών. Η πολιτική ουσία υποτάσσεται στον τακτικισμό. Μόνη σκέψη είναι η επικράτηση της «γραμμής του κόμματος». Η νίκη, με κάθε τρόπο, με όλα τα μέσα. «Οταν θα πάρουμε την εξουσία θα κυβερνήσουμε προς όφελος των πολλών» μοιάζουν να υπόσχονται οι επιτελείς του ΣΥΡΙΖΑ, αποκαλύπτοντας πόσο εύκολα λησμονούν ότι αυτό λένε όλοι οι καταχραστές της εξουσίας.

Η αυταρχική παράδοση στα αριστερά κινήματα είναι πάντοτε πολύ ισχυρή. Δυστυχώς. Φοβάμαι μάλιστα ότι ο κ. Τσίπρας δεν ξεκαθάρισε στα χρόνια της κνίτικης νιότης του, τι εννοούσε ο Λένιν όταν αποκάλεσε «αποστάτη» τον Κάουτσκι, τον διανοούμενο και πολιτικό για τον οποίο έτρεφε μεγάλο σεβασμό. Η διακήρυξη του Ρώσου πολιτικού έγινε για να πεισθούν οι μπολσεβίκοι ότι η διεκδίκηση της εξουσίας αποτελεί, μετά τον Απρίλιο του 1917, αυτοσκοπό για τους «επαναστάτες». Σκοπός είναι η κατάληψη της εξουσίας και «αποστάτης» είναι αυτός που εμποδίζει τον «αρχηγό» να επιτύχει, όταν του προσφέρεται η ιστορική ευκαιρία, την ολοκληρωτική νίκη επί των αντιπάλων.

Υπάρχει βεβαίως και η ελληνική εμπειρία του 1965. Πρόκειται προφανώς για την πραγματική πολιτική αναφορά του κ. Τσίπρα. Και σ’ αυτή την περίπτωση αποκαλύπτεται ότι η επίκληση της «αποστασίας» γίνεται επειδή υπενθυμίζει στους ψηφοφόρους, τη μιντιακή ταύτιση του νεαρού αρχηγού της αντιπολίτευσης, με την κληρονομιά του «Ανδρέα». Εδώ ο Κώστας Καραμανλής, με το όνομα, και δηλώνει «θαυμαστής του Ανδρέα». Κατά πώς λένε οι συνεργάτες του δηλαδή. Πολλοί εκ των οποίων, βλέπουν στον κ. Τσίπρα τον άνθρωπο που θα τους δικαιώσει!

Αυτή η χώρα είμαστε, με αυτά τα κεφάλαια και κεφάλια πορευόμαστε.

Όσο διαπραγματευόμαστε με την τρόικα από τη μια και αναζητούμε τους 180 από την άλλη, ενώ διατηρούμε κι ένα έντονο πολεμικό προεκλογικό πολιτικό κλίμα, τόσο γίνεται πιο φανερό ότι όλα αυτά τα πέτρινα χρόνια, όλες οι θυσίες του λαού, όλες οι ευκαιρίες – που δεν ανέδειξε το πολιτικό σύστημα για να μην καταβάλει το ανάλογο κόστος – πήγαν χαμένα. Η χώρα όχι μόνο δεν βγαίνει στις ελεύθερες αγορές, αλλά ολοένα χάνει και τα τελευταία ψήγματα ελευθερίας της απέναντι στους δανειστές της...

Πριν απ’ όλα, χάσαμε όλες τις ευκαιρίες να γίνουμε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος με κανόνες, θεσμούς και ευελιξία. Επιμείναμε να μείνουμε υπό το καθεστώς της τουρκοκρατίας, του μπαξισιού, του λαδώματος, της λαμογιάς, την οποία υπερασπιστήκαμε με νύχια και με δόντια. Δεν καταλάβαμε ούτε τα στοιχειώδη: ότι δεν μπορεί να φταίνε μονίμως οι άλλοι. Αποφύγαμε ολοκληρωτικά σαν ανόητοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Μας φόρτωσαν φόρους, μας πήραν τις περιουσίες, μας απαξίωσαν τις ζωές μας κι εμείς κρατήσαμε και διαφυλάξαμε ως κόρη οφθαλμού τον κακό μας εαυτό.

