Η αιτία είναι γνωστή.

Η αιτία είναι γνωστή. Οι ελληνικές κυβερνήσεις αδυνατούν ή δεν τολμούν να προωθήσουν στην πράξη τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στον ιδιωτικό τομέα, κυρίως όμως στο Δημόσιο, που το αντιμετωπίζουν σαν «ιερή αγελάδα». Ακόμη και τώρα που είναι σαφές ότι δεν μπορεί να διατηρηθεί η κρατική διοικητική μηχανή όπως έχει, προτιμούν να μην την αγγίζουν ούτε, βεβαίως, να τη βελτιώνουν. Προτιμούν να διακινδυνεύουν και να προχωρούν στη λήψη οριζόντιων επώδυνων μέτρων εις βάρος του γενικού πληθυσμού, διακηρύσσοντας ταυτόχρονα ότι… νέα μέτρα δεν θα περάσουν. Αποτελεί, λοιπόν, μυστήριο γιατί η σημερινή κυβέρνηση και γενικότερα η πολιτική τάξη δεν θέλει να προωθήσει την «κινητικότητα» ή ακόμη και να απαλλάξει το κράτος από επίορκους υπαλλήλους. Προτιμά να προβάλλει προφάσεις αδυναμίας, να επικαλείται δυσκολίες, να ζητάει παρατάσεις και να κωλυσιεργεί, αντί να τιμήσει την υπογραφή της και να εισπράξει χωρίς δυσκολίες την επόμενη πολυπόθητη δόση του δανείου… Παράδειγμα δεύτερο μυστηρίου. Οι στατιστικές το λένε, τα μίντια το διαλαλούν και το δραματοποιούν, εμείς το βλέπουμε στον περίγυρό μας και η Ευρώπη ανησυχεί σφόδρα με το πρόβλημα της ανεργίας. Είναι περιττό να επισημανθεί ότι η Ελλάδα πρωτοπορεί στην ανεργία, τόσο τη γενικότερη όσο και των νέων, όλη δε η προσπάθεια επικεντρώνεται στη δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω ανάπτυξης. Και όμως, οι Ελληνες συνεχίζουν να είναι ιδιαίτερα επιλεκτικοί στη δουλειά που θα κάνουν, όταν τους προσφέρεται η ευκαιρία. Ζητούνται εργάτες για να μαζέψουν τα ροδάκινα, οι Ελληνες δεν πάνε. Ζητούνται χέρια, μέσω ΟΑΕΔ, για να μαζευτούν οι φράουλες (25 ευρώ για πεντάωρη εργασία και εισφορά στον ΟΓΑ), οι Ελληνες δεν ανταποκρίνονται. Προσφέρονται εδώ και εκεί εργασίες με σχετικά καλές αμοιβές για τους καιρούς που ζούμε, οι Ελληνες τις απορρίπτουν και τις παίρνουν ξένοι. Και φυσικά είναι μυστήριο τι ακριβώς θέλουν, πώς ζουν αυτοί οι άνθρωποι που καταγράφονται ως άνεργοι. Σε συνδυασμό με το άλλο μυστήριο της αυξανόμενης κίνησης που παρατηρείται τους τελευταίους μήνες στην κυκλοφορία οχημάτων, τη διασκέδαση και την αναψυχή, ενώ η αγορά παραπονιέται ότι είναι στεγνή!

«Δεν έχει σημασία τι λέγεται, αλλά από ποιον λέγεται»

Σε αυτό το σάλο με τις καινούργιες απειλές της τρόικας και το «είπα να σβήσω τα παλιά» που τραγουδιέται μεταξύ των άλλοτε εχθρευόμενων ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ., γιορτάζοντας το γάμο από προξενιό για να μη χαθεί η περιουσία του μπαμπά, όπως μας δίδαξαν τα ελληνικά μελό του παλιού σινεμά, τα μόνα μελό στην παγκόσμια ιστορία του είδους με ταξικό χαρακτήρα…
...προστέθηκε μια καινούργια παράμετρος πλάι στην αρχική περί του «τι λες». «Δεν έχει σημασία τι λέγεται, αλλά από ποιον λέγεται»- κι αυτό τείνει να εξελιχθεί σε νέο μότο.
Προφανώς.
Διότι αυτό περί Ανδρέα Παπανδρέου και καταστροφικής πολιτικής του και πρασινοφρουρών και διορισμών στο Δημόσιο αβέρτα κουβέρτα και χίλια άλλα έχει ειπωθεί… κι αν δεν έχει ειπωθεί.
Μόνο που αυτή τη φορά το είπε ο Μάκης Βορίδης.
Κι η απορία είναι αν ο σάλος -να τος πάλι ο σάλος- αφορά στο περιεχόμενο ή στο πρόσωπο.
Τι έγινε και τώρα η φράση αυτή που έχει εκστομιστεί από χείλη όλων των πολιτικών αποχρώσεων (πλην παπανδρεϊκών) προκαλεί «πάνελ» και «παράθυρα»;
Τι φόβος υπάρχει; Τι φιλοδοξίες εξυφαίνονται;
Να μη διαταραχτεί η δικομματική; Να ενωθεί το ΠΑΣΟΚ, τώρα που επέστρεψε στους θώκους, έναντι του «ακροδεξιού» Βορίδη, με το κόμμα του οποίου συγκυβερνούν; Ή μήπως ο… σάλος για το… σάλο όταν δεν παράγεται πολιτική;

Η σημερινή κρίση εντείνει την αίσθηση της αδικίας .

