Δεν μετριέται σε αριθμούς η συντριβή του εργαζομένου

Δεν μετριέται σε αριθμούς η συντριβή του εργαζομένου που ξαφνικά βρίσκεται εκτός του πλαισίου της εργασίας του, ούτε ο φόβος του νέου που δεν μπορεί να ελπίζει σε μια δουλειά με κάποια σταθερότητα. Γνωρίζουμε από δικούς μας ανθρώπους, αν δεν το ζούμε οι ίδιοι, τι σημαίνει να πρέπει να αναπροσδιορίσει κανείς την ταυτότητά του επειδή βρέθηκε εκτός εργασίας ή επειδή ο κλάδος που τον απασχολούσε δεν προσφέρει ευκαιρίες. Ο εργαζόμενος βρίσκεται σε μια ιεραρχία, με σαφή όρια, ευθύνες και υποχρεώσεις. Η αίσθηση του εαυτού του και η κοινωνική του θέση ορίζονται από τη σχέση με τη δουλειά του. Οσο καθυστερεί η ανάπτυξη, όποιος οδηγείται ξαφνικά στην απραξία δεν αντιμετωπίζει μόνο την απώλεια της εργασίας αλλά και τον φόβο του αγνώστου – δεν γνωρίζει ούτε πότε θα βρει δουλειά ούτε σε ποιον τομέα. Ολόκληροι κλάδοι, αμέτρητες επιχειρήσεις, δεν θα επανακάμψουν· πολλοί εργαζόμενοι θα πρέπει να βρουν άλλο αντικείμενο εργασίας. Από το 2010 έως το 2013, ο αριθμός των απασχολουμένων μειώθηκε κατά 930.000 άτομα, αριθμός που αγγίζει σχεδόν κάθε οικογένεια.

Η κρίση και η παρατεταμένη ύφεση οδήγησαν όχι μόνο στην αύξηση της ανεργίας, αλλά στην εξίσου ολέθρια υποτίμηση των επαγγελματικών αξιών. Σύμφωνα με την έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, «στη διάρκεια των ετών 2010-2013, σε τρέχουσες τιμές, οι αποδοχές εργασίας μισθωτών και αυτοαπασχολουμένων μειώθηκαν κατά 41 δισ. ευρώ». Εργαζόμενοι, δηλαδή, πληρώνονται λιγότερο για την εργασία τους, ενώ, λόγω απολύσεων, συχνά έχουν περισσότερη δουλειά να διεκπεραιώσουν. Αλλοι, πάλι, αναγκάζονται να απασχολούνται σε θέσεις κατώτερες των ικανοτήτων τους ή να μεταναστεύουν. Σε κάθε περίπτωση, η επένδυση σε σπουδές και σε εργασιακή πείρα εξανεμίζεται από την ελληνική οικονομία.

Από την άλλη, πολλοί εργοδότες κάνουν ό,τι μπορούν για να σώσουν τις επιχειρήσεις τους, μειώνοντας το κόστος αλλά και την ποιότητα. Υποτιμώντας την αξία των εργαζομένων και των προϊόντων, ανοίγουν τον δρόμο για επιχειρήσεις που εκμεταλλεύονται τους ανέργους (με χαμηλότατους μισθούς και συχνά χωρίς κοινωνική ασφάλιση) παράγοντας ΦΘΗΝΑ προϊόντα. Στο τέλος, αυτές οι νέες επιχειρήσεις θα αποκλείσουν τις καλύτερες εταιρείες από την αγορά – άλλη μία υποτίμηση κι αυτή.

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Η έκθεση της ΓΣΕΕ λέει ότι η ανάπτυξη και η απασχόληση μπορούν να εκτονωθούν εάν «μειωθούν οι τιμές των εγχώριων προϊόντων, αυξηθούν οι μισθοί και εάν σε μακροχρόνια διάρκεια βελτιωθεί η διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα μέσω ενός επενδυτικού προγράμματος τεχνολογικής και παραγωγικής ανασυγκρότησης». Ουδείς διαφωνεί. Αλλά έως την ώρα που θα αποδώσουν εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα, ο καθένας πρέπει να κρατήσει ζωντανή την αίσθηση της αξίας του.

Παρακμή

Αποφύγαμε να καταγγείλουμε χθες τις αθλιότητες σε βάρος του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Ευ. Βενιζέλου, από φιλικά προσκείμενους στον προκάτοχό του, Γ. Παπανδρέου, κλακαδόρους και υπό την προφανέστατη ανοχή ή και ενθάρρυνσή του. Αναμέναμε ότι ίσως αντιλαμβανόταν το βαρύτατο πολιτικό αλλά και προσωπικό ολίσθημά του.

