Με όλα τα μέτωπα ανοιχτά;

Στα σεμινάρια περί της τεχνικής των διαπραγματεύσεων που είχα παρακολουθήσει κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας μου στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, έμαθα ότι χρυσός κανόνας της επιτυχίας είναι ο προσδιορισμός τού κάθε φορά κεντρικού στόχου και η συγκέντρωση στον στόχο αυτόν των μειζόνων δυνατών συμμαχιών και συνεργειών για την επίτευξή του. Είναι προφανές ότι για την Ελλάδα, τη συγκεκριμένη συγκυρία, κεντρικό στόχο αποτελεί μια συμφωνία με τους εταίρους που θα εξασφαλίζει τη χρηματοδότηση του κράτους, τη ρευστότητα των τραπεζών, την προσέλκυση επενδύσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην προοπτική της ανάκτησης της αξιοπιστίας της χώρας, την έξοδό της στις αγορές και την ανάκαμψη της οικονομίας, που θα την επαναφέρει στην κανονικότητα ενός κράτους-μέλους της ΕΕ και της Ευρωζώνης.

Και όμως, τη στιγμή που αυτό είναι το κύριο ζητούμενο, στο οποίο θα έπρεπε να συγκεντρωθούν οι ευρύτερες δυνατές συμμαχίες, γινόμαστε μάρτυρες του ανοίγματος όλων των μετώπων προς κάθε κατεύθυνση με αποτέλεσμα την προϊούσα απομόνωση της χώρας και την απομάκρυνση από την επίτευξη της ζωτικής στόχευσής της. Ετσι, ο κ. Καμμένος κάνει άσκοπες βόλτες με ελικόπτερα στα σύνορα, ο κ. Κοτζιάς θέτει το ζήτημα των κυρώσεων έναντι της Ρωσίας, και οι δύο μαζί απειλούν με την προς Βορρά απώθηση χιλιάδων μεταναστών, ακόμα και τζιχαντιστών, ενώ ο επικοινωνιακός κ. Βαρουφάκης εδώ και έναν μήνα ασχολείται με το αν η τρόικα θα λέγεται θεσμοί ή το Μνημόνιο θα αποκαλείται συμβόλαιο δοκιμάζοντας τα νεύρα όλων των ορθολογιστών Ευρωπαίων συναδέλφων του που θέλουν απτά και κοστολογημένα μέτρα προσαρμογής της ελληνικής οικονομίας.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, τέθηκε μετ' επιτάσεως και το ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων και απειλήθηκε η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού Δημοσίου στην Ελλάδα. Μόνος λόγος που μπορώ να φανταστώ αυτής της διεκδικητικής καταιγίδας είναι η επικοινωνιακή διαχείριση της στροφής της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ στην πραγματικότητα και ο κατευνασμός των διάφορων υπεραριστερών συνιστωσών του, που δεν μπορούν να ξεχωρίσουν την αντιπολιτευτική ρητορεία από την ανάγκη διακυβέρνησης της χώρας. Μπορεί όμως αυτό να συνεχιστεί και πού άραγε θα σταματήσει; Και έως τότε, η χώρα θα είναι ακόμα όρθια ή θα μας βρει εν τω μεταξύ το αναπάντεχο κακό; Βλέποντας τα παραπάνω, κοντεύω να ξεχάσω όσα έμαθα για την τεχνική της διαπραγμάτευσης και ειλικρινά δεν καταλαβαίνω πού το πάει η κυβέρνηση. Ελπίζω να καταλαβαίνουν αυτοί που μας κυβερνούν.

Η πραγματική οικονομία προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε ένα καθεστώς πολιτικής αστάθειας.