Είναι τόσες οι εκδηλώσεις, τόσο επίμονο το φαινόμενο και τόσο διαφορετικές οι αφορμές, που κάποιες στιγμές φαίνεται πως το κοινωνικό συμβόλαιο έχει αλλάξει – πως τώρα οι κοινωνίες δεν θα στηρίζονται στη συμφωνία των πολλών να κυβερνώνται, αλλά ίσως αρχίζει ένα μέλλον όπου τουλάχιστον ένα μέρος του πληθυσμού θα είναι μονίμως εξεγερμένο.

Η Ελλάδα είναι για άλλη μια φορά εργαστήριο πολιτικών εξελίξεων και αξίζει να αναφερθούμε σε αυτήν πριν δούμε τι συμβαίνει σε άλλες χώρες. Στην Ελλάδα γεννήθηκε η Δημοκρατία – αλλά, ταυτόχρονα, και οι μεθοδεύσεις που χρησιμοποιήθηκαν για να την υποσκάπτουν και να την καταργούν. Εδώ δοκιμάστηκε το δόγμα Τρούμαν ως ανάχωμα εναντίον του σοβιετικού μπλοκ· η Ελλάδα δοκίμασε την ικανότητα της ενωμένης Ευρώπης να στηρίξει την ανάπτυξη μιας χώρας που δεν ήταν έτοιμη γι’ αυτό· εδώ πρωτοεφαρμόστηκε το Μνημόνιο της τρόικας και φάνηκαν πρώτα οι καταστροφικές συνέπειες του κοντόφθαλμου σχεδιασμού και της ανίκανης εκτέλεσής του.

Στην Ελλάδα, είδαμε την πολιτική φαυλότητα να μολύνει την οικονομία, να εκμαυλίζει, αλλά και να ξεγελάει την κοινωνία· είδαμε την έντονη αμφισβήτηση του πολιτικού συστήματος και τη δυναμική εμφάνιση «αντισυστημικών» λαϊκιστών, από την ακροαριστερά του χάους μέχρι την ακροδεξιά της βαρβαρότητας. Επειδή προϋπόθεση για τη Δημοκρατία είναι η ισορροπία μεταξύ ολιγαρχίας και οχλοκρατίας, μεταξύ αυταρχισμού και λαϊκισμού, στην Ελλάδα φαίνεται καθαρά ότι το βαθύτερο πρόβλημα είναι η αίσθηση της ανισότητας των πολιτών. Η σημερινή κρίση εντείνει την αίσθηση της αδικίας – επειδή τα χρόνια της αφθονίας την κάλυπταν κάπως, ενώ τώρα η στέρηση την αποκαλύπτει και οδηγεί σε υπερβολικές αντιδράσεις, όπως η στροφή προς καταστροφικές ιδεοληψίες.

Η ιστορία δεν βαδίζει με το κεφάλι κάτω και τα πόδια ψηλά...

Ασφαλώς, τώρα που η Ελλάδα αναζητεί κατεύθυνση για το μέλλον είναι πολυτέλεια να συζητούμε για το τι έγινε πριν από 25 χρόνια. Ομως όλοι γνωρίζουν, ακόμη και οι πολιτευτές του ΠΑΣΟΚ που χθες επαναστάτησαν, ότι τη δεκαετία του ’80 χάθηκε η μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα, εξαιτίας του αντιφατικού χαρακτήρα του Ανδρέα Παπανδρέου.
Πώς αλλιώς κανείς να εξηγήσει το γεγονός ότι τότε που η Ελλάδα έμπαινε στην ευρωπαϊκή οικογένεια χάρη στην επιμονή του Κωνσταντίνου Καραμανλή να αντισταθεί στους λαϊκισμούς της εποχής, ο Ανδρέας Παπανδρέου κλότσησε την ευκαιρία να βάλει τις βάσεις για την Ελλάδα της προόδου και της κοινωνικής συνοχής.
Δεν θα αναφερθούμε σε δημοσιονομικά μεγέθη, παρά το γεγονός ότι τη δεκαετία του ’80 το δημόσιο χρέος υπερδιπλασιάσθηκε και ο πληθωρισμός παρέμενε σε διψήφια ποσοστά ροκανίζοντας την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων.
Το μεγαλύτερο σφάλμα του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ ήταν ότι, ενώ είχε την πρωτοφανή πολιτική δύναμη και απίστευτη λαϊκή επιρροή να διαμορφώσει συνειδήσεις και συμπεριφορές, ευλόγησε τις συντεχνίες και επέβαλε την πιο οπισθοδρομική μορφή συνδικαλισμού σε όλο το φάσμα της οικονομίας. Από τις κοινωνικοποιημένες επιχειρήσεις, όπου το δικαίωμα στην αργομισθία έγινε πραγματικότητα, μέχρι τα «δωράκια» στις ΔΕΚΟ, που αποτέλεσαν τη δεξαμενή της διαφθοράς και της ατιμωρησίας.

