Έ ρε τζάμπο που σας χρειάζεται…

Οταν η χώρα βιώνει τη μεγαλύτερη μεταπολεμική οικονομική κρίση και η ανεργία έχει εκτοξευτεί σε πρωτοφανή για τα τελευταία 50 χρόνια επίπεδα, το λιγότερο που θ' ανέμενε κανείς από το πολιτικό προσωπικό θα ήταν να συναισθανθεί το μέγεθος των ευθυνών του για την κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα των ημερών μας και ν' αποδεικνύει έμπρακτα ότι είναι αποφασισμένο να εγκαταλείψει οριστικά ανάρμοστες για υπεύθυνους πολιτικούς ενέργειες και συμπεριφορές.

Δυστυχώς η πράξη αποδεικνύει ότι για ένα κομμάτι τουλάχιστον του πολιτικού κόσμου της χώρας τέτοιες προσδοκίες υπερβαίνουν τις δυνατότητές του. Ακόμη και υπό τις σημερινές συνθήκες εκείνο που προέχει και καθορίζει τις επιλογές και τις πράξεις τους είναι το στενό προσωπικό συμφέρον, που δεν διστάζει να εκδηλώνεται ακόμη και με το «βόλεμα» στο Δημόσιο συζύγων, παιδιών ή άλλων συγγενικών τους προσώπων.

Αυτή την απαράδεκτη πρακτική καταδίκασε χθες με τον κατηγορηματικότερο δυνατό τρόπο ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Εφεξής θα είναι αδύνατο σε πολιτικούς και γενικά σε δημόσιους λειτουργούς να διορίζουν ως μετακλητούς υπαλλήλους συγγενικά τους πρόσωπα μέχρι και δευτέρου βαθμού. Αφού παλιοί και έμπειροι πολιτικοί όπως ο Β. Πολύδωρας και ο Γ. Τραγάκης αποδεικνύονται ανίκανοι να προστατεύσουν το κύρος του πολιτικού κόσμου αλλά και το δικό τους, υποχρεώθηκε ο πρωθυπουργός να προωθήσει νομοθετική ρύθμιση, με την οποία στερεί από μελλοντικούς επίδοξους μιμητές τους τη δυνατότητα να φροντίζουν για την επαγγελματική αποκατάσταση των συγγενών τους.

Τυπικά το πρόβλημα έχει πλέον λυθεί, αφού η πρωτοβουλία του Α. Σαμαρά βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Αλλά το κακό που έχει γίνει δεν θεραπεύεται, γιατί εκείνο που καταγράφεται και παραμένει στη λαϊκή συνείδηση είναι ότι οι υπεύθυνοι για το πρόβλημα δεν αισθάνθηκαν την υποχρέωση ν' αντιδράσουν όπως θα όφειλε ν' αντιδράσει κάθε εύθικτος βουλευτής, ο οποίος αποδοκιμάζεται από τον αρχηγό του κόμματός του με τον τρόπο που αποδοκιμάσθηκαν ο Β. Πολύδωρας και ο Γ. Τραγάκης. Ή μήπως δεν το έχουν καταλάβει;

Πως όμως θα οριοθετήσουμε μια νέα κοινωνία ισοτιμίας με τέτοιους όρους από το παρελθόν;

Η καταστροφή θα έλθει εάν δεν συνειδητοποιήσουμε πως τέτοιου είδους ελληναρίστικες κουτοπονηριές και πατέντες σύντομα θα ξαναέλθουν μπροστά μας. Πώς; Μα είναι πολύ απλό. Όσο το Κράτος δεν κάνει κάτι ριζικό και δεν αποδιώχνει οικονομικά βάρη αλλά απλά βαπτίζει τους εργαζόμενους – συνταξιούχους, όσο δεν παίρνει κάποιος πολιτικός το μαχαίρι για να λύσει το γόρδιο δεσμό μεταξύ Κράτους και κομματικής πελατείας, τόσο το πρόβλημα θα διογκώνεται.