Η πραγματική οικονομία προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε ένα καθεστώς πολιτικής αστάθειας και οικονομικής ασφυξίας, που απειλεί να διαλύσει ακόμη και τις πλέον υγιείς επιχειρήσεις οι οποίες άντεξαν στα πέντε χρόνια της κρίσης. Οταν οι διεθνείς συναλλαγές καθίστανται σχεδόν απαγορευτικές για τις ελληνικές εταιρείες, το κόστος εκτοξεύεται και η κατάρρευση της εμπιστοσύνης μεταφράζεται σε απώλειες αγορών. Το ντόμινο αυτών των εξελίξεων θα μεταφραστεί πολύ σύντομα σε άμεσες συνέπειες στην ανεργία που, ενώ φάνηκε τους προηγούμενους μήνες να φρενάρει, τώρα όλα δείχνουν ότι επιστρέφει απειλητικά.

Η νέα δραματική έκκληση του διοικητή της ΤτΕ, Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος τόνισε ότι «...η αβεβαιότητα απειλεί με εκτροχιασμό την οικονομία...», σε κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να έχει προκαλέσει συναγερμό. Δυστυχώς, όμως, για κάποιο λόγο η μακαριότητα τείνει να επικρατήσει παντού και ο στρουθοκαμηλισμός μοιάζει να είναι το αντίδοτο στη ζοφερή πραγματικότητα που μας περιβάλλει.

Το κακό όμως είναι ότι ακόμη και οι πλέον λογικοί της νέας εξουσίας εμφανίζονται αμήχανοι για το τι μέλλει γενέσθαι. Βλέπουν ότι η κυβέρνηση εγκλωβίσθηκε σε μια ακραία ρητορική που κατέστρεψε τη σχέση εμπιστοσύνης με τους εταίρους, για να κρατήσει αρραγές το εσωτερικό (στην πραγματικότητα το εσωκομματικό) μέτωπο, χρησιμοποιώντας μια σκόπιμη ασάφεια που μόνο δυσαρέσκειες προκάλεσε.

Τώρα που τα πάντα κινούνται οριακά και ο χρόνος, αλλά πρωτίστως το χρήμα, τελειώνει, δεν έχουν εναλλακτικό σχέδιο και το μόνο που ψελλίζουν είναι η αόριστη διαρκής προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία, για να καλύψει τις δικές τους ατολμίες να κυβερνήσουν με βάση την εντολή της 25ης Ιανουαρίου. Το ενδεχόμενο ατυχήματος πια φαίνεται να πλησιάζει, όχι όμως ως τυχαίο και απρόβλεπτο επεισόδιο, αλλά ως έγκλημα εξ αμελείας αν όχι εκ προμελέτης.

Τα βαφτίσια της τρόικας σε... θεσμούς και των τροϊκανών σε... αντιπροσώπους τη σώσαμε την εθνική αξιοπρέπεια.

Μια από τις ωραιότερες και μεστές νοήματος λέξη της ελληνικής γλώσσας είναι η λέξη «θεσμός» και στον πληθυντικό «θεσμοί». Είναι μια λέξη που ακούγεται πάρα πολλές φορές και εκφέρεται από όλους μας σε μια σοβαρή συζήτηση. Ως πριν από τις εκλογές του Ιανουαρίου του σωτηρίου έτους 2015 σήμαινε τις ακόλουθες έννοιες, όπως σχεδόν καθολικά δέχονται τα έγκυρα λεξικά της γλώσσας μας: το ισχύον ως δίκαιο, κανόνας δικαίου, νόμος. Επίσης σύστημα που δημιουργεί ηθική και νομική κατάσταση, π.χ. ο θεσμός της οικογένειας, της δικαιοσύνης, στον πληθυντικό «θεσμοί» σημαίνουν το σύνολο θεμελιωδών καταστάσεων ηθικής και νόμων, π.χ. πολιτικοί θεσμοί, θέσμια, εκκλησιαστικοί θεσμοί, κοινοβουλευτικοί θεσμοί κ.ά. Αυτά λοιπόν σήμαινε η ωραία μας λέξη μέχρι που το έφερε η κατάρα να αναζητήσει η καινούργια μας κυβέρνηση φερετζέ για να κουκουλώσει την τρόικα σαν μουσουλμάνα για να μην τη γνωρίζει ο λαός και να την περνάει για κάτι διαφορετικό και καλύτερο από την τρόικα που ξέραμε.