Ακόμα και τώρα διορίζουμε κομματικούς εγκάθετους, βολεύονται κάποιοι σε βάρος των πολλών, επικρατεί η λογική των «δικών μας παιδιών», που έχει δημιουργήσει... Σχολή Δικαίου! Αύριο με τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία θα είναι κατανοητό και αποδεκτό να εισρεύσει με αυτή τη λογική δικαίου ο κομματικός στρατός του σε διάφορες θέσεις του στενού και ευρύτερου δημόσιου τομέα ή τέλος πάντων σε ό,τι έχει απομείνει όρθιο. Ποιος θα τολμήσει να ισχυριστεί ότι είναι άδικο κάτι τέτοιο; Κανείς, διότι αυτή η αντίληψη επικρατεί ως νοοτροπία, εμποτίζοντας τα βάθη των συναισθημάτων και λειτουργώντας ως δικαίωση.

Ο Σαμαράς, ο οποίος απέτυχε παταγωδώς, παρά την πρωτοφανή στήριξη της οποίας έτυχε, κατηγορεί τώρα τον ΣΥΡΙΖΑ για ό,τι ακριβώς ο ίδιος είχε πράξει ανενδοίαστα πριν από δυο χρόνια, προκειμένου να κάνει ρεσάλτο στην εξουσία. Τώρα μυξοκλαίει αναζητώντας αγωνιωδώς τους 180, γιατί δεν πρέπει να γίνουν εκλογές... Γιατί, ωστόσο, έπρεπε να γίνουν επί Παπαδήμου με τις ίδιες αν όχι χειρότερες συγκυρίες; Μα για να γίνει από το πουθενά ο Σαμαράς πρωθυπουργός κι ο Άδωνις δεξιός του παράφωνος ψάλτης – αφού αλλάζει τα τροπάρια κατά πώς τον βολεύουν. Αυτή η χώρα είμαστε, με αυτά τα κεφάλαια και κεφάλια πορευόμαστε.

Οι εκλογές ως υπεκφυγή και άλλοθι

H παράδοση σε αυτήν τη χώρα θέλει την επομένη κάθε εκλογικής αναμέτρησης να ξεκινά η συζήτηση για το πότε θα... γίνουν εκλογές. Η συνήθεια αυτή δεν δείχνει να μας εγκαταλείπει ούτε στις πιο δύσκολες στιγμές, λες και οι αλλεπάλληλες αναμετρήσεις μπορούν να λύσουν ως διά μαγείας τα προβλήματα του τόπου. Είναι κάτι σαν ξόρκι διά πάσαν νόσον, που για κάποιο ανεξήγητο λόγο επικαλούνται με φανατισμό τα κόμματα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η προφανής εξήγηση είναι ασφαλώς ότι θέλουν να κρατούν σε εγρήγορση το κόμμα τους και να διασκεδάζουν έτσι τις αδυναμίες τους και τις εσωτερικές συγκρούσεις.

Αυτό που ενοχλεί όμως είναι η συστηματική διολίσθηση στην καλλιέργεια ψευδαισθήσεων που θεωρείται πια σύμφυτη με το πολιτικό σύστημα, το οποίο αναπαράγει τον χειρότερο εαυτό του για να μην αλλάξει ποτέ, και έτσι καταφέρνει διαρκώς να απαξιώνεται στα μάτια των πολιτών. Για παράδειγμα, τα όσα λέγονται δημοσίως το τελευταίο διάστημα για την πορεία της χώρας στην τελική φάση της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές, σε συνδυασμό με τα προφανή προβλήματα που δημιουργεί η προεδρική εκλογή, απέχουν από την πραγματικότητα που είναι δραματική και δεν επιδέχεται παιγνίων.