Λες και δηλαδή οι συντάξεις όλων αυτών δεν θα κοστίζουν στο Κράτος. Λες και όλοι αυτοί οι 55άρηδες ή 60άρηδες δεν θα αναζητήσουν παράλληλα με τη σύνταξη και μαύρη εργασία στον ιδιωτικό τομέα. Όμως είπαμε. Το παν είναι να μην δυσαρεστηθεί η κρίσιμη και μπετοναρισμένη εκλογικά μάζα των κομμάτων. Οι πελάτες – πολίτες, που δίχως να έχουν το βάρος της καθημερινής κρίσης για την εργασία τους, το άγχος της αποτυχίας ή και τη χαρά της επιτυχίας, θέλουν και πάλι να ζήσουν εις βάρος των συμπολιτών τους.

Πως όμως θα οριοθετήσουμε μια νέα κοινωνία ισοτιμίας με τέτοιους όρους από το παρελθόν; Πως θα γίνει να φτιάξουμε Κράτος δικαίου όταν σε κάθε άναρθρη κραυγή των βολεμένων συνδικαλιστών που είναι εξαφανισμένοι από τους κοινωνικούς αγώνες αλλά και την ίδια την εργασία τους, σε κάθε φωνή της αντιμεταρρυθμιστικής Αριστεράς που ακόμα ζει στο 1980 κανείς δεν αντιπαραβάλλει κάποιο άλλο επιχείρημα; Μήπως πρέπει οι άνεργοι στον ιδιωτικό τομέα, αυτόν που ουσιαστικά δουλεύει και θρέφει ολόκληρη τη χώρα, θα πρέπει να ξεπεράσουν τα 2 εκατομμύρια ανθρώπων;

Η διάλυση θα είναι αυξημένη πιθανότητα.

Αμέσως μετά τις εκλογές ο κ. Σαμαράς είχε δύο δυνατότητες: είτε να ζητήσει συνολική και σε κορυφαίο επίπεδο επαναδιαπραγμάτευση των Μνημονίων ή να ακολουθήσει πολιτική εφαρμογής των συμφωνηθέντων ελπίζοντας ότι θα καταφέρει στην πορεία να ελαφρύνει τα βάρη της χώρας και να κάνει το πρόγραμμα βιώσιμο.

Ο κ. Σαμαράς έκρινε ότι αν ζητούσε συνολική επαναδιαπραγμέτευση θα εισέπραττε άρνηση και θα άνοιγε η πόρτα της εξόδου από την ευρωζώνη και επέλεξε τον δεύτερο δρόμο. Ακόμη κι έτσι η παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη δεν είναι δεδομένη και η εξίσωση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Τους προσεχείς μήνες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κληθεί να αποφασίσει αν θα δώσει λύση στην κρίση χρέους που αντιμετωπίζει και η οποία βέβαια δεν οφείλεται στην Ελλάδα. Υπάρχουν δυνάμεις με πρώτη την Γερμανία και τους δορυφόρους της που αρνούνται να αλλάξουν το μοντέλο της ευρωζώνης και να επωμισθούν το βάρος της διάσωσης. Η λύση είναι να παρέμβει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κατά το πρότυπο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών αναλαμβάνοντας το χρέος των κρατών. Το κόστος εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα δύο τρις ευρώ. Εάν επικρατήσει αυτή η λύση τότε το πρόβλημα της Ελλάδας μοιάζει με σταγόνα στον ωκεανό. Εάν η Γερμανία επιμείνει στην άρνησή της τότε τα προβλήματα της ευρωζώνης θα πολλαπλασιαστούν και η διάλυση θα είναι αυξημένη πιθανότητα.

Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα θα πρέπει να παραμείνει στο γενικό πλάνο είτε της συνολικής διάσωσης είτε της διάλυσης της ευρωζώνης. Και αυτό δεν είναι δεδομένο. Μία στροφή της Ευρώπης θα σήμαινε υποχώρηση της Γερμανίας η οποία έχει και εκλογές τον επόμενο χρόνο. Η γερμανική ελίτ που κυβερνά και μέχρι τώρα έχει ακολουθήσει πολιτική ενοχοποίησης της Ελλάδας έχει εγκλωβιστεί στην τακτική της. Φυσικά δεν θα αναγνωρίσει το λάθος της και είναι πιο πιθανό να ζητήσει να θυσιαστεί η χώρα σαν άλλοθι έναντι των ψηφοφόρων της για την υποχώρησή της.