Δυστυχώς, οι προσδοκίες διαψεύστηκαν. Ακόμη και μετά την πάροδο 24ώρου ο υπό φυσιολογικές συνθήκες ευγενέστατος πολιτικός δεν βρήκε δυο λόγια, για να μετριάσει έστω τις εντυπώσεις από τα όσα ο αδυσώπητος τηλεοπτικός φακός κατέγραψε και η κοινή γνώμη παρακολούθησε. Και μάλιστα στη διάρκεια μιας εκδήλωσης όπου ο Γ. Παπανδρέου ήταν οικοδεσπότης και ο Ευ. Βενιζέλος καλεσμένος του.

Οι συνέπειες είναι προφανέστατες. Οι αυθόρμητες ή προσχεδιασμένες (λίγο ενδιαφέρει) ακρότητες διαμορφώνουν αυτονόητα σκηνικό διάσπασης με αποκλειστικά υπεύθυνο γι' αυτό τον πρώην πρωθυπουργό, ο οποίος, στην προσπάθειά του να επανακτήσει ενεργό πολιτικό ρόλο, δεν διστάζει να υπονομεύσει όχι μόνο την ενότητα του ΠΑΣΟΚ αλλά και την πορεία του οικονομικοπολιτικού εγχειρήματος, το οποίο ο ίδιος ξεκίνησε, τη στιγμή που αυτό εισέρχεται στη φάση της επιτυχούς ολοκλήρωσής του.

Δυστυχώς για τον Γ. Παπανδρέου τα γεγονότα είναι και πρόσφατα και γνωστά σε όλους. Και κυρίως στο ενδεχόμενο κομματικό ακροατήριό του. Που, ασχέτως της όποιας απόψεως έχει για τον έναν ή τον άλλον πολιτικό, γνωρίζει πολύ καλά ότι ακόμη και σήμερα ισχύει βασικά η δανειακή συμφωνία την οποία εκείνος προσυπέγραψε με τους εταίρους και δανειστές μας και ότι η παράδοση της κυβερνητικής σκυτάλης στη ΝΔ έγινε ουσιαστικά από τον ίδιο και έπειτα από διαπραγμάτευση με τον Α. Σαμαρά και τον Γ. Καρατζαφέρη.

Ωστόσο, εκείνο που θλίβει περισσότερο είναι η εκδήλωση την οποία επέλεξε ο Γ. Παπανδρέου για να δώσει το στίγμα των προθέσεών του. Θεωρεί ότι αυτός ήταν ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσει τα 40χρονα του Κινήματος και προσωπικά τον πατέρα του;

Με ποιους και πώς

Υπάρχουν συμπεριφορές και καταστάσεις που δεν γίνεται να τις αποφύγει ένα πολιτικό κόμμα. Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατόν να μην υπάρχουν διαφωνίες για τους στόχους του κόμματος και για τα μέσα με τα οποία θα επιτευχθούν. Αλλά κάτι που επίσης δεν είναι δυνατόν να μη συμβαίνει είναι η προσπάθεια σταδιακής σύγκλισης των διαφορετικών απόψεων, έτσι ώστε να υπάρχει ένα μίνιμουμ κοινής αποδοχής για τα διάφορα, και κυρίως τα σοβαρά, θέματα. Οπως είναι, για παράδειγμα, οι πολιτικές συμμαχίες.

Ο ΣΥΡΙΖΑ θέλει εκλογές. Δικαίωμά του να τις θέλει. Αλλά για να κυβερνήσει, ακόμη κι αν γίνουν εκλογές και τις κερδίσει, θα χρειαστεί κυβερνητική συνεργασία και στήριξη. Και είναι γνωστό ότι στο θέμα αυτό ο καθένας λέει «το μακρύ του και το κοντό του». Συμπεριφορά που κάποτε πρέπει να σταματήσει.

Ο Ν. Παππάς δεν είναι «ο καθένας», είναι το δεξί χέρι του Τσίπρα και οι όποιες απόψεις του χρεώνονται υποχρεωτικά και σ' εκείνον. Αρα όταν αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για τους ΑΝΕΛ είναι σαν να το κάνει ο ίδιος ο Τσίπρας. Τουλάχιστον έτσι συμβαίνει στα σοβαρά κόμματα. Γιατί, για να σε πάρει στα σοβαρά ο ψηφοφόρος, πρέπει τουλάχιστον να ξέρει ποιον, εκτός από σένα, θα φορτωθεί αν σε ψηφίσει.