Το κακό είναι ότι αρχίσαμε σχεδόν όλοι μας (σχεδόν) να αποκαλούμε την τρόικα θεσμό και τους τροϊκανούς αντιπροσώπους των θεσμών! Και βαφτίστηκε, όπως είπε και ο Γλέζος που ασχολείται δόκιμα με τη γλωσσολογία, το κρέας ψάρι! Υστερα από αυτά τα βαφτίσια της τρόικας σε... θεσμούς και των τροϊκανών σε... αντιπροσώπους τη σώσαμε την εθνική αξιοπρέπεια, πλέον θα μας ελέγχουν οι θεσμοί και οι πρώην τροϊκανοί που έρχονταν για έλεγχο και κατσικώνονταν στις σκονισμένες καρέκλες (λόγω απολύσεως των καθαριστριών) του υπουργείου Οικονομικών, πλέον οι δυστυχείς θα κάθονται λίγες εκατοντάδες μέτρα παραπέρα στους θρόνους του ξενοδοχείου «Χίλτον» και εκεί θα τους πηγαίνουν τους φακέλους οι περήφανοι υπήκοοι, εκείνοι θα τους ελέγχουν, θα βρίσκουν ελλείψεις, θα τους ξαναστέλνουν τους περήφανους δικούς μας καμιά εικοσαριά φορές πέρα-δώθε να φέρνουν συμπληρωματικά στοιχεία, ε, και σε μια από τις τόσες φορές θα το φέρει η φυσική ροή των πραγμάτων να το ξεστομίσει κάποιος κακός τροϊκανός: Αφού πηγαίνεις που πηγαίνεις, δεν μου αγοράζεις ερχόμενος και ένα τοστ ζαμπόν-τυρί; Για να έρθουμε στην αρχή του άρθρου, ύστερα από χρόνια τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας θα διαβάζουν στα λεξικά του μέλλοντος στο λήμμα «θεσμοί» και θα βλέπουν ότι η λέξη αυτή σημαίνει κάτι κακούς ανθρώπους που λέγονταν τροϊκανοί ( ας ελπίσουμε ότι θα έχουν φύγει έως τότε), έρχονταν στη χώρα να ελέγξουν και να μας δώσουν δάνεια, αλλά πρόσβαλαν την εθνική μας αξιοπρέπεια και η τότε πατριωτική κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ τους ονόμασε θεσμούς και διασώθηκε η εθνική υπερηφάνεια.

Περί καταθέσεων

Δεν μου είχε συμβεί σε άλλη περίπτωση, έως τώρα τουλάχιστον, αλλά η παρέμβαση του υπουργού Επικρατείας Αλ. Φλαμπουράρη για τις καταθέσεις στο εξωτερικό με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Και όχι μόνο για τους πολιτικούς, σε όποιο κόμμα κι αν ανήκουν, ή όσους ασκούν δημόσιο λειτούργημα, περιλαμβανομένων και των δημοσιογράφων. Το πιστεύω για όσους ζούμε σε αυτόν τον τόπο, με τις αναπόφευκτες φυσικά εξαιρέσεις εκείνων που έχουν οικονομικές συναλλαγές με το εξωτερικό.

Αλλά όλα αυτά υπό μία προϋπόθεση. Πως ενώ για τους πολιτικούς και τους πολιτευόμενους η υποχρέωση αυτή οφείλει να είναι γενική και δεσμευτική, για τον απλό πολίτη δεν μπορεί να ισχύει το ίδιο. Ο απλός πολίτης, που υφίσταται τις θετικές ή αρνητικές συνέπειες των πολιτικών αποφάσεων, έχει κάθε δικαίωμα να προστατεύει τα περιουσιακά του στοιχεία από τη στιγμή που και νομίμως έχουν αποκτηθεί και σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία φορολογηθεί.

