Για να ξαναβγεί η χώρα στην επιφάνεια είναι να υπάρχει μια ισχυρή κεντρική πολιτική βούληση που να κρατήσει σταθερά το τιμόνι.

Αναγκαίος όρος για να ξαναβγεί η χώρα στην επιφάνεια είναι να υπάρχει μια ισχυρή κεντρική πολιτική βούληση που να κρατήσει σταθερά το τιμόνι. Οι συνθήκες το έφεραν ώστε ο κλήρος να πέσει σε μια συμμαχική κυβέρνηση. Η μόνη δυνατή στις δεδομένες συνθήκες και η τελευταία κυβέρνηση του ευρώ αν αποτύχει. Η σύγχρονη Ελλάδα δεν έχει εμπειρία συμμαχικών κυβερνήσεων που να μην είναι βραχύβιου ειδικού σκοπού και περιορισμένων καθηκόντων. Τώρα θα κάνει τα πρώτα μαθήματα στη νέα κατάσταση γιατί τώρα η επίτευξη του σκοπού χρειάζεται ευρύτερο χρονικό ορίζοντα. Πιστεύω ότι η σύλληψη και η λειτουργία του σημερινού σχήματος από τους κυβερνητικούς εταίρους είναι προβληματική. Είναι ένα υβρίδιο: κυβέρνηση ΝΔ με την ανοχή των άλλων δύο κομμάτων. Αυτή η μορφή δεν εγγυάται ούτε μακροημέρευση ούτε ισχυρή κεντρική πολιτική βούληση. Τα συνεργαζόμενα κόμματα πρέπει να εξετάσουν πιο συστηματικά τις πρακτικές και τα προβλήματα που έχουν τα συμμαχικά σχήματα, για τα οποία άλλωστε υπάρχει πλούσια εμπειρία καθώς αποτέλεσαν το 75% των κυβερνήσεων στη μεταπολεμική Ευρώπη. Ποια μέτρα πρέπει να πάρουν ώστε να μην εκδηλωθεί η παρατηρημένη ροπή των πολυκομματικών κυβερνήσεων προς την αύξηση των δημόσιων δαπανών; Ποιες πρακτικές ανοιχτής εκδήλωσης των διαφορετικών απόψεων θα συμφωνηθούν, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η κυβερνητική συνοχή αλλά και η αναγκαία εκδήλωση της διαφορετικότητας των κομμάτων; Πώς περιορίζονται τα ρητά και άρρητα veto που μπορεί να ασκούν οι εταίροι, έτσι ώστε να μη συρρικνωθεί ασφυκτικά η ατζέντα της κυβέρνησης; Πώς περιορίζονται οι πρακτικές της αναζήτησης εναλλασσόμενων πλειοψηφιών μέσα στη Βουλή ανάλογα με την επιμέρους ατζέντα του κάθε κυβερνητικού κόμματος, για να μην καταντήσει η κυβερνητική πλειοψηφία σκορποχώρι; Πώς επιδρά το συμμαχικό κυβερνητικό σχήμα στην εσωτερική ζωή των κομμάτων, ιδίως στις εξουσίες του αρχηγού; Τα ερωτήματα αφορούν και τους τρεις εταίρους. Φαίνεται παράδοξο, αλλά οι δύο μικρότεροι εταίροι (ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ) έχουν ίσο, αν όχι μεγαλύτερο κομματικό συμφέρον να πετύχει η συμμαχική κυβέρνηση. Η επιτυχία δεν θα χρεωθεί εξ ολοκλήρου στη ΝΔ, αντίθετα η αποτυχία θα εισπραχτεί μέχρι δεκάρας από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Έπρεπε να τα είχαμε κάνει μόνοι μας, πιο νωρίς...