Μέσα όμως από την υποκρισία και τις υπεκφυγές ορισμένα κόμματα απλώς δηλητηριάζουν το πολιτικό κλίμα και καταφεύγουν σε ακρότητες, ενίοτε επικίνδυνες για την ομαλότητα και την κοινωνική συνοχή. Το χειρότερο είναι πως ακόμη και ο ΣΥΡΙΖΑ, που υποτίθεται ότι βιάζεται για εκλογές και πασχίζει πάση θυσία να εμποδίσει την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας από την παρούσα Βουλή, στην πραγματικότητα είναι θύμα μιας ατυχούς στρατηγικής που υποσκάπτει την όποια προοπτική του για την εξουσία.

Δεν είναι λογικό να βιάζονται να στηθούν κάλπες με τόσα πύρινα μέτωπα ανοικτά και να μην κατανοούν ότι είναι προτιμότερο η σημερινή κυβέρνηση να κερδίσει χρόνο, για να βγάλει το κάρο από τη... λάσπη και νομοτελειακά θα έρθει η ώρα για τις κάλπες.

Ο Αλέξης Τσίπρας προσπάθησε βεβαίως να αφήσει κάποια υπονοούμενα για αυτό το ενδεχόμενο στη συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ, λέγοντας ότι δεν θα αλλάξει και τίποτε αν βρεθούν οι «180», αλλά την επομένη φρόντισαν διάφορα στελέχη να θολώσουν την εικόνα. Στην ουσία ο ΣΥΡΙΖΑ είναι παγιδευμένος σε μια εμμονή που δεν τον βολεύει, αλλά την ίδια στιγμή δεν κάνει το μεγάλο βήμα να αλλάξει τακτική φανερά και καθαρά, ελπίζοντας να κάνουν άλλοι τη δουλειά γι' αυτόν. Σε κάθε περίπτωση, το πρόβλημα της χώρας δεν είναι οι εκλογές αλλά η ανωριμότητα του πολιτικού της προσωπικού.

Επείγει να αλλάξει και να προετοιμάσει τους ψηφοφόρους του.

Οσο κι αν κοιτάξουμε προς τη Μεταπολίτευση, δεν θα συναντήσουμε παρά κόμματα με ακραία ρητορική που τάζουν τα πάντα και έχουν στόχο να εξοντώσουν τον απέναντι για να κατακτήσουν την εξουσία. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν αντίπαλοι, παρά μόνο εχθροί. Δεν συγκρούονται ιδεολογίες, απόψεις, ακόμη και συμφέροντα, αλλά προδότες, τρομοκράτες και δωσίλογοι. Ενα νήμα αόρατο μας δένει πάντα με το αιματηρό παρελθόν του εμφύλιου μίσους. Την εποχή της αμεριμνησίας όλα αυτά τα γραφικά εμπόδιζαν την ολοκλήρωση της δημοκρατίας και τον εκσυγχρονισμό της χώρας, αλλά δεν μας απειλούσαν με αφανισμό. Στην τωρινή συγκυρία, τα γραφεία Τύπου κυβέρνησης και αντιπολίτευσης να ανταλλάσσουν νηπιακού επιπέδου επιχειρήματα και οι εκπρόσωποι να φέρονται ως χούλιγκαν είναι ολέθριο. Στην κυβέρνηση, η οποία υποτίθεται ότι διαθέτει έμπειρα στελέχη και ευρωπαϊκή κουλτούρα, πέφτει το μεγάλο βάρος της προσπάθειας για μια ελάχιστη εθνική συνεννόηση. Ακόμη κι όταν ο ΣΥΡΙΖΑ υπερβάλλει, οφείλει να τον επαναφέρει κι όχι να τον συναγωνίζεται σε ακρότητες. Αυτό κάνουν τα αστικά κόμματα σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο.