Αν, λοιπόν, θέλουν οι κυβερνώντες να επαναπατριστούν τα χρήματα που έχουν βγει σε ξένες τράπεζες οφείλουν να δημιουργήσουν κλίμα εμπιστοσύνης και όχι δυσπιστίας, φόβου και ανησυχίας για την ελληνική οικονομία και το μέλλον του τόπου. Κάτι που μέχρι τώρα δεν το έχουν καταφέρει και πολύ φοβάμαι ότι με τα μυαλά που κουβαλάνε αποκλείεται να το επιτύχουν.

Οι τζάμπα μαγκιές του τύπου «αυτά που ήξεραν να τα αφήσουν» είναι κουβέντες που εύκολα ξεστομίζονται, αλλά έως τώρα δεν έχουν δικαιωθεί. Ούτε το μνημόνιο σκίστηκε, ούτε η τρόικα καταργήθηκε, ούτε οι υποχρεωτικοί έλεγχοι διακόπηκαν, ούτε μέτρα που δεν θα εγκρίνουν οι δανειστές θα εισαγάγει προς ψήφιση η ασυμβίβαστη κυβέρνηση Τσίπρα-Καμμένου-Λαφαζάνη-Βαρουφάκη-Κωνσταντοπούλου.

Πάνω που πηγαίναμε να ξεθαρρέψουμε, ξανακλειστήκαμε στο καβούκι μας. Γι' αυτό και η νέα φυγή κεφαλαίων στο εξωτερικό, γι' αυτό το νέο τραπεζικό σφίξιμο, γι' αυτό η νέα έλλειψη ρευστότητας στην αγορά. Γιατί καλές και βολικές οι δημοσκοπήσεις με τα αυξημένα ποσοστά στήριξης της κυβερνητικής πολιτικής, καλές οι μεγαλοστομίες πως «δεν τους αρέσω γιατί δεν είμαι του χεριού τους» και άλλα γραφικά, καλές και οι πατριωτικές εκκλήσεις και οι υποδείξεις, αλλά ας κοιτάξουν να κάνουν και δύο ή τρεις κινήσεις της προκοπής και -ποιος ξέρει;- κάποιος μπορεί να τους εμπιστευτεί και να ξαναφέρει τα λεφτά του στην πατρίδα.

Οι κοκορομαχίες και οι «Μπι Τζίδες»

Πραγματικά απορώ: τι ακριβώς επιδιώκει η κυβέρνηση; Αφού χάθηκαν τρεις εβδομάδες σε πηγαινέλα, σούξου μούξου, συνθήματα, συμβολισμούς χωρίς καμία πράξη, φτάσαμε να είναι η χώρα με το ένα πόδι στον γκρεμό. Τα λεφτά όλα μαζί, Ταμεία, αποθεματικά, τα ψιλά στα γκισέ, φτάνουν για δυο-τρεις εβδομάδες και ξαφνικά βρίσκεται ένα μικρό παράθυρο ευκαιρίας: Εύσχημης υποχώρησης, έντιμου συμβιβασμού.

Οι τροϊκανοί θα λέγονται «Μπι Τζίδες» (εκ του Brussels Group-BG), θα μένουν στις Βρυξέλλες, στην Αθήνα θα έρχονται τα τσιράκια τους να «ανταλλάσσουν στοιχεία» με τους ομολόγους τους. Και ενώ περιμέναμε να ανοίξει τη στρόφιγγα της ΕΚΤ, άρχισε η κλωτσοπατινάδα με τη Γερμανία. Χθες βλέποντας ειδήσεις νόμιζες ότι είναι η παραμονή της 28ης Οκτωβρίου. Αφιερώματα στην Αντίσταση, στο έπος της Αλβανίας, στις θηριωδίες των ναζί. Αποστολές των καναλιών στο Δίστομο.