Eχει γίνει της μόδας στον δημόσιο διάλογο το «δικό μας μνημόνιο». Πολλοί είναι εκείνοι που λένε ότι τα περισσότερα απ’ όσα προβλέπουν οι όροι της δανειακής σύμβασης, «έπρεπε να τα είχαμε κάνει μόνοι μας, πιο νωρίς». Λένε επίσης ότι «χρειαζόμαστε ένα εθνικό σχέδιο εξόδου από την κρίση».
Καλά κι άγια είναι όλα αυτά. Ας υποθέσουμε ότι είχαμε ένα εθνικό σχέδιο για την κρίση. Τι θα το κάναμε; Θα το βλέπαμε να το χαιρόμαστε σαν ένα δείγμα αξιοσύνης της ελληνικής φυλής που, αν μη τι άλλο, μπορεί να συντάξει ένα σχέδιο της προκοπής; Εδώ μια μεταρρύθμιση έγινε εκτός Μνημονίου και η έμφοβη κυβέρνηση έτρεξε να τη μαζέψει πριν καν εφαρμοστεί, υπό τον φόβο των παρανόμων. Είμαστε, εμείς, για συνολικά σχέδια εξόδου από την κρίση; Δικά μας κιόλας; Μπου, κάνει κάποιος κομματάρχης στους πολιτικούς κι αυτοί τρέμουν μετρώντας τα ψηφαλάκια που χάνουν.
Για να πούμε και της Ελλάδας το δίκιο, σχέδια -ώστε να μην φτάσουμε στην κρίση- υπήρξαν πολλά. Στο ασφαλιστικό, για παράδειγμα, ο κ. Γιαννίτσης παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για να μην καταρρεύσουν τα ταμεία και χρεοκοπήσει η οικονομία. Το σχέδιο αυτό εφαρμόστηκε δέκα χρόνια μετά, μόνο επειδή χρεοκοπήσαμε. Δεν το επέβαλε η τρόικα· απλώς οι δανειστές είπαν: άλλα λεφτά για τα ταμεία δεν δίνουμε, βγάλτε τα πέρα με όσα έχετε ή μαζεύετε από τις εισφορές. Και η πραγματικότητα μάς οδήγησε στο «απεχθές» μέτρο.

Ασφαλώς προέχει η σωτηρία της χώρας .

Αν η κατάσταση δεν ήταν τόσο σοβαρή, η αντιστροφή των ρόλων στη σημερινή κυβέρνηση θα προκαλούσε χαμόγελα, αν όχι γέλια, για την ευκολία με την οποία οι πολιτικοί αλλάζουν θέσεις. Ο Α. Σαμαράς που έλεγε «όχι» στους όρους του πρώτου Μνημονίου και κατηγορούσε την κυβέρνηση ότι δεν έκανε διαπραγμάτευση, τώρα δείχνει αποφασισμένος να πάρει όλα τα μέτρα για να βρεθούν τα 11,6 δισ. ευρώ, ενώ ο Ευ. Βενιζέλος που υπέγραψε ως υπουργός Οικονομικών τη δανειακή σύμβαση, η οποία προέβλεπε την εξοικονόμηση του συγκεκριμένου ποσού, σήμερα είναι αυτός που ζητεί διαπραγμάτευση για να «σπάσει» το πακέτο των μέτρων σε δύο χρόνους. Οσο για τον Φ. Κουβέλη, ο αρχηγός της ΔΗΜΑΡ ανακαλύπτει πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα όταν από θέση ευθύνης έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματικότητα.
Ας δεχθούμε ότι και οι τρεις αρχηγοί έχουν δίκιο. Ο Α. Σαμαράς, ως υπεύθυνος πρωθυπουργός, παίρνει τα γνωστά και άγνωστα μηνύματα από το εξωτερικό, διαπιστώνει την ανελαστική στάση των δανειστών, βλέπει ότι η τρόικα δεν έχει εντολή διαπραγμάτευσης και φοβάται μήπως σκάσει η χώρα στα χέρια του.
Από την πλευρά του, ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ τα γνωρίζει μεν όλα αυτά, αλλά ταυτόχρονα αντιλαμβάνεται ότι όντως το πρόγραμμα μπορεί να οδηγήσει σε φαύλο κύκλο ύφεσης και μέτρων και προσπαθεί να πατά σε δύο βάρκες, της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης. Τέλος, ο Φ. Κουβέλης φοβάται την κοινωνική αναταραχή, την πτώση της κυβέρνησης και το ενδεχόμενο να βρεθεί η ΔΗΜΑΡ, ένα κόμμα της Αριστεράς, κυριολεκτικά στον αέρα.
Ασφαλώς προέχει η σωτηρία της χώρας και μπροστά σε αυτό τα κομματικά τερτίπια είναι τουλάχιστον ανούσια. Και ασφαλώς δεν αμφισβητείται η φιλοπατρία των πολιτικών που συγκροτούν ή στηρίζουν την κυβέρνηση, γιατί αν φτάσουμε σε τέτοιο σημείο σημαίνει ότι έχει διαλυθεί το σύμπαν και αυτό δεν αντέχεται ούτε ψυχολογικά ούτε κοινωνικά. Υπάρχει, όμως, μία πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί και η οποία είναι εξαιρετικά δυσμενής για τη χώρα.