ΟΙ προεκλογικές υποσχέσεις «όχι περικοπές σε μισθούς και συντάξεις, όχι νέοι φόροι»

 Πράγματι, ο Α. Σαμαράς αποτελεί, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, ευχάριστη έκπληξη ως πρωθυπουργός. Ευνοϊκά τα σχόλια από ξένους διπλωμάτες και παράγοντες: «Είναι σταθερός και αξιόπιστος», «κινείται στα δύσκολα, παίρνει κόστος», «ξέρει να συνεργάζεται».
Καλές ημέρες και καλές εντυπώσεις, χωρίς μέχρι τώρα να έχουν κατορθωθεί ξεχωριστά αποτελέσματα από τα αναγκαία, όπως η δραστική περικοπή των δημόσιων δαπανών, οι αποκρατικοποιήσεις, η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, το άνοιγμα των επαγγελμάτων.
* Δυόμισι μήνες μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου ο Ελληνας πρωθυπουργός δοκιμάζεται στο διεθνές πεδίο με τις επισκέψεις του στο Παρίσι και τη Βόννη. Μην περιμένετε θεαματικά αποτελέσματα είτε υπέρ είτε κατά. Δεν πρόκειται ούτε να μας ωθήσουν στην έξοδο του ευρώ ούτε να μας ανοίξουν νέες πόρτες και παροχές. Στα σίγουρα θα δημιουργήσει νέο καλύτερο κλίμα αναγνώρισης -και όχι άμεσης βοήθειας- για την Ελλάδα.
Θα δώσει σοβαρές διαβεβαιώσεις προκειμένου να πάρει, έπειτα, βοήθεια.
Ο ρεαλιστής Σαμαράς βρίσκεται πλέον στα πολύ δύσκολα και όχι εξαιτίας του. Γνωρίζει ότι καμιά ευεργετική λύση, νέα βοήθεια (νέο κούρεμα, ευρωομόλογα, επαναδιαπραγμάτευση, παράταση - επιμήκυνση έως το 2016), δεν μπορεί να υπάρξει, να συζητηθεί σοβαρά εάν δεν προϋπάρξει η δική μας αξιοπιστία. Εάν δεν υπάρξει πρώτα η συμμόρφωσή μας στους όρους του Μνημονίου ΙΙ, του Μεσοπρόθεσμου. Πρώτος όρος η εξοικονόμηση - αφαίμαξη των 11,7 δισ. με νέες περικοπές και στερήσεις, οι οποίες οφείλονται σε αδυναμίες, αποτυχίες και καθυστερήσεις των προηγούμενων μηνών, των προηγούμενων κυβερνήσεων.
* Είναι σαφές ότι οι ξένοι εταίροι δεν βρίσκουν κανένα ελαφρυντικό σε αλλαγές πρωθυπουργών, κυβερνήσεων και χρονικές καθυστερήσεις στους συμφωνημένους στόχους.
Κατανοεί κανείς τις δυσκολίες του όλου εγχειρήματος του Αντώνη Σαμαρά, που δεν φαίνεται να έχει καμιά σχέση με τον Γιώργο Παπανδρέου παρά το ότι κάποτε υπήρξαν συμμαθητές στις ΗΠΑ, για να διαψεύσει η ζωή, η διεκδίκηση της εξουσίας και η πρωθυπουργία όλα τα υπόλοιπα. Ποια σχέση μπορεί να έχει και με τον Κώστα Καραμανλή; Ισως ότι ο νέος πρωθυπουργός διαβεβαιώνει, με διαρροές πάντα, ότι «θα ψηφίσω τα αναγκαία μέτρα κι ας πέσω» (κάτι που δεν έκανε ο κ. Καραμανλής το 2009). Ομως το βαθύτερο κοινό στοιχείο τότε και σήμερα είναι ότι άλλες υπήρξαν οι προσδοκίες του λαού, οι βουλευτές βρίσκονται σε καθεστώς πίεσης, ενώ οι προεκλογικές υποσχέσεις «όχι περικοπές σε μισθούς και συντάξεις, όχι νέοι φόροι» δοκιμάζουν την αξιοπιστία της κυβέρνησης Σαμαρά.
Καλώς, που λέει ο λόγος, ο νέος πρωθυπουργός με αυτές τις διαρροές εκδηλώνει την αποφασιστικότητά του για τα νέα μέτρα τόσο προς τους έξω όσο και προς τους μέσα. Είναι όμως αυτές οι περικοπές οι τελευταίες του δυνατότητες.