Συμπεριφέρεται η κυβέρνηση λες και βρίσκεται λίγο πριν από τον τερματισμό και καμώνεται ότι δεν αντιλαμβάνεται ότι είμαστε στην αφετηρία ενός ανηφορικού υπερμαραθώνιου. Η σύνδεση των Πολεμικών Αποζημιώσεων και του Κατοχικού Δανείου με την παρούσα διαπραγμάτευση δεν τρομάζει κανέναν, απλώς βαραίνει το κλίμα, κορυφώνει την έλλειψη εμπιστοσύνης και ξοδεύει το διαπραγματευτικό κεφάλαιο της χώρας. Το ελάχιστο που της έχει απομείνει. Ομως αποτελεί έλλειψη σεβασμού προς τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας το να επιστρατεύεται η υπόθεση των Αποζημιώσεων και του Κατοχικού Δανείου για τη δημιουργία εντυπώσεων.

Να σηκωθεί κουρνιαχτός με τον Σόιμπλε που πια δεν κρατά τα νεύρα του και να ανταποδώσει χαρακτηρισμούς πολύ χειρότερους από εκείνους του Λαφαζάνη, του Στρατούλη του Καμμένου εναντίον του ιδίου, της Μέρκελ και κάθε Γερμανού που πέρασε από την Μπούντεσταγκ. Για να βρεθεί η ευκαιρία για μια ακόμη κοκορομαχία με τον Σόιμπλε και να ξεχαστεί ότι και με τους θεσμούς μιλάμε και τους Μπι Τζίδες θα δεχθούμε στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και τετραετές «μακροπρόθεσμο» τους δίνουμε. Σαν εκείνο το Μνημόνιο που θα τέλειωνε φέτος. Του δίνουμε «παράταση» μέχρι το 2019. Αλλά τους έχουμε στο χέρι. Στο τετραώροφο του Ινστιτούτου Γκαίτε όποτε θέλουμε μπορούμε να σηκώσουμε τη γαλανόλευκη? Αρκεί να δώσει το σύνθημα ο Νίκος Παρασκευόπουλος.

Ας σοβαρευτούν πριν σπαταλήσουν ασκόπως το πολιτικό τους κεφάλαιο.

Η κυβέρνηση συμβιβάστηκε με τη διαδικασία αξιολόγησης από την τρόικα, με τη διαφορά ότι ο έλεγχος θα γίνεται στις Βρυξέλλες και όχι στην Αθήνα και πάντως από τα ίδια πρόσωπα που την εκπροσωπούσαν και στο παρελθόν. Ετσι τώρα θα αρχίσουν στην Αθήνα τα λεγόμενα τεχνικά κλιμάκια τους υπολογισμούς για να στείλουν προφανώς επικαιροποιημένα στοιχεία για την πορεία της οικονομίας και για να κοστολογήσουν τις κυβερνητικές προτάσεις. Η εξέλιξη αυτή στον βαθμό που επιβεβαιωθεί, δίνει μια ανάσα ώστε να αποφύγουμε δραματικές εξελίξεις εντός των ημερών. Μένει στην κυβέρνηση να αποδείξει στην πράξη τη ρεαλιστική στροφή ώστε να υπάρξει πραγματική πρόοδος και να εγκαταλειφθούν οι ακρότητες που απειλούσαν με διάλυση την οικονομία και την κοινωνία.