Εκείνοι που πιέζονται περισσότερο, σε σημείο που να κινδυνεύουν με εξαφάνιση, είναι οι μεσοαστοί ...

Στην Ελλάδα η μεσοαστική τάξη έχει τις ιδιαιτερότητές της, όχι μόνο γιατί αυτό συμβαίνει σε κάθε χώρα, αλλά και γιατί τα χαρακτηριστικά της δικής μας διαφέρουν πολύ από των Eυρωπαίων εταίρων μας. Αυτό είναι πλέον γνωστό, και με την κρίση αποδεικνύεται περίτρανα. Με αυτή την έννοια, οι Eλληνες μεσοαστοί με την αντίστοιχη κουλτούρα, που δεν καθορίζεται βέβαια αποκλειστικά από το εισόδημα, αποτελούν μειοψηφία, ακόμη και μέσα στην τάξη τους. Οι υπόλοιποι είναι «νεόπλουτοι» ή δημιουργήματα ενός ανίκανου και διεφθαρμένου κράτους ή «λούμπεν», όπως και αρκετοί που συγκεντρώνουν όλες τις προηγούμενες ιδιότητες.
Αυτό που παρατηρείται έντονα τελευταία με τη βοήθεια της κρίσης, αλλά και του διάχυτου λαϊκισμού, είναι μία τάση ισοπέδωσης προς τα κάτω που πλήττει σε μεγάλο βαθμό ακριβώς τη μερίδα των μεσοαστών, οι οποίοι προσπαθούν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους, έχουν τις γνώσεις για να προσφέρουν στο σύνολο, στηρίζουν την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, γιατί ξέρουν ότι το μέλλον θα είναι τρισχειρότερο έξω από την Ευρωζώνη και επιθυμούν την εξυγίανση και τον εκσυγχρονισμό του κράτους και της κοινωνίας.
Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι είναι δυνατόν να υπάρχουν διακρίσεις στα οδυνηρά μέτρα που λαμβάνονται και σε εκείνα που προφανώς αναγκαστικά θα ληφθούν άμεσα. Ωστόσο, είναι σαφές ότι εκείνοι που πιέζονται περισσότερο, σε σημείο που να κινδυνεύουν με εξαφάνιση, είναι οι μεσοαστοί οι οποίοι αγωνίστηκαν σε όλη τη ζωή τους σε διάφορους τομείς για να φτάσουν κάπου με σεβασμό στους θεσμούς και χρησιμοποιώντας νόμιμα μέσα. Από αυτούς τους ανθρώπους αφαιρούνται κίνητρα για να επιδείξουν τη δραστηριότητα που τόσο ανάγκη έχει η χώρα, ειδικά στη σημερινή συγκυρία, και η ευθύνη βαραίνει την πολιτεία.