Η χώρα βρίσκεται ακόμη υπό καθεστώς εκτάκτου ανάγκης και αυτό δεν θα αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη.

Οι κομματικές ισορροπίες, οι γεωγραφικές κατανομές και τα συνήθη μέτρα στην επιλογή προσώπων και τη διανομή ρόλων δεν αποφεύχθηκαν, αλλά οφείλουμε να δεχτούμε ότι υπήρξαν και τολμηρές αναθέσεις χαρτοφυλακίων, από την αποτελεσματικότητα των οποίων θα εξαρτηθεί σε μέγιστο βαθμό η πορεία της κυβέρνησης. Τα πέντε κρίσιμα «μέτωπα» είναι γνωστά και σχετίζονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με την αναδιάταξη του Δημοσίου, ώστε από τροχοπέδη να καταστεί εργαλείο για να γίνει το βήμα επανεκκίνησης που τόσο έχει ανάγκη ο τόπος.

Τα δεδομένα είναι γνωστά σε όλους και οι προτεραιότητες απολύτως προσδιορισμένες, ώστε να μην επιδέχονται παρερμηνειών και παρεξηγήσεων από κανέναν. Η χώρα βρίσκεται ακόμη υπό καθεστώς εκτάκτου ανάγκης και αυτό δεν θα αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη.

Οι υπουργοί που ανέλαβαν τα καθοριστικά χαρτοφυλάκια στις περισσότερες των περιπτώσεων έχουν διατυπώσει κατά περιόδους ξεκάθαρες και τολμηρές απόψεις για όλα αυτά που πρέπει να γίνουν και έχουν την ευθύνη των χειρισμών. Προφάσεις, δικαιολογίες και πολιτικοί ελιγμοί όχι μόνον δεν επιτρέπονται, αλλά είναι ασυγχώρητοι... Αλλωστε η συμμετοχή στην κυβέρνηση είναι... προαιρετική και όποιος δεν αντέχει γνωρίζει τι πρέπει να κάνει.

Για να υπάρξει, όμως, ταχεία απόδοση έργου και να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος, απαιτείται ειλικρινής και ανεπιτήδευτη σύμπνοια μεταξύ των δύο πια κυβερνητικών εταίρων και αυτό είναι πρωτίστως δουλειά των αρχηγών. Η εμπειρία του ενός έτους έχει λογικά κάνει και τους δύο σοφότερους και ως εκ τούτου μπορούν εύκολα να υπερκεράσουν εγωισμούς και σφάλματα του παρελθόντος. Η μοίρα τους, άλλωστε, είναι συνδεδεμένη και η πορεία τους αναγκαστικώς κοινή. Πέραν της θεμιτής ανθρώπινης φιλοδοξίας, που συχνά επηρεάζει σχέσεις και συμπεριφορές προφανώς, γνωρίζουν ότι έχουν μόνον την επιλογή της επιτυχίας για να μπορούν να ελπίζουν κάποια στιγμή στο μέλλον σε πολιτικά οφέλη. Ο θεσμικός τους ρόλος είναι επίσης προσδιορισμένος, αλλά πέραν αυτού απαιτείται γενναιοδωρία εκατέρωθεν, που συχνά βοηθά να ξεπερνιούνται δυσκολίες και εμπόδια με μεγαλύτερη ευκολία.

Το πρόβλημα πλέον είναι βαθύτατα κοινωνικό.

Ο προβληματισμός αρχίζει νωρίς, με την αγωνία των γονιών και την απαξία της γνώσης και της παιδείας, η οποία είναι χρήσιμη σε όποια επιλογή κι αν κάνουν τα παιδιά μας. Τώρα, όμως, που η ανεργία αγγίζει το 60% των νέων και τα σπουδασμένα παιδιά μας με πτυχία, με μεταπτυχιακά, με ξένες γλώσσες και σπουδές στο εξωτερικό δεν μπορούν να βρουν δουλειά, το πρόβλημα πλέον είναι βαθύτατα κοινωνικό, στο οποίο οι Πανελλήνιες Εξετάσεις των κομμάτων και προπαντός των δύο κομμάτων, τα οποία έγιναν ένα και μας κυβερνούν κοντά σαράντα χρόνια, έχουν αποτύχει παταγωδώς...