Τα σενάρια που διακινούσαν υπουργοί και άλλοι κυβερνητικοί παράγοντες τις προηγούμενες ημέρες περί δημοψηφίσματος ή ακόμη και για νέες εκλογές οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη διάλυση της χώρας και σε περιπέτειες με άγνωστη κατάληξη. Ευτυχώς δείχνουν να μην αποτελούν προς το παρόν την κυρίαρχη επιλογή και ας ελπίσουμε ότι θα εγκαταλειφθούν οριστικά και η κυβέρνηση θα κοιτάξει να κλείσει μια συμφωνία προς όφελος της σταθερότητας. Αυτή η ακατάσχετη ανεμοδούρα με θέσεις που αντιφάσκουν μεταξύ τους προκαλεί μόνο προβλήματα και τελικώς δυσκολεύει ακόμη και την επικοινωνιακή διαχείριση μιας πολιτικής που δεν έχει αρχή, μέση και τέλος. Ας σοβαρευτούν, πριν σπαταλήσουν ασκόπως το πολιτικό τους κεφάλαιο.

Μετρώντας μέρες

Η ζημιά που έχει προκαλέσει στη χώρα η ενός μηνός συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ είναι ανυπολόγιστη. Ερείσματα που με επιμονή και συστηματικότητα οικοδομήθηκαν τα χρόνια της Μεταπολίτευσης βρίσκονται κυριολεκτικά στον αέρα. Αμφισβητείται πλέον ανοικτά έξω αλλά και μέσα στην Ελλάδα -ακόμα χειρότερα και στο εσωτερικό των κομμάτων της συγκυβέρνησης- η χειρολαβή της ΕΕ και του ευρώ από την οποία κράτησαν τη χώρα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο Κώστας Σημίτης, ο καθένας με τον τρόπο του και από τη δική του ιδεολογική και κομματική αφετηρία.

Τα μεγάλα κεκτημένα της Μεταπολίτευσης κινδυνεύουν από την απουσία σχεδίου, σε συνδυασμό με την ασχετοσύνη και την αβάσταχτη ελαφρότητα που τη συνοδεύουν. Η λαϊκή υποστήριξη -τελευταίο καταφύγιο που το χρησιμοποιεί απειλητικά η κυβέρνηση- μέρα με τη μέρα θα υποχωρεί, όσο η επικοινωνία με επίχρισμα «αξιοπρέπειας» θα συγκρούεται με την πραγματικότητα.

Η ζημιά ήδη έχει γίνει, τώρα πρέπει να αποφευχθεί η κατάρρευση.

Αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν ο Τσίπρας συμφιλιωθεί με την πραγματικότητα, πράγμα που αναπόφευκτα σημαίνει ότι θα αναιρέσει τον εαυτό του. Μπορεί να το κάνει; Μπορεί να σηκώσει το βάρος ενός εσωτερικού εμφυλίου στο κόμμα του; Να αποδεσμευτεί από τον Καμμένο; Πολύ δύσκολο, πόσω μάλλον όταν δεν προετοιμάζει το έδαφος για στροφή και εξαπολύει κυνήγι μαγισσών δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν βαθύ διχασμό.

Σε κάθε περίπτωση σε μέρες -όχι σε μήνες- θα ξέρουμε αν η χώρα με «ηρωικό» τρόπο θα πέσει στα βράχια ή τελευταία κυριολεκτικά στιγμή θα στρίψει. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση ο ρόλος των δυνάμεων της αντιπολίτευσης θα είναι σημαντικός. Δεν συμφωνώ, λοιπόν, με απόψεις που θέλουν αυτή τη στιγμή ΝΔ και ΠΑΣΟΚ να μπουν σε κύκλο εσωστρέφειας και να αναλωθούν σε μάχες για την ηγεσία του χώρου. Οι συνθήκες είναι κάτι παραπάνω από έκτακτες για να πάμε «ως συνήθως». Για τον χώρο δε της Κεντροαριστεράς το ζητούμενο δεν είναι αόριστες «αριστερές στροφές» και αναζήτηση ηγεσίας από τα έτοιμα και πολυφορεμένα. Χρειαζόμαστε ένα σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Οσοι νόμιζαν ότι αυτό θα είναι ο ΣΥΡΙΖΑ, βγαίνουν από την πλάνη τους.