Οσο για τον ΣΥΡΙΖΑ που βρίσκεται σε κομματική έξαψη από τα ποσοστά των δημοσκοπήσεων, δεν έχει παρά να συλλογιστεί: ακόμη και αυτοδύναμος να βγει από τις κάλπες, ένα ποσοστό γύρω στο 35% είναι απελπιστικά λίγο για τη σημερινή κατάσταση της χώρας. Θα έχει απέναντί του ηγέτες πανίσχυρων κρατών και τη δραματική κατάσταση της οικονομίας που μόνο με καταστροφή έπειτα από πόλεμο μπορεί να παρομοιαστεί. Είναι υποχρεωμένος να συζητήσει, να συμμαχήσει. Και οι περισσότεροι με τους οποίους θα συνομιλήσει ανήκουν σε χώρους που μέχρι σήμερα λούζει με ύβρεις. Επείγει να αλλάξει και να προετοιμάσει τους ψηφοφόρους του επίσης. Οι οποίοι είναι πολύ πιθανόν να θεωρήσουν μια αναγκαία στροφή προδοσία...

Η οικονομία έχει δρόμο ακόμη για να γίνει ανταγωνιστική.

Τεσσεράμισι χρόνια μετά, το πρόγραμμα ούτως ή άλλως βαίνει στο τέλος του. Η ελληνική κοινωνία, θεωρώντας πως μπορεί να ζει με δανεικά, δεν αντιλαμβάνεται τις αλλαγές που πρέπει να πραγματοποιηθούν. Η οικονομία έχει δρόμο ακόμη για να γίνει ανταγωνιστική, ενώ οι δανειστές θέλουν να διασφαλίσουν τα χρήματά τους. Η αυστηρότητά τους στην τελευταία φάση της αξιολόγησης συνδέεται και με τα τεκταινόμενα στον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά και με το διαμορφούμενο πολιτικό κλίμα στη χώρα μας. Ωστόσο, η στάση της τρόικας δεν απαλλάσσει την ελληνική πολιτική τάξη από τις ευθύνες της. Κυβερνώντες και αντιπολιτευόμενοι αντιμετώπισαν τις εκκρεμότητες με περισσή ελαφρότητα. Μολονότι βρεθήκαμε σε κατάσταση χρεοκοπίας, πολιτεύτηκαν και πολιτεύονται εκτός οικονομικής πραγματικότητας. Επιρρεπείς στις λαϊκίστικες λογικές, πλειοδοτούσαν σε βραχύβιες λύσεις. Θεωρούσαν τα Μνημόνια επώδυνη παρένθεση. Η μνημονική συγκυβέρνηση, ΝΔ - ΠΑΣΟΚ, δύο χρόνια τώρα περιόρισε τις προσπάθειές της στη δημοσιονομική ομαλοποίηση. Πρόσφατα, μάλιστα, υπό το άγχος της προεδρικής εκλογής εξήγγειλε με εντελώς άτεχνο τρόπο την έξοδο από το πρόγραμμα. Χωρίς να έχουν διασφαλισθεί οι κατάλληλες προϋποθέσεις, επανέκαμψε στη λογική της πολιτικής λύσης.

Ο αντιμνημονιακός ΣΥΡΙΖΑ, συγχέοντας το αίτιο με το αιτιατό, εξακολουθεί να πιστεύει ότι τα Μνημόνια έφεραν την κρίση και όχι το αντίθετο. Δέσμιος του καταγγελτικού του λόγου δυσκολεύεται να μετεξελιχθεί σε δύναμη κυβερνητικής ευθύνης. Η στοχοπροσήλωσή του στις πρόωρες εκλογές τον καθιστά ευάλωτο στις επικρίσεις που δέχεται περί απρόβλεπτων πολιτικών εξελίξεων. Το ενδεχόμενο να βρεθεί στο πηδάλιο της εξουσίας φαίνεται να οδηγεί τους πιστωτές στην αναπροσαρμογή της στάσης τους. Πολιτευόμενες με γνώμονα το κομματικό συμφέρον, κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση στην ουσία βάζουν βούτυρο στο ψωμί της τρόικας. Οι εκπρόσωποι των δανειστών αξιοποιούν το κλίμα αστάθειας και αβεβαιότητας, προκειμένου να προωθήσουν τους ιδιοτελείς σκοπούς τους. Πάντως, το βέβαιο είναι ότι το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων προκαλεί φόβο όχι μόνο στις αγορές, αλλά πρωτίστως στην ελληνική κοινή γνώμη.