Επ' αυτού, λέει το ρεπορτάζ, ο Τσίπρας θα προτείνει στη Θεσσαλονίκη «έναν μεγάλο συνασπισμό εναντίον της δικομματικής κυβέρνησης», ένα είδος αντιμνημονιακού προσκλητηρίου. Μόνο που δεν θα κληθούμε να επιλέξουμε με την ψήφο μας αν θέλουμε να μείνει ή όχι η συγκυβέρνηση, αλλά και ποιος θα τη διαδεχτεί. Κι εδώ τα πράγματα μπερδεύονται.

Οσο κι αν δεν αρέσει σε κάποιους, ο όρος «μνημονιακή συγκυβέρνηση» αποτελεί πολιτική πρόταση. Ξέρεις τι σε περιμένει. Ο όρος «αντιμνημονιακός συνασπισμός» είναι αέρας κοπανιστός. Χωράει, θεωρητικά, από το φασισταριό του Μιχαλολιάκου μέχρι και την ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Και καλό θα είναι να καταλάβουν επιτέλους στην Κουμουνδούρου ότι στόχος τους δεν είναι απλώς και μόνο να νικήσουν τον Σαμαρά και τον Βενιζέλο αλλά και να κυβερνήσουν τη χώρα. Αλλά, για να γίνει αυτό, θα πρέπει από πριν να ξέρουν με ποιους και πώς θα το καταφέρουν.

Η Νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η αλλαγή του συστήματος.

Με μια κρίσιμη -την κρισιμότερη ίσως- καμπή της ελληνικής οικονομίας συμπίπτουν η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η αλλαγή του συστήματος χορήγησης των κοινοτικών κονδυλίων. Η χώρα πασχίζει να ξανασταθεί οικονομικά στα πόδια της και η κρίση και η ανεργία συνετέλεσαν ώστε χιλιάδες νέοι να αναζητήσουν διέξοδο στο πρόβλημα της απασχόλησής τους στις αγροτικές δραστηριότητες. Οι νέοι δεν εγκαταλείπουν πια την ύπαιθρο για να αναζητήσουν την τύχη τους στις πόλεις, αλλά ακολουθούν την αντίθετη διαδρομή.

Εκ των πραγμάτων η γεωργία και η κτηνοτροφία επανακτούν όλο και περισσότερο τον ρόλο που είχαν άλλοτε στη διαμόρφωση της ελληνικής οικονομίας. Τείνουν να εξελιχθούν -και έχουν όλες τις δυνατότητες να το κάνουν- σ' έναν από τους δυναμικότερους βραχίονές της. Κι αυτήν την παράμετρο οι κυβερνώντες θα πρέπει εφεξής να τη συνεκτιμούν στις αποφάσεις που θα λαμβάνουν και στις πολιτικές που θα χαράσσουν. Και προφανώς και κυρίως στον τρόπο με τον οποίο θα κατανέμουν τις επιδοτήσεις και θα ελέγχουν αν εφαρμόζεται σωστά το σύστημα.

Πολλά και απαράδεκτα είναι τα φαινόμενα που παρατηρήθηκαν κατά το παρελθόν στις διαδικασίες αυτές. Και εξυπακούεται ότι δεν θα πρέπει να επαναληφθούν. Ούτε κομματικές σκοπιμότητες θα πρέπει να παρεμβαίνουν, ούτε ελεγκτικές αδυναμίες θα πρέπει να επιτρέπουν τη συμμετοχή σε μη δικαιούμενους στην κατανομή των κονδυλίων. Αν αυτό καταστεί δυνατό θα έχουμε επιτύχει μια πραγματικά πολύτιμη μεταρρύθμιση στον χώρο της αγροτικής οικονομίας.

Οι νέοι που αναζητούν το μέλλον τους στις παραδοσιακότερες ελληνικές ενασχολήσεις θα πρέπει να διακατέχονται από τη βεβαιότητα ότι τα «παραθυράκια» των παρανομιών έχουν οριστικά κλείσει και ότι το σύστημα δεν λειτουργεί με κομματικά κριτήρια.