Ο Λαός για ακόμη μία φορά καλείται να ματώσει...

Το νέο πακέτο μέτρων που ετοιμάζει η κυβέρνηση των τριών ξεπερνά τα όρια αντοχής της κοινωνίας. Οι εταίροι στη συγκυβέρνηση ομολογούν πως ο λαός για ακόμη μία φορά καλείται να ματώσει, αλλά σηκώνουν τα χέρια ψηλά. Στο σημείο που βρίσκεται η χώρα, ισχυρίζονται, δεν υπάρχει άλλη επιλογή από την εφαρμογή των δεσμεύσεων του δεύτερου μνημονίου και στο μέλλον βλέπουμε αν, πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα ξεκινήσει η επαναδιαπράγματευση.

Ακόμη και τώρα, 25 μήνες από τότε που η τρόικα φόρεσε στην Ελλάδα τον ζουρλομανδύα του μνημονίου, η κατάσταση εξελίσσεται προς το χειρότερο αντί να βελτιώνεται. Η συνταγή, έπειτα από δυο ριζικές αναθεωρήσεις και δεκάδες τροποποιήσεις, στην ουσία παραμένει η ίδια: περικοπές μισθών και συντάξεων στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, φόροι, έκτακτες εισφορές, ύφεση, ανεργία, φτώχεια, περιορισμός της ρευστότητας, ραγδαία υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου. Η λογική λέει πως κι αυτή τη φορά το πρόγραμμα θα έχει την ίδια τύχη με όλες τις προηγούμενες: θα αποτύχει.

Η δήλωση του πρώην εκπροσώπου της χώρας στο ΔΝΤ κ. Παναγιώτη Ρουμελιώτη πως «εμείς στο ΔΝΤ γνωρίζαμε ότι το πρόγραμμα για την Ελλάδα θα αποτύχει, γιατί όπου είχε δοκιμαστεί δεν έδωσε θετικά αποτελέσματα» προκαλεί σοκ. Η τρόικα γνώριζε την αλήθεια από τότε και φυσικά δεν άλλαξε τίποτα τώρα. Και είναι φυσικό να γνώριζαν γιατί αυτό που μπορεί εύκολα να αντιληφθεί ο μέσος πολίτης είναι αδιανόητο να μην το έχουν προβλέψει οι οικονομολόγοι της ευρωζώνης, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ. Κι όμως, επιμένουν στο ίδιο λάθος και μαζί τους οι ελληνικές κυβερνήσεις που, πιεσμένες, φοβισμένες και με την απειλή της χρεοκοπίας να κρέμεται πάνω από τη χώρα, υπογράφουν και εφαρμόζουν ό,τι τους ζητήσουν.

Το κλίμα δεν είναι καλό για την Ελλάδα.