Καλωσορίσατε... 50 χρόνια πίσω!

Οι θολές παιδικές αναμνήσεις ξαναζωντανεύουν μπροστά μας. Ηταν τότε, το '65, που οι Νόβες, οι Τσιριμώκοι και οι Στεφανόπουλοι προσπαθούσαν με κάθε... μέσον να πάρουν ψήφο εμπιστοσύνης και η Αριστερά αγωνιζόταν στους δρόμους να ματαιώσει τα σχέδιά τους. Τελικά, κυβέρνηση έκανε η... χούντα! Πολλά έχουν αλλάξει βέβαια μέχρι σήμερα, ή έτσι νομίζουμε τουλάχιστον. Η βία και η νοθεία οργίαζαν σε μια χώρα που προσπαθούσε να βρει τον μετεμφυλιακό βηματισμό της, να εγκαθιδρύσει μια αξιόπιστη και σταθερή Δημοκρατία. Διαφορετικά τα σημερινά προβλήματα σε μια δημοκρατική και ευρωπαϊκή Ελλάδα, βουτηγμένη όμως στην κρίση και το χρέος, που προσπαθεί να ορθοποδήσει και να πάει μπροστά.

Υπάρχουν βέβαια και μια σειρά ανησυχητικές υπενθυμίσεις... Η Δεξιά εξακολουθεί να κοιτάζει... ακροδεξιά, ενώ οι χρυσαυγίτες αναπληρώνουν επάξια τους ΕΚΟΦίτες που στο μεταξύ στελέχωσαν -και εξακολουθούν να στελεχώνουν- τις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις της παράταξής τους. Η Αριστερά, από την άλλη, συνεχίζει να μηδενίζει κάθε προσπάθεια που δεν προέρχεται απ' αυτήν και να φορτώνει αποκλειστικά στους... άλλους τις ευθύνες των δεινών που μας πλήττουν. Το χειρότερο απ' όλα, ωστόσο, είναι η προσπάθεια αναβίωσης του νοσηρού κλίματος της αποστασίας και μάλιστα από νέους πολιτικούς που δεν γνώρισαν τη δύσκολη εκείνη περίοδο και τις τραγικές της συνέπειες. Ανώνυμες και επώνυμες καταγγελίες για εκβιασμούς, πιέσεις και χρηματισμούς έρχονται να δηλητηριάσουν την πολιτική ατμόσφαιρα σε μια πολύ κρίσιμη για το μέλλον της χώρας εποχή. Πλημμύρισε η Βουλή με «αποστάτες» του βουλευτικού αξιώματος που -πλην φωτεινών εξαιρέσεων- ενδιαφέρονται κυρίως για τη δική τους επανεκλογή, παρά για την εκλογή του επόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας.

Αποδεικνύεται, για ακόμα μία φορά, ότι η κρίση που βιώνουμε είναι, πριν απ' όλα, κρίση του πολιτικού συστήματος και ότι η ριζική ανασυγκρότησή του έχει γίνει υπερεπείγουσα ανάγκη. Ούτε μπορεί να συνεχίζει ανέγγιχτο, σαν να μην έχει συμβεί τίποτα απολύτως, ούτε και πρέπει να απαξιωθεί στο σύνολό του, γιατί τότε υπάρχει ο κίνδυνος ν' ανοίξει η κερκόπορτα... Το πολιτικό σύστημα της χώρας πρέπει να θωρακιστεί με θεσμούς και κανόνες που θα εξασφαλίσουν τη διαφάνεια και τη δημοκρατική λειτουργία του και να ανανεωθεί σε ιδέες και πρόσωπα. Μέσα σε συνθήκες ακραίου λαϊκισμού, όπου άλλοι πιστεύουν ότι... έχουμε χούντα, και άλλοι δεν φαίνεται να... ενοχλούνται ιδιαίτερα στην ιδέα της, το περιβάλλον ευνοεί την επώαση του αβγού του φιδιού. Μακάρι να το συνειδητοποιήσουμε πριν να είναι πολύ αργά...