Αβαθής πολιτική

Μολονότι τα προβλήματα της χώρας και της οικονομίας προσέλαβαν εκρηκτικές διαστάσεις, το κομματικό σύστημα εξακολουθεί να τα προσεγγίζει με επιφανειακό, ακόμη και επιπόλαιο τρόπο. Αποφεύγει να πάρει καθαρές και σαφείς θέσεις. Αναλώνεται σε λεκτικούς ακροβατισμούς. Οι προτάσεις που διατυπώνει είναι γενικόλογες και αόριστες. Περισσότερο κινούνται στη σφαίρα της κοινοτοπίας, παρά απαντούν ουσιαστικά στα φλέγοντα ζητήματα. Εχοντας εντρυφήσει για χρόνια στην αβαθή πολιτική, δεν μπαίνει στην ουσία των προβλημάτων. Ετσι οι λύσεις που προκρίνονται είτε είναι μεσοβέζικες είτε παραπέμπονται σε βάθος χρόνου.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές στο υπερτροφικό κράτος και στην αναποτελεσματική διοίκηση νοθεύονται. Η αξιολόγηση -η πλέον αυτονόητη ενέργεια- κατέληξε σε φάρσα. Οι μεταρρυθμίσεις ευνουχίζονται και οι αποκρατικοποιήσεις καρκινοβατούν. Φαίνεται πλέον καθαρά ότι τα καίρια αυτά ζητήματα δεν απασχολούν σοβαρά την υπάρχουσα πολιτική τάξη. Κυρίως αναλώνεται σε λογικές διευθετήσεων. Μέλημά της η εξυπηρέτηση της κομματικής πελατείας και των ποικιλώνυμων μικροσυμφερόντων. Οι δύο εταίροι (ΝΔ - ΠΑΣΟΚ) συναγωνίζονται στον λαϊκισμό, προκειμένου να διασφαλίσουν την εύνοια διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Η συνεκτική ουσία της συγκυβέρνησης δεν είναι η υλοποίηση ενός σχεδίου εξόδου από την κρίση, αλλά η διαχείριση της εξουσίας και η προσδοκία πολιτικών κερδών. Αξιοσημείωτες είναι οι πρόσφατες παλινωδίες για μια σειρά ζητημάτων στον ευαίσθητο τομέα της Παιδείας, αλλά και τα αιτήματα για ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις.

Κι όλα αυτά τη στιγμή που η ανάπτυξη παραμένει ζητούμενο, ενώ το αποκαλούμενο εθνικό σχέδιο παραγωγικής και διοικητικής ανασυγκρότησης της χώρας έχει παντελώς ξεχαστεί. Η πολιτική ρηχότητα είναι οργανικό στοιχείο και του ΣΥΡΙΖΑ. Επενδύοντας στην κοινωνική δυσαρέσκεια που προκαλεί η κυβερνητική πολιτική, περιορίζεται στη στείρα άρνηση. Αρνείται να μπει στην ουσία των ζητημάτων και επιδίδεται στη διατύπωση γενικόλογων θέσεων, ακόμη και αντικρουόμενων μεταξύ τους. Το αλαλούμ που δημιουργήθηκε από δηλώσεις στελεχών του για τον ΕΝΦΙΑ είναι χαρακτηριστικό. Με επιφανειακές και επιπόλαιες πολιτικές που δεν συνάδουν με την κρισιμότητα των προβλημάτων, το κομματικό σύστημα ακολουθεί χρόνια τώρα μια αβαθή πολιτική. Βιώνοντας το άγχος του πολιτικού κόστους, αποφεύγει να διατυπώσει και να υποστηρίξει καθαρές και ουσιαστικές προτάσεις. Χαϊδεύοντας τα αυτιά της κοινής γνώμης αποσκοπεί στο εφήμερο, αδιαφορώντας για το μακροπρόθεσμο. Στην πραγματικότητα επαναλαμβάνει τον παλιό κακό εαυτό του.

Πρόκειται για τον χώρο της Κεντροαριστεράς.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ έχει κολλήσει διότι κουβαλάει όλη την εκτελεστική εξουσία πολύ δύσκολων αποφάσεων επί δύο χρόνια. Η αντιπολίτευση επίσης έχει κολλήσει είτε για λόγους εσωκομματικούς είτε για λόγους μη εύκολης απόδειξης της ύπαρξης ή της ρεαλιστικότητας ενός προγράμματος.

Ανάμεσα στην κυβέρνηση και στην αντιπολίτευση εξακολουθεί να υπάρχει και να μεγαλώνει μία τεράστια «μαύρη τρύπα» με ανυπολόγιστη βαρυτική έλξη προς το εκλογικό σώμα. Πρόκειται για τον χώρο της Κεντροαριστεράς, που παραδοσιακά αποτέλεσε μεταπολιτευτικά τη σιγουριά και το χουχούλιασμα που στους εκάστοτε δύσκολους καιρούς αναζητούσε ο Ελληνας πολίτης. Η «προστατευτική μάνα».