Δεν είναι βέβαιο πόσες αντοχές έχει η κυβέρνηση.

Δεν είναι βέβαιο πόσες αντοχές έχει η κυβέρνηση. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι κυβερνήσεις συνασπισμού είναι ασταθέστερες από μονοκομματικές κυβερνήσεις. Βέβαια, τη σταθερότητα των κυβερνήσεων επηρεάζουν πολλοί άλλοι παράγοντες εκτός της σύνθεσής τους. Ισως ο σημαντικότερος από αυτούς είναι η φύση του κοινωνικού κεφαλαίου και των με αυτό συνυφασμένων πολιτικών παραδόσεων. Κατά τη γνώμη μου, σε χώρες μη εμπιστοσύνης όπως είναι η ελληνική, όπου εκτός άλλων επικρατούν πελατειακές παραδόσεις, οικογενειακοί δεσμοί, πανίσχυρες συντεχνίες και εκτεταμένος κρατισμός), κυβερνήσεις συνασπισμού είναι ασταθέστερες από εκείνες χωρών εμπιστοσύνης!

Πιθανόν, λοιπόν, η σημερινή κυβέρνηση συνασπισμού παρά τον αξιοσημείωτο ακτιβισμό της είναι πολύ ασθενέστερη από όσο δείχνει η κοινοβουλευτική της πλειοψηφία. Τις επόμενες εβδομάδες, καθώς θα πρέπει να περάσουν από τη Βουλή διάφορα μέτρα, θα τη δοκιμάσουν ισχυρότερες φυγόκεντρες δυνάμεις. Αν η πλειοψηφία διαλυθεί, η χώρα θα βρεθεί σε νέες περιπέτειες.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η αγωνία για την κομματική συνοχή και εκλογική επιβίωση υποκρύπτει μια μεγάλη, ας πούμε αντικειμενική δυσκολία: η σοβαρότητα των προβλημάτων του ελληνικού κράτους επιβάλλει περισσότερο από ποτέ θεσμική αναδόμηση ευρείας κλίμακας, που σε πολλούς τομείς σημαίνει μείωση του κράτους και της κρατικής παρέμβασης. Αυτό είναι μεν αναγκαίο αλλά έχει απέναντι μια κοινωνία που ελάχιστη εμπιστεύεται τους πολιτικούς μετά από όσα συνέβησαν και, το σπουδαιότερο, ειδικά σε περίοδο κρίσης, περιμένει ή απαιτεί περισσότερο κράτος! Πρόσφατες έρευνες έδειξε ότι άτομα που βιώνουν οικονομικές κρίσεις (ιδίως αν ανήκουν στη γενιά των 18-25 ετών) τείνουν να υποστηρίζουν περισσότερο αναδιανεμητικές πολιτικές μέσω κρατικών θεσμών. Πιθανόν, έτσι εξηγείται εν μέρει τουλάχιστον η απήχηση του ΣΥΡΙΖΑ στις νεότερες γενιές. Τέλος, οι αντιλήψεις που διαμορφώνονται σήμερα θα επηρεάσουν το αυριανό ιδεολογικό κλίμα και σε τελευταία ανάλυση τις επιλογές πολιτικής.

Εδώ, σε αυτήν την αντίφαση μεταξύ αναγκαίας πολιτικής και προσδοκιών, εντοπίζουμε μια πρόσθετη πηγή πολιτικής αστάθειας, πέρα από τις αντιστάσεις των συντεχνιών. Επομένως, η διαχείριση των προσδοκιών πρέπει να είναι αναπόσπαστο μέρος της κυβερνητικής πολιτικής.

Μήπως θα πρέπει επιτέλους να πάψει να τρομοκρατείται ο απλός πολίτης ...