Το κλίμα δεν είναι καλό για την Ελλάδα. Για πολλούς και διάφορους λόγους που έχουν αναλυθεί, το πρόγραμμα σταθεροποίησης της οικονομίας εκτροχιάστηκε, το βάρος της τήρησης των δεσμεύσεων θα πέσει και πάλι στους μεσοαστούς που προσπαθούσαν και προσπαθούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, αλλά κινδυνεύουν πλέον να εξαφανιστούν ως τάξη, ενώ πληθαίνουν στο εξωτερικό εκείνοι που ουσιαστικά επιθυμούν να φύγει η χώρα μας από την Ευρωζώνη γιατί καλώς ή κακώς τη θεωρούν «μαύρο πρόβατο». Μίντια, κερδοσκόποι, πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες διαφόρων κρατών, οικονομολόγοι, «γκουρού» των αγορών, ακόμη και μεγάλες μερίδες της κοινής γνώμης.
Στο εσωτερικό η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Αν και από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε η κρίση και έγινε αντιληπτό ότι η χώρα ανεπίσημα χρεοκόπησε, ήταν φανερό ότι θα φτωχύνουμε και το επίπεδο διαβίωσης θα έπεφτε αισθητά, τώρα η απαισιοδοξία διαχέεται και στα στρώματα που έδειχναν διάθεση να αναλάβουν τις ευθύνες τους για να παραμείνουμε στην Ευρωζώνη, εκτιμώντας σωστά ότι επιστροφή στη δραχμή σημαίνει ολική καταστροφή. Παράλληλα είναι σαφές ότι το «λόμπι« της δραχμής και τα κόμματα που συνειδητά ή ασυνείδητα το υπηρετούν μαζί με τα μίντια που συμπράττουν μαζί τους λαϊκίζοντας ασύστολα, εντείνουν τις προσπάθειές τους για να μην επιτρέψουν στην κυβέρνηση να τηρήσει τις δεσμεύσεις του κράτους και να κάνει αυτά που πρέπει να γίνουν για να κρατηθούμε στον αφρό.

Ολοι το ήξεραν. Κι εμείς το ξέραμε. Αλλά δεν είχαμε άλλο πρόγραμμα να προτείνουμε.

Ισως να φταίει που το κυρίαρχο δόγμα του κόσμου, στα προηγούμενα τριάντα χρόνια, κλονίστηκε από τον σεισμό της κρίσης, αλλά δεν έπεσε. Η ιδέα πως η εκδήλωση αλληλεγγύης εντός ευρωζώνης εμπεριέχει «ηθικό κίνδυνο», η ιδέα πως η Ελλάδα έπρεπε να «τιμωρηθεί» προτού «σωθεί», η ιδέα πως η εφαρμογή προγραμμάτων αυστηρής λιτότητας, που συρρικνώνουν τις οικονομίες, τις καθιστούν πιο αξιόχρεες και θα κερδίσουν την εμπιστοσύνη των αγορών. Ή η ιδέα πως η Ελλάδα θα ισοσκελίσει το ισοζύγιο πληρωμών της και θα γίνει ανταγωνιστικότερη, επιβάλλοντας βίαιη συρρίκνωση εισοδημάτων και καταναλωτική ασφυξία - όλες είναι ιδέες τόσο σοφές όσο η ιατρική του Μεσαίωνα, με τις βδέλλες και τις αφαιμάξεις, αλλά είναι επίσης ιδέες με συγκεκριμένο θεωρητικό πρόσημο.

Ή ίσως να φταίει που ο κόσμος δεν βρήκε ακόμη πυξίδα για να βγει από τις αχαρτογράφητες φουρτουνιασμένες θάλασσες που τον βρέχουν.

Για την ευρωζώνη είναι ολοφάνερο. Τρία χρόνια τώρα σέρνει τα πόδια της, κάθε της βήμα έρχεται πολύ αργά και αποδεικνύεται μισό, κάθε της απόφαση αναγγέλλεται σωτήρια κι έπειτα αμφισβητείται από την (υστερόβουλη) γερμανική αμφιθυμία. Μα για εμάς, για την Ελλάδα, η έλλειψη πυξίδας είναι ακόμη πιο οδυνηρά φανερή.

«Το ΔΝΤ ήξερε από την αρχή ότι το ελληνικό πρόγραμμα δεν βγαίνει» - δήλωσε πρόσφατα ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης. Ολοι το ήξεραν. Κι εμείς το ξέραμε. Αλλά δεν είχαμε άλλο πρόγραμμα να προτείνουμε. Δεν ήταν μόνον η διαπραγματευτική δύναμη που μας έλειπε. Ηταν ένα σχέδιο, ένα συγκροτημένο και ρεαλιστικό εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης για να προτείνουμε. Ελειπε το καλοκαίρι του 2007. Κι ακόμη - παρ' όλα αυτά - εξακολουθεί να λείπει.