Η τελευταία μνημονιακή σύμπραξη των δύο κομμάτων με προοπτική εξάντλησης της τετραετίας διατηρεί την πολιτική λιτότητας που έχουν επιβάλει οι τροϊκανοί και έχει εξασφαλισμένη την αποτυχία. Ενώ έχει αποτύχει αυτή η πολιτική και το διαπιστώνουν και το παραδέχονται και οι ίδιοι, επιμένουν μέχρι τελικής πτώσεως. Καθημερινά κλείνουν εταιρείες, εξοντώνονται οι μικρομαγαζάτορες και οι επιχειρήσεις, απολύονται πάνω από χίλιοι εργαζόμενοι την ημέρα και στο όνομα της εξυγίανσης και των μεταρρυθμίσεων έρχονται να αναγγείλουν και άλλα μέτρα. Τρία χρόνια μιλούν για επενδύσεις, για ανάπτυξη, για «πάταξη» της ανεργίας (από τους 400.000 έφτασαν στο 1,5 εκατ. οι άνεργοι) και δεν συμμορφώνονται προς τις υποδείξεις του κοινού νου, προκειμένου να κερδίσουν χρόνο. Ο χρόνος, όμως, έχει τελειώσει. Οι θερινές διακοπές έγιναν όνειρο και τα μπάνια του λαού έγιναν ένα σύντομο ανέκδοτο που δεν «βγάζει» γέλια.

Οι αποχωρήσεις φαίνονται λιγότερο πιθανές.

Οι δυνάμεις που συγκροτούν την παρούσα κυβέρνηση είναι οι δυνάμεις που κυβέρνησαν τη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες, για καλό και για κακό. Οι πολιτικές επιλογές ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. έφτασαν τη χώρα στο σημείο ρήξης του 2009-10 και οι ίδιοι λίγο-πολύ άνθρωποι διαχειρίζονται το ναυάγιο έκτοτε. Ο παλαιός δικομματισμός συναιρεμένος θα αποτελέσει πιθανότατα τον ένα μεγάλο πόλο στο πολιτικό σκηνικό προσεχώς. Οι ιδεολογικές διαφορές, δυσδιάκριτες ήδη από καιρό, τώρα πλέον έχουν εξαλειφθεί· στη μέλλουσα ρητορική του νέου δεξιού-κεντροδεξιού πόλου η μόνη συνέχουσα ύλη θα είναι ο φιλοευρωπαϊκός προσανατολισμός, στο μέτρο βεβαίως που θα εξακολουθήσει να υπάρχει η Ευρωζώνη όπως την ξέρουμε τώρα. Εν πάση περιπτώσει η συναίρεση των δύο πρώην αντιπάλων στην κυβέρνηση εφαρμογής του Μνημονίου προοιωνίζεται την ανάδυση ενός νέου πολιτικού σχηματισμού, με προσχωρήσεις και τρίτων, νυν αστέγων. Οι αποχωρήσεις φαίνονται λιγότερο πιθανές. Ιδεολογικά, ο νέος σχηματισμός θα δέχεται διαρκώς πίεση από την Ακροδεξιά, ως εκ τούτου θα είναι δυσχερής έως αδύνατη η επέκταση προς το Κέντρο. Ενδεχομένως να διαμορφωθεί ένας λόγος οιονεί νεοθατσερικός, με λαϊκιστικές και αυταρχικές αποχρώσεις, πάντως ο πολιτικός φιλελευθερισμός συρρικνώνεται διαρκώς.

Ο άλλος πόλος του μεταμνημονιακού-μεταπτωχευτικού δικομματισμού συγκροτείται γύρω από τον ΣΥΡΙΖΑ. Το μεγαλύτερο μέρος της ΔΗΜΑΡ και ένα μέρος του κερματισμένου ΠΑΣΟΚ συγκλίνουν ήδη προς τα εκεί. Κεντρώος χώρος δεν υπάρχει, οποιαδήποτε ανασύστασή του είναι προς το παρόν καταδικασμένη. Ο αριστερός-κεντροαριστερός πόλος της νέας εποχής έχει να επιλύσει δύσκολα προβλήματα φυσιογνωμίας και λόγου, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, με απώτατο ορίζοντα τις ευρωεκλογές και τις περιφερειακές εκλογές στα μέσα του 2014 ― ίσως και νωρίτερα. Κυρίως επείγεται να βρει ιδέες και ζωτικότητα, πρόσωπα και δυνάμεις, ώστε να εμφανιστεί ως επί της ουσίας κυβερνώσα δύναμη.