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η τρικομματική κυβέρνηση δείχνει αποφασισμένη να τα δώσει όλα -ό,τι έχει μείνει, δηλαδή- για την παραμονή στο ευρώ και απορρίπτει μετά βδελυγμίας, καταγγέλοντας περίπου ως... προδότη της χώρας, όποιον επιχειρήσει να μιλήσει -ευθέως ή πλαγίως- για το ενδεχόμενο εξόδου από την ευρωζώνη και επιστροφής στη δραχμή. Αναδεικνύοντας το ενιαίο νόμισμα σε κορυφαία προτεραιότητα, έναντι του λαού, οι κυβερνώντες επιλέγουν να «θυσιάσουν» εκατομμύρια Ελλήνων για ένα... «πουκάμισο αδειανό, για μια Ελένη», όπως αργά ή γρήγορα αναμένεται να αποδειχθεί ότι ήταν η ζώνη των «17».

Μήπως λοιπόν θα ήταν φρόνιμο, την ώρα που η ύφεση και η ανεργία καλπάζουν, που η «μαύρη τρύπα» του ελλείμματος μεγαλώνει, που διεθνείς τραπεζικοί όμιλοι, επενδυτές και επιχειρήσεις αποσύρονται από την ευρωζώνη, να ξεκινήσει επιτέλους ο διάλογος για την επόμενη μέρα; Μήπως θα πρέπει επιτέλους να πάψει να τρομοκρατείται ο απλός πολίτης και να πληροφορηθεί αρμοδίως, από οικονομολόγους και πολιτικούς, από τα μέσα ενημέρωσης, από επίσημα και υπεύθυνα χείλη, για τις δυνητικές συνέπειες και τα όποια οφέλη της επιστροφής στη δραχμή; Από την στιγμή που το ενδεχόμενο αυτό είναι πιο ορατό από ποτέ και το σενάριο δεν έφυγε ποτέ από το τραπέζι, ο «στρουθοκαμηλισμός» και η άρνηση της πραγματικότητας ποιον σκοπό, άραγε, εξυπηρετούν;

Φυσικά, είναι αδύνατο να προβλέψει κανείς το μέλλον. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο από την κυβέρνηση-θιασώτη ενός νομίσματος που καταρρέει. Είναι ωστόσο θεμελιώδης η ύπαρξη ενός «plan B» επαρκώς σχεδιασμένου και αναλυτικά επεξηγημένου, προκειμένου η μετάβαση -ή η επιστροφή, αν προτιμάτε- στο εθνικό νόμισμα, να γίνει όσο το δυνατόν πιο ομάλα, δίχως «να βγουν τα τανκς στους δρόμους», όπως χαρακτηριστικά έλεγε πέρυσι ο κ. Πάγκαλος. Ο στόχος της παραμονής στο ευρώ είναι κατανοητός. Υπάρχει, όμως, σχέδιο για την επόμενη μέρα, εάν δεν καταστεί εφικτός; Ή τότε θα τρέχουν όλοι να πηδήξουν από το καράβι;

Πολλά τα λάθη, αλλά το μείζον στην πολιτική είναι το αποτέλεσμα.

Οι ψευδείς προεκλογικές υποσχέσεις - επαναδι­απραγμάτευση κ.λπ. - και η ταχεία μετεκλογική διάψευσή τους είναι το πρώτο λάθος. Το δεύτερο είναι η έλλειψη σαφούς πολιτικού στόχου. Το τρίτο είναι η εύκολη πλατφόρμα πολιτικής συμφωνίας στην οποία στηρίχθηκε η συγκρότηση της κυβέρ­νησης.
Πολλά τα λάθη, αλλά το μείζον στην πολιτική είναι το αποτέλεσμα. Κι αυτό, μέχρι στιγμής, είναι ότι η χώρα συνεχίζει να κινείται προς την καταστροφή. Δυστυχώς, όσο κυλάει ο χρόνος, τόσο «καίγονται» οι δυνατότητες να σταματήσει ο κατήφορος σε ένα οικονομικά και κοινωνικά ανεκτό σημείο. Η διάλυ­ση επιταχύνεται και η διέξοδος μετατίθεται βιαίως όλο και πιο μακριά.
Δεν είναι τυχαίο ότι, το τελευταίο διάστημα, ακόμη και ισχυροί «φρουροί» των μνημονίων κάνουν λό­γο για την έλλειψη ενός δεύτερου ή τρίτου εναλλακτικού πολιτικού και οικονομικού σχεδίου, καθώς - πέρα από τις ποικίλες και ενίοτε αδιαφανείς προ­θέσεις τους - είναι προφανής η εκ μέρους τους δι­απίστωση του αδιεξόδου.