Την ίδια στιγμή, ο δυνάμει χώρος της «Κεντροαριστεράς» είναι τεμαχισμένος σε ανομοιόμορφα α) Φθαρμένα (ΠΑΣΟΚ) β) Αδιάφορα (ΔΗΜΑΡ) και γ) Αδιαμόρφωτα νεογνά (Ποτάμι) κομμάτια με κύριο και κορυφαίο πρόβλημα τη μη ύπαρξη καθαρόαιμου «ηγέτη» που θα εμπνεύσει και θα συνθέσει.

Οι πολίτες σήμερα θέλουν απεγνωσμένα και μετά μανίας να μπουν στο «κατάστημα» της «Κεντροαριστεράς», τους αρέσει να ψωνίζουν από εκεί, αλλά δεν βρίσκουν τον «Ιδιοκτήτη», έστω έναν εμπνευσμένο «διευθυντή». Και είναι γνωστό ότι αυτές οι θέσεις στην πολιτική δεν ανατίθενται με αρχαιρεσίες και συστημικές διαδικασίες, κατακτιούνται με «επανάσταση» και «λεπίδι». 

Με 180 ανακηρύσσεται και... άγιος!

Σήμερα όποιος μπορεί να συγκεντρώσει 180 ψήφους βουλευτών όχι μόνο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται, αλλά ανακηρύσσεται και... άγιος! Σύμφωνα με διαρροές από το Μαξίμου, η επιλογή του Σαμαρά για την Προεδρία είναι ο Κουβέλης! Μετά τα... αναθέματα, αναγνωρίζονται τα προτερήματά του. Οπως «το αγώι κάνει τον αγωγιάτη», έτσι και στην πολιτική -ως γνωστόν- οι «ανάγκες» καθορίζουν εν πολλοίς τις επιλογές.

Η πρώτη παρατήρηση αφορά τον χρόνο της διαρροής. Λίγο πριν από τη συνάντηση των Παρισίων, μια «ένεση» ενίσχυσης μιας δυνατότητας πολιτικής σταθερότητας της χώρας με «προσωπικά χαρακτηριστικά» κάθε άλλο παρά άσχημη επιλογή είναι. Βέβαια, με το άνοιγμα από τώρα, τόσο νωρίς σε σχέση με την προεδρική εκλογή, μιας τέτοιας συζήτησης θα μπορούσε να πει κάποιος ότι η «πρόταση» εύκολα καίγεται... Παρόλο που εκτιμούμε ότι η πρόθεση του Μαξίμου δεν είναι αυτή. Αν και ο κίνδυνος υπάρχει: να δημιουργηθούν συνθήκες αντίθετες από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα... Η στάση πάντως της ΔΗΜΑΡ και του Κουβέλη προσωπικά είναι σταθερή και σαφής: η εκλογή Προέδρου θα κριθεί τον κατάλληλο χρόνο, σε συνάφεια με το κλίμα και τις πολιτικές που θα ασκούνται, καθώς η εκλογή δεν είναι διαδικαστικό ζήτημα, αλλά βαθύτατα πολιτικό. Υπάρχει όμως, όπως έχουμε επισημάνει από τις αρχές του καλοκαιριού, μια άποψη στους κόλπους της κυβέρνησης περί επίσπευσης (όσο είναι φυσικά δυνατόν) των σχετικών διαδικασιών και επιλογών, καθώς όσο υπάρχει το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών και αν τραβήξει μέχρι τον Μάιο του 2015, λειτουργεί παραλυτικά για την κυβέρνηση και δεν διευκολύνει αυτή η ασάφεια τη διαπραγμάτευση κρίσιμων θεμάτων με τους εταίρους-δανειστές. Αρα, η προεδρική εκλογή πρέπει να έρθει πιο μπροστά... Εξ ου και οι σχετικές διαρροές.

Η πολιτική αντίφαση όμως είναι προφανής. Χωρίς σαφές νέο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, με ΕΝΦΙΑ στο προσκήνιο, μη αποκλιμάκωση των πολιτικών λιτότητας, συνέχιση των απολύσεων, νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων και εντέλει χωρίς βιώσιμο σχέδιο εξόδου από την κρίση, πώς μπορεί να επιτευχθεί η πλειοψηφία 180 βουλευτών που απαιτεί η εκλογή Προέδρου; Καλή η πρόταση, αλλά λείπει η